WYKŁAD – 15.

„ PRAWO  ZOBOWIĄZANIOWE.  

                                    ZOBOWIĄZANIE – 

ŚWIADCZENIE ”.

   Wszystkie przepisy prawne, ogólne i szczegółowe, odnoszące się do stosunków 
zobowiązaniowych, tworzą prawo zobowiązaniowe. Głównym źródłem prawa 
zobowiązaniowego jest księga III kodeksu cywilnego, prawa zobowiązaniowego 
zawarte są również w wielu innych aktach normatywnych 

Prawo zobowiązaniowe dzieli się na część ogólną i część szczegółową.
Część ogólna zawiera uregulowania odnoszące się do wszystkich stosunków 
zobowiązaniowych lub do większych ich zespołów. Natomiast przepisy części 
szczegółowej normują  poszczególne rodzaje  zobowiązań. 
        Zobowiązanie - stosunek zobowiązaniowy, jest jednym z rodzajów 
stosunków cywilnoprawnych, różniących się od innych swą treścią i charakterem. 
Zobowiązaniem nazywamy stosunek prawny, w którym jedna ze stron 
(wierzyciel) może domagać się od drugiej strony (dłużnika) określonego 
zachowania, czyli świadczenia.

 

 

     Świadczenie, czyli obowiązujący dłużnika sposób zachowania, może polecać 
na pewnym działaniu (zapłaceniu pieniędzy, wykonaniu usługi, wydaniu rzeczy) 

lub 

na wstrzymaniu się od czynności, do których dłużnik w innych warunkach byłby 
uprawniony. 

     W stosunku zobowiązaniowym wierzycielowi przysługuje określone prawo 
podmiotowe. Może on domagać się od drugiej strony przysługującego mu
Świadczenia, a w razie potrzeby doprowadzić do przymusowego wyegzekwowania 
tego świadczenia. Ponieważ wierzyciel może żądać spełnienia świadczeń tylko od 
oznaczonej osoby (dłużnika), jego prawo należy do praw podmiotowych 
względnych. Przysługujące wierzycielowi prawo podmiotowe nazywamy   
wierzytelnością, zaś ciążący na dłużniku obowiązek nazywamy długiem. 

Osoba fizyczna czy prawna odpowiada za długi swoim majątkiem.

 

 

Szczególnym rodzajem zobowiązań są   zobowiązania solidarne. 

Zarówno po stronie wierzyciela, jak i po stronie dłużnika może w 
zobowiązaniu występować kilka osób.
     Zobowiązanie ma tylko wówczas charakter zobowiązania solidarnego, 
gdy wyraźnie stanowi to ustawa lub zawarta przez strony umowa - w 
pozostałych przypadkach zobowiązanie nie jest solidarne. Jedną z cech 
zobowiązania solidarnego jest to, że występuje w nim kilku dłużników lub 
kilku wierzycieli. Zależnie od tego, po której stronie stosunku 
zobowiązaniowego występuje kilka osób, mamy do czynienia z 
solidarnością dłużników lub solidarnością wierzycieli. Solidarność 
dłużników polega na tym, że wierzyciel może żądać całości lub części 

należnego 

mu świadczenia od któregokolwiek z dłużników albo od kilku z nich, według 
swojego wyboru. 

 

 

Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników solidarnych 

powoduje wygaśnięcie zobowiązania i zwalnia z długu wszystkich 
dłużników. Solidarność wierzycieli polega na tym, że każdy z nich 
może domagać się od dłużnika spełnienia całego świadczenia do 
swoich rąk. Dłużnik jest obowiązany to żądanie spełnić, chyba że 
istnieje już prawomocne orzeczenie rozstrzygające sprawę inaczej. 
Spełnienie świadczenia zwalnia dłużnika z zobowiązania względem 
wszystkich wierzycieli.

 

 

Jak wszelkie stosunki prawne, zobowiązania powstają w wyniku zdarzeń 

prawnych. 

Źródłami zobowiązań są następujące rodzaje zdarzeń prawnych:
Czynności prawne - stanowią one w obrocie cywilnym najczęstsze 

najważniejsze źródło stosunków zobowiązaniowych. Dotyczy to przede 

wszystkim czynności prawnych dwustronnych (umów).

Czyny niedozwolone - w wyniku których powstaje szkoda i naruszenie 

czyjegoś prawa podmiotowego, powodują powstanie stosunku 

zobowiązaniowego między sprawcą lub inną osobą odpowiedzialną, a 

tym, komu wyrządzono szkodę. Treścią zobowiązania jest obowiązek 

naprawienia szkody.

