PRZYKŁAD 

prenumerata

UBEZPIECZENIA 

i ŚWIADCZENIA

gazetaprawna.pl

może płacić składki od wynagrodzenia minimalnego? 

[przykład]

Podstawa prawna

   

 Przychód podatkowy jest pod-

stawą składek ZUS zleceniobiorców, jeżeli 

w umowie określono odpłatność za jej wy-

konywanie kwotowo, w kwotowej stawce 

godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie

Podstawa prawna

PRZYKŁAD 

Od zadeklarowanej sumy

Strony postanowiły, że zleceniobiorca świadczy 
swoje usługi w dni robocze, za wynagrodze-
niem ustalonym w kwotowej stawce dziennej 
wynoszącej 1000 zł, co oznacza, że jego wyna-
grodzenie miesięczne wynosi średnio 21 000 zł. 
Nie jest to wynagrodzenie kwotowe, w kwoto-
wej stawce godzinowej lub akordowej albo 
prowizyjnie. Konsekwencją przyjęcia takiego 
poglądu jest uznanie, że podstawa wymiaru 
składek liczona jest od zadeklarowanej kwoty, 
nie niższej jednak od 1680 zł. 

Stawka dzienna metodą na ZUS

prenumerata

gazetaprawna.pl

Czwartek

31 lipca 2014 

nr 147 (3788) 

Czy zleceniobiorca zarabiający nawet 20 tys. miesięcznie 

może płacić składki od wynagrodzenia minimalnego? 

Choć wydaje się to nieprawdopodobne, to jest taka możliwość. Wystarczy, że będzie wynagradzany dniówką

Paweł Ziółkowski
specjalista w zakresie podatków 
i prawa pracy

Zleceniobiorcy mają najbardziej skomplikowa-

ną regulację w zakresie składek ZUS. Możliwość 

wystąpienia zbiegów tytułów ubezpieczenio-

wych powoduje, że podlegają oni obowiązkom 

ubezpieczeniowym na kilka różnych sposobów, 

a nawet mogą być całkowicie zwolnieni z tego 

obowiązku (co dotyczy uczniów i studentów 

do lat 26). Kiedy już ustalimy, jakim składkom 

będzie podlegał zleceniobiorca, należy jeszcze 

ustalić podstawę ich wymiaru, z czym, jak się 

okazuje, może być pewien problem.

Przychód podatkowy jako podstawa

U pracowników sytuacja jest dość prosta, pod-

stawę wymiaru składek stanowi przychód w ro-

zumieniu podatkowym. Składki oblicza się za-

tem od sumy:

1) otrzymanych lub postawionych do dyspo-

zycji podatnika w roku kalendarzowym:

a) pieniędzy,

b) wartości pieniężnych,

2) otrzymanych (w tym przypadku posta-

wienie do dyspozycji jest niewystarczające):

a) świadczeń w naturze, 

b) innych nieodpłatnych świadczeń. 

Istotne jest przy tym, że przychodem są tak-

że świadczenia wolne od podatku, wobec czego 

składki są należne także od świadczeń wolnych 

od podatku, chyba że przepisy ubezpieczenio-

we wyłączałyby takie świadczenie z podstawy 

wymiaru składek. 

W przypadku pracowników zasada powyż-

sza jest bezwzględnie obowiązująca – przy-

chód jest ich podstawą wymiaru składek bez 

konieczności spełniania jakichkolwiek dodat-

kowych warunków. Wystarczy więc, że mamy 

do czynienia z przychodem i stwierdzimy brak 

wyłączenia z tej podstawy. Przychód jest tak-

że podstawą wymiaru składek w przypadku 

zleceniobiorców. Ustawodawca wprowadził 

jednak w tym wypadku dodatkowy warunek, 

który powoduje bardzo ciekawe konsekwencje. 

Przychód  podatkowy  stanowi  podstawę 

wymiaru składek ZUS zleceniobiorców, jeżeli 

w umowie agencyjnej lub umowie-zleceniu 

albo w innej umowie o świadczenie usług, do 

której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje 

się przepisy dotyczące zlecenia, określono od-

płatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwo-

towej stawce godzinowej lub akordowej albo 

prowizyjnie. 

Innymi słowy, ustawodawca wprowadził 

zasadę, że aby zleceniobiorcy mieli ustalaną 

podstawę wymiaru składek, tak jak pracow-

nicy (czyli podstawą tą był przychód podatko-

wy), odpłatność za wykonanie umowy musi 

być określona we właściwy sposób, przy czym 

katalog możliwości w tym zakresie jest za-

mknięty i ściśle określony przez ustawodawcę. 

Jeżeli warunek ten nie będzie spełniony, pod-

stawę wymiaru składek ZUS zleceniobiorców 

stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jed-

nak niż kwota minimalnego wynagrodzenia, 

czyli w 2014 roku minimalna podstawa wy-

miaru składek wynosi 1680 zł. 

Określanie zapłaty dla zleceniobiorców

Obowiązująca w Polsce swoboda umów powo-

duje, że wynagrodzenie zleceniobiorcy może 

być ustalone w sposób dowolny, a użyty przez 

ustawodawcę katalog wynagrodzeń nie wy-

czerpuje wszystkich możliwości. Zdefi niujmy 

więc rodzaje wynagrodzeń wymienione przez 

ustawodawcę:

1) wynagrodzenie kwotowe – mamy z nim 

do czynienia, jeżeli wynagrodzenie za wykona-

nie umowy określone zostało poprzez podanie 

danej kwoty – np. za wykonanie umowy zle-

ceniobiorca otrzyma wynagrodzenie w kwo-

cie 2000 zł,

2) kwotowa stawka godzinowa – stosowa-

na jest wtedy, gdy zleceniobiorca jest wyna-

gradzany za liczbę godzin poświęconych na 

świadczenie swoich usług – np. strony usta-

lają, iż wynagrodzenie zleceniobiorcy będzie 

stanowiło iloczyn godzin pracy i stawki 50 zł 

za godzinę,

3) kwotowa stawka akordowa – akord to 

system wynagradzania, w którym płaca zale-

ży od ilości wykonanej produkcji lub stopnia 

wykonania normy pracy i ustalonej stawki 

za jego jednostkę – np. wynagrodzenie zle-

ceniobiorcy stanowić będzie iloczyn wytwo-

rzonych produktów i stawki za produkt w wy-

sokości 200 zł,

4) wynagrodzenie prowizyjne – ustalane 

jest zazwyczaj jako procent od wielkości sprze-

daży, przez co wykorzystywane jest głównie 

w handlu – np. strony postanawiają, że wy-

nagrodzenie zleceniobiorcy wynosić będzie 

2 proc. wartości sprzedaży dokonanej przez 

zleceniobiorcę.

Tu kończy się katalog ustawowy, ale nie 

kończą się możliwości. Wynagrodzenie może 

być bowiem ustalone np. w kwotowej stawce 

dziennej.

Kwotowa stawka dzienna

Z oczywistych względów kwotowa stawka 

dzienna nie będzie wynagrodzeniem akordo-

wym i prowizyjnym. Stawka dzienna nie jest 

też stawką godzinową. 

Zastanówmy się zatem, czy można uznać, że 

jest to stawka kwotowa. Mimo że budzi to wąt-

pliwości, uznać należy, że nie. Ustawodawca 

wymienił bowiem stawki kwotowe obok kwo-

towych stawek godzinowych. Przy uwzględnie-

niu, że stawki kwotowe obejmują także kwo-

towo-czasowe (kwotowe stawki za jednostkę 

czasu), przepis ustawy byłby pozbawiony ra-

cjonalności, gdyż kwotowe stawki godzinowe 

zawierałyby się w stawkach kwotowych. Tym-

czasem nie można opierać wykładni przepisu 

na stwierdzeniu, że jakaś część przepisu jest 

zbędna. Skoro więc racjonalny ustawodawca 

rozróżnił te dwa rodzaje stawek, to znaczy, 

że nie są one tożsame. Innymi słowy, należy 

przyjąć, że ze stawek kwotowych ustawodawca 

wyodrębnił stawki kwotowo-czasowe. 

Różnica między stawką godzinową a dzien-

ną to tylko rząd wielkości jednostki czasu. 