 

 

Akty administracyjne - jednostronne, indywidualne decyzje 

organów administracji państwowej, stanowią specjalne źródło 

zobowiązań. Konsekwencją niektórych aktów administracyjnych 

jest nie tylko powstanie stosunku między organem 

administracyjnym a adresatem aktu administracyjnego (stosunek 

administracyjno-prawny), lecz także stosunku zobowiązaniowego 

między dwiema osobami, do których akt administracyjny został 

skierowany. 

Inne zdarzenia. 
Grupa ta obejmuje szczególne rodzaje zdarzeń prawnych, 

powodujących  

powstanie zobowiązań. Ich ilość i znaczenie są stosunkowo niewielkie.
Do grupy tej należą w szczególności:
prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, 
bezpodstawne wzbogacenie. 

 

 

Uzyskanie korzyści majątkowej bez podstawy prawnej kosztem innej 

osoby, nakłada na bezpodstawnie wzbogaconego obowiązek zwrotu 

korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe obowiązek zapłacenia 

równowartości pieniężnej.

 Odmianą bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. nienależne świadczenie 

polegające na spełnieniu  świadczenia przez osobę, która nie była do 

tego zobowiązana.

Osoba taka może żądać zwrotu świadczenia, chyba że zachodzi jeden
 z następujących przypadków:
spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do świadczenia 

zobowiązany,

świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego,
spełniający świadczenie zaspokoił przedawnione roszczenie.

 

 

Jednym ze źródeł zobowiązań są, jak wspomniano poprzednio, 

czynności prawne, które dzielą się na jednostronne i 
dwustronne, zwane inaczej umowami. Umowy stanowią 
najczęstsze i najważniejsze źródło stosunków 
zobowiązaniowych. 

Umową nazywamy zgodne oświadczenie woli dwóch stron, 

zmierzające do ustanowienia, zmiany lub zniesienia 
stosunku prawnego.

Umowa jest czynnością prawną, w której biorą udział dwie strony. 

W charakterze strony może występować więcej niż jedna 
osoba, na przykład kilku studentów kupuje wspólnie jeden 
podręcznik  występując wobec księgarni (sprzedawcy) jako 
jeden kupujący.

 

 

Do zawierania umów i ich treści odnosi się w pr.  

zobowiązaniowym zasada wolności umów. 

Głosi ona, że w granicach wyznaczonych przepisami i zasadami 

współżycia społecznego strony dysponują swobodą. 

Strony w szczególności mogą swobodnie decydować:
czy w ogóle zawierać umowę,
z kim ją zawrzeć,
jaką treść nadać umowie.
Ograniczenia zasady wolności umów, przewidziane przepisami, 

powinny mieć uzasadnienie w interesie społecznym. Typowym 

przykładem takiego ograniczenia jest zakaz zawierania umów, 

w których jedna ze stron zobowiązuje się popełnić 

przestępstwo. Uzasadnienie ograniczenia swobody stron jest 

w takim przypadku oczywiste.

 

 

RODZAJE  UMÓW.
Wśród umów zobowiązaniowych wyróżnia się umowy nazwane, 

nienazwane i mieszane.

Umowa nazwana to każda umowa uregulowana w kodeksie 

cywilnym. Niektóre umowy nazwane unormowane są w 

przepisach pozakodeksowych (np. umowa wydawnicza).

Umowa nienazwana występuje wtedy, gdy treść umowy 

zawartej przez strony nie odpowiada żadnej z umów 

nazwanych ani nie zawiera elementów różnych umów 

nazwanych. 

Umowa mieszana dochodzi do skutku, gdy strony tak 

ukształtują jej treść, że składa się ona z elementów różnych 

umów nazwanych. Typowym przykładem umowy mieszanej 

jest umowa hotelowa, w której dostrzegamy elementy umowy 

najmu, umowy zlecenia, umowy przechowania.

 

 

Umowy dzielą się na jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące.
Umowa jednostronnie zobowiązująca odznacza się tym, że dla 

jednej strony wynikają z niej tylko prawa, a dla drugiej tylko 

obowiązki. Przykładem takiej umowy jest darowizna.

Umowa dwustronnie zobowiązująca rodzi dla każdej ze stron 

prawa i obowiązki, inaczej mówiąc każda strona w zobowiązaniu 

wynikającym z umowy jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. 

Znaczna większość umów ma charakter dwustronnie 

zobowiązujący.