W obu przypadkach mamy bowiem do czy-

nienia ze stawką kwotowo-czasową, a zmienia 

się okres, za który stawka jest naliczana. Tym 

samym należałoby uznać, że stawka dzienna 

nie jest stawką kwotową. Rodzi to ciekawe 

skutki. 

[przykład]

Stawka dzienna to niejedyna możliwość 

w tym zakresie. Podobne skutki wywołuje staw-

ka tygodniowa lub bardzo popularna przy umo-

wach-zleceniach stawka miesięczna. 

Przyjęcie, że kwotowe stawki czasowe, inne 

niż godzinowe, nie są brane pod uwagę przy 

ustalaniu podstawy wymiaru składek ZUS, 

może się okazać korzystne lub niekorzystne 

– wszystko zależy od wysokości wynagrodze-

nia. W przypadku małych kwot oznaczałoby 

to rażący wzrost składek – wartość składek 

mogłaby być nawet większa niż kwota wy-

nagrodzenia. Opłacalność zaczyna się, gdy 

wynagrodzenie byłoby wyższe od kwoty wy-

nagrodzenia minimalnego. 

Większość zleceniodawców nie dostrzega 

powyższego problemu, a ci, którzy go poznali, 

wolą płacić składki od kwoty przychodu, na-

wet jeśli z ekonomicznego punktu widzenia 

byłoby to niekorzystne. Ryzyko podważenia 

płacenia składek od minimalnej pensji jest 

bowiem dosyć duże, jeżeli kwoty do wypłaty 

byłyby wyższe. 

Konsekwencje błędu w praktyce

Można się oczywiście bronić, bo naliczanie 

składek od kwoty minimalnego wynagrodze-

nia wynika z literalnego brzmienia przepisów, 

ale jest niemal pewne, że ZUS będzie dowo-

dził błędności takiej wykładni i domagał się 

składek od kwoty przychodu. Najbardziej kon-

trowersyjna jest przy tym stawka miesięcz-

na – minimalne wynagrodzenie miesięczne 

również jest kwotą miesięczną, miesięcznie 

rozlicza się też składki ubezpieczeniowe, więc 

ZUS zapewne wykazywałby, że wynagrodzenie 

miesięczne to wynagrodzenie kwotowe. Za-

pewne podniesiony byłby także zarzut obejścia 

prawa (takiego ukształtowania wynagrodze-

nia, żeby nie płacić składek ZUS). 

Wszystko sprowadza się w gruncie rzeczy do 

błędu ustawodawcy polegającego na tym, że 

obok stawek kwotowych wymienił kwotowe 

stawki godzinowe. Gdyby ustawodawca poprze-

stał na stawkach kwotowych, obejmowałyby one 

także stawki kwotowo-czasowe. Wyróżnienie 

stawek godzinowych spowodowało w gruncie 

rzeczy niepotrzebne zamieszanie. 

Podstawa prawna

Art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym 

od osób fi zycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1, 3 i 7 ustawy z 13 października 1998 r. 

o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. 

poz. 1442 ze zm.).

Par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej 

z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustala-

nia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne 

i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.). 

WAŻNE

 Przychód podatkowy jest pod-

stawą składek ZUS zleceniobiorców, jeżeli 

w umowie określono odpłatność za jej wy-

konywanie kwotowo, w kwotowej stawce 

godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie

Pracodawca też skontroluje sposób korzystania ze zwolnienia

Otrzymałem  zwolnienie  lekarskie  od  1  lipca  do 
4  sierpnia.  Za  ten  okres  przysługuje  mi  zasiłek 
chorobowy,  który  wypłaca  pracodawca,  ponie-
waż zatrudnia powyżej 20 osób. Przeprowadził 
on  ostatnio  kontrolę  wykorzystywania  mojego 
zwolnienia  i  stwierdził,  że  25  lipca,  tj.  w  czasie 
zwolnienia,  wykonywałem  pracę  zarobkową 
u  innego  płatnika,  u  którego  jestem  równo-
cześnie  zatrudniony  na  podstawie  umowy-zle-
cenia.  Wiem,  że  ZUS  ma  prawo  kontrolować 
zwolnienie,  ale  czy  takie  prawo  ma  także  pra-
codawca?

Katarzyna Ukos
ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. Takie prawo daje pracodawcy ustawa 

o świadczeniach pieniężnych z ubezpie-

czenia społecznego w razie choroby i ma-

cierzyństwa, a konkretnie jej art. 68 ust. 1 

pkt 1. Zgodnie z tym przepisem zarówno 

ZUS, jak i płatnik składek (który zgłasza 

do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 

ubezpieczonych) są uprawnieni do kontro-

lowania ubezpieczonych co do prawidło-

wości wykorzystywania zwolnień od pracy.

Szczegółowy tryb i zasady przeprowa-

dzania kontroli wykorzystywania zwol-

nień lekarskich od pracy określają przepi-

sy rozporządzenia ministra pracy i polityki 

społecznej w sprawie szczegółowych zasad 

i trybu kontroli prawidłowości wykorzysty-

wania zwolnień lekarskich od pracy oraz 

formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. 

Kontrolę taką przeprowadza się w:

a) miejscu pracy lub w miejscu prowa-

dzenia działalności pozarolniczej (w przy-

padku pracownika, który pracuje również 

u innego pracodawcy albo prowadzi dzia-

łalność gospodarczą),

b) miejscu zamieszkania,

c) miejscu czasowego pobytu,

d) innym miejscu, jeżeli z posiadanych 

informacji wynika, że jest to celowe.

Co więcej, takie same zasady obowiązują 

w przypadku wynagrodzenia z tytułu nie-

zdolności do pracy z powodu choroby wypła-

canego na podstawie kodeksu pracy za okres 

33 dni, a w przypadku pracowników, którzy 

ukończyli 50. rok życia – za okres 14 dni 

niezdolności do pracy w roku kalendarzo-

wym. Pracodawca może więc przeprowadzić 

kontrolę prawidłowości wykorzystywania 

zwolnienia lekarskiego od pracy także za 

okres, za który pracownikowi przysługuje 

wynagrodzenie za czas choroby wypłacane 

ze środków pracodawcy. 

Jeżeli w wyniku kontroli zostanie ustalo-

ne, że pracownik w czasie niezdolności do 

pracy wykonuje pracę zarobkową lub wy-

korzystuje zwolnienie lekarskie od pracy 

niezgodnie z jego celem, traci prawo do wy-

nagrodzenia za czas choroby, podobnie jak 

w przypadku zasiłku chorobowego, za cały 

okres niezdolności do pracy objęty danym 

zwolnieniem lekarskim.

Podstawa prawna

Art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie 

choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159). 

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej 

z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu 

kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekar-

skich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń 

lekarskich (Dz.U. nr 65, poz. 743).

Art. 92 par. 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy 

(t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               1 / 4

 

ŚWIADCZENIA

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

II

Chory pracownik nie zawsze z zasiłkiem 

Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, jeśli przedłoży on pracodawcy zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy. Sprawa jednak się komplikuje, gdy zachodzą oko-

liczności, które mają wpływ na pozbawienie pracownika rekompensaty za nieobecność spowodowaną chorobą. W tabeli przedstawiono zdarzenia, które wyłączają prawo do zasił-

ku chorobowego, wyjątki od tych zdarzeń, niezbędną dokumentację oraz podstawę prawną. Warto pamiętać, że jeśli płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego co najmniej  

20 osób, staje się tym samym płatnikiem zasiłków i jest odpowiedzialny za ich prawidłowe obliczenie i wypłacenie. 

Oprac. Marta Nowakowicz-Jankowiak, ekspert ds. wynagrodzeń

 

Powód

Opis

Wyjątki

Dokumenty

Podstawa prawna

Brak  
ubezpieczenia

Zasiłek chorobowy przysługuje wyłącznie osobom podle-
gającym obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniu 
chorobowemu.

Jeśli niezdolność do pracy trwa co najmniej 
30 dni po ustaniu tytułu ubezpieczenia 
i powstała:
1) w trakcie trwania ubezpieczenia,
2) nie później niż 14 dni po jego zakończeniu,
3) nie później niż w ciągu 3 miesięcy – jeśli 
jest spowodowana chorobą zakaźną lub inną 
chorobą o okresie wylęgania dłuższym niż 14 dni.

Zgłoszenie do ubezpiecze-
nia – ZUS ZUA; po ustaniu 
ubezpieczenia – świadectwo 
pracy lub inny dokument 
potwierdzający ubezpiecze-
nie.

Art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniach 
pieniężnych w razie choroby i macie-
rzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa).

Okres  
wyczekiwania

Okres 30 dni od rozpoczęcia ubezpieczenia obowiązkowego 
lub 90 dni w przypadku ubezpieczenia dobrowolnego. 

Bez okresu wyczekiwania prawo do zasiłku 
mają: osoby legitymujące się co najmniej 
10-letnim okresem obowiązkowego ubezpie-
czenia chorobowego; absolwenci szkół,  
jeśli przystąpili do ubezpieczenia w ciągu  
90 dni od ukończenia szkoły.

Świadectwa pracy 
z poprzednich miejsc pracy; 
świadectwo szkolne lub 
dokument potwierdzający 
złożenie egzaminu dyplomo-
wego.

Art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Brak  
dokumentu

Jeśli pracownik nie dostarczy dokumentu zwolnienia lekar-
skiego, to nie wolno mu wypłacić zasiłku chorobowego. 
Nawet wówczas gdy pracodawca ma informację, że np. 
pracownik przebywa w szpitalu, ale nie dostarczył druku ZUS 
ZLA, to nie ma podstaw do wypłaty zasiłku chorobowego.
Zakłady opieki zdrowotnej w przypadku dłuższego pobytu 
mają obowiązek wystawiać zwolnienie co 14 dni w celu 
umożliwienia wypłaty zasiłku chorobowego.

Brak.

Brak.

Art. 53 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
Par. 4 rozporządzenia ministra pracy 
i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. 
w sprawie szczegółowych zasad i trybu 
wystawiania zaświadczeń lekarskich, 
wzoru zaświadczenia lekarskiego i za- 
świadczenia lekarskiego wydanego 
w wyniku kontroli lekarza orzecznika ZUS.

Błędy 
w zaświadczeniu

Zaświadczenie lekarskie zawierające błędy nie może być 
podstawą do wypłaty zasiłku chorobowego. Pracodawca ma 
obowiązek dokonać kontroli formalnej otrzymanego druku. 
W przypadku stwierdzenia błędu należy zaświadczenie zwrócić 
pracownikowi, aby ten udał się do lekarza prowadzącego w celu 
wprowadzenia poprawek. 
Niedopuszczalne jest poprawianie czy uzupełnianie zaświad-
czeń lekarskich ZUS ZLA przez samych ubezpieczonych lub 
płatników składek.

Brak.

Poprawiony dokument ZUS 
ZLA. Poprawki dokonuje 
lekarz, który zwolnienie 
wystawił, a w razie jego 
nieobecności – kierownik 
właściwego ZOZ. Każda 
poprawka musi być opatrzo-
na pieczęcią i podpisem 
lekarza lub kierownika ZOZ.

Par. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra 
pracy i polityki socjalnej z 27 lipca  
1999 r. w sprawie szczegółowych  
zasad i trybu kontroli prawidłowości 
wykorzystywania zwolnień lekar-
skich od pracy oraz formalnej kontroli 
zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, 
poz. 743 ze zm.).

Sfałszowane 
zaświadczenie

W przypadku gdy pracodawca ma podejrzenie, że zaświadcze-
nie lekarskie zostało sfałszowane, to ma prawo wystąpić do 
lekarza leczącego lub do ZUS o wyjaśnienie sprawy. Za sfałszo-
wanie uznaje się podrobienie zaświadczenia, przerobienie lub 
wypełnienie niezgodnie z wolą lekarza. Do fałszerstwa docho-
dzi również wówczas, gdy poprawek błędów na zaświadczeniu 
dokona osoba nieuprawniona. Nie ma przy tym znaczenia, kto 
sfałszował zwolnienie – zasiłek pobrany na podstawie sfałszo-
wanego zaświadczenia jest nienależny i musi zostać zwrócony 
przez ubezpieczonego. 

Brak.

Informacja od lekarza leczą-
cego lub z ZUS.

Art. 17 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
Par. 3 i 4 rozporządzenia ministra pracy 
i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. 
w sprawie szczegółowych zasad i trybu 
kontroli prawidłowości wykorzysty-
wania zwolnień lekarskich od pracy 
oraz formalnej kontroli zaświadczeń 
lekarskich.

Praca  
w czasie 
niezdolności

Jeśli ubezpieczony wykonuje w okresie orzeczonej niezdol-
ności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie 
od pracy w sposób niezgodny z celem zwolnienia, to za cały 
okres tego zwolnienia zasiłek chorobowy nie przysługuje.

Brak.

Decyzja ZUS lub protokół 
kontroli przeprowadzonej 
przez pracodawcę, w którym 
wykazano, że pracownik 
wykonuje pracę zarobkową 
lub wykorzystuje zwolnienie 
niezgodnie z jego celem. 

Art. 17 ust.1 ustawy zasiłkowej.
Par. 5 i par. 10 rozporządzenia ministra 
pracy i polityki socjalnej z 27 lipca  
1999 r. w sprawie szczegółowych zasad 
i trybu kontroli prawidłowości wyko-
rzystywania zwolnień lekarskich od 
pracy oraz formalnej kontroli zaświad-
czeń lekarskich.

Zachowanie 
prawa do 
wynagrodzenia

Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności 
do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów 
o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Brak.

Przepisy o wynagrodzeniu.

Art. 12 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Urlop  
bezpłatny

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie trwania urlopu 
bezpłatnego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu bezpłatnego, to 
zasiłek chorobowy przysługuje od pierwsze-
go dnia po zakończeniu tego urlopu.

Pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie urlopu bezpłat-
nego na podstawie art. 174 
kodeksu pracy.

Art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Urlop  
wychowawczy

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie trwania urlopu 
wychowawczego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu wychowawczego, 
to zasiłek chorobowy przysługuje od pierw-
szego dnia po zakończeniu tego urlopu.

Pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie urlopu wycho-
wawczego na podstawie 
art. 186 kodeksu pracy.

Art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Zasiłek  
macierzyński

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie pobierania 
zasiłku macierzyńskiego, dotyczy to urlopu macierzyńskiego, 
dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach 
urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu macierzyńskie-
go, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, 
urlopu na warunkach urlopu macierzyńskie-
go oraz urlopu rodzicielskiego, to zasiłek 
chorobowy przysługuje od pierwszego dnia 
po zakończeniu tego urlopu.

Akt urodzenia dziecka, 
pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie dodatkowego 
urlopu macierzyńskiego, 
urlopu na warunkach urlopu 
macierzyńskiego oraz urlopu 
rodzicielskiego.

Na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy zasił-
kowej, ponieważ zasiłek macierzyński 
nie stanowi podstawy do ubezpieczenia 
chorobowego. Zatem nie ma podstaw 
do wypłaty zasiłku chorobowego.

Aresztowa-
nie lub kara 
pozbawienia 
wolności

Zasiłek nie przysługuje za okres niezdolności przypadający 
w czasie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary 
pozbawienia wolności.

Z wyjątkiem przypadków, w których prawo do 
zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego 
osób wykonujących odpłatnie pracę na podsta-
wie skierowania w czasie odbywania kary 
pozbawienia wolności lub aresztowania.

Postanowienie o tymcza-
sowym aresztowaniu, 
prawomocne orzeczenie 
sądu.

Art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej.

Umyślne prze-
stępstwo lub 
wykroczenie

Za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta 
spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa 
lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego.

Brak.

Prawomocne orzeczenie 
sądu.

Art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Nadużycie 
alkoholu

Za 5 pierwszych dni takiej niezdolności do pracy.

Brak.

Kod C na zaświadcze-
niu lekarskim o czasowej 
niezdolności do pracy

Art. 16 ustawy zasiłkowej.

Odsunięcie  
od pracy 
z powodu 
choroby  
zakaźnej

Zasiłek chorobowy nie przysługuje ubezpieczonemu będą-
cemu pracownikiem, odsuniętemu od pracy z powodu 
podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej, jeżeli 
nie podjął proponowanej mu przez pracodawcę innej pracy 
niezabronionej takim osobom, odpowiadającej jego kwalifika-
cjom zawodowym lub którą