Rodzajem umów dwustronnie zobowiązujących są umowy 

wzajemne. Prawa i obowiązki stron kształtują się w nich w ten 

sposób, że każda z nich zobowiązuje się do świadczenia, które 

jest ekwiwalentem świadczenia drugiej strony. Umowami 

wzajemnymi są wszystkie najważniejsze i najczęstsze umowy, 

stanowiące podstawę wymiany dóbr i usług (sprzedaż, najem, 

dzierżawa, przewóz, komis, umowa o dzieło i in.).

 

 

Odróżniamy umowy odpłatne od umów nieodpłatnych.
Umowa jest odpłatna, gdy obie strony odnoszą z niej korzyści i 

ponoszą ciężary (niekoniecznie w formie pieniężnej). Do umów 

odpłatnych należy sprzedaż, najem, pożyczka oprocentowana i 

wiele innych.

Umowa jest nieodpłatna, gdy tylko jedna strona odnosi z umowy 

korzyść, np. darowizna, pożyczka nie oprocentowana.

Umowy dzielą się także na konsensualne i realne.
Umowa konsensualna dochodzi do skutku przez samo złożenie 

odpowiednich oświadczeń woli. Do tej kategorii należy większość 

umów.

Umowa realna wymaga do zawarcia złożenia przez strony oświadczeń 

woli oraz wydania rzeczy. I tak na przykład umowa przechowania 

nie może dojść do skutku, jeżeli rzecz składana na przechowanie 

nie zostanie oddana do rąk przechowawcy.

 Umowy realne są w naszym ustawodawstwie rzadkie.

 

 

Umowa przedwstępna zgodnie ze swoją nazwą stanowi wstęp do 

zawarcia w przyszłości właściwej umowy. Jest to umowa, w której 

strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości umowy o oznaczonej 

treści. Umowa przedwstępna powinna określać istotne postanowienia 

przyszłej umowy oraz oznaczać termin, w którym ma być zawarta.

 Nazwę dodatkowych zastrzeżeń umownych noszą postanowienia 

zawarte w umowie, mające na celu zabezpieczenie interesu 

wierzyciela i ułatwienie mu realizacji jego roszczeń. 

Zaliczamy do nich zadatek, umowne prawo odstąpienia, odstępne i kary 

umowne.

 

 

Zadatek jest to kwota pieniężna lub niekiedy inna rzecz, jaką strona daje 

kontrahentowi przy zawarciu umowy. 

Jeżeli strona dochodzi wykonania umowy, zadatek nie odgrywa 

szczególnej roli. Jego znaczenie ujawnia się wtedy, gdy strona 

uprawniona rezygnuje z dochodzenia świadczenia, do którego na 

podstawie umowy ma prawo i z którego nic nie uzyskała.

        W takim  przypadku, jeżeli otrzymała zadatek, ma prawo go 

zatrzymać, natomiast

 jeżeli sama zadatek dała, może żądać jego zwrotu w podwójnej 

wysokości. 

         Równocześnie zadatek stanowi całe odszkodowanie za 

niewykonanie umowy i strona 

nie może się domagać odszkodowania wyższego, niezależnie od wielkości 

szkody. 

        W razie wykonania umowy zadatek podlega zaliczeniu na poczet 

wynagrodzenia.

 

 

Umowne prawo odstąpienia to zawarowane w umowie prawo jednej lub 

obu stron do odstąpienia od umowy w przyszłości.

 Polega ono na tym, że strona uprawniona może w drodze jednostronnego 

oświadczenia skierowanego do partnera spowodować, że umowa 

będzie traktowana jako nie zawarta. 

Umowa musi oznaczać termin, w ciągu którego można skorzystać z prawa 

odstąpienia. Jeżeli odstąpienie od umowy miało miejsce już po jej 

wykonaniu, strony powinny sobie zwrócić w stanie nie zmienionym 

wszystko co otrzymały. 

Prawo odstąpienia od umowy może być zastrzeżone warunkowo, to jest na 

wypadek zajścia przewidzianych w umowie okoliczności. Odstępne 

polega na tym, że strona zastrzega sobie prawo odstąpienia od umowy 

za zapłatą oznaczonej kwoty pieniężnej. 

Prawo to może być zastrzeżone na rzecz jednej lub obu stron. 
Strona może odstąpić od umowy w drodze oświadczenia skierowanego do 

kontrahenta, pod warunkiem wszakże, że jednocześnie płaci odstępne. 

W przeciwnym razie oświadczenie o odstąpieniu jest bezskuteczne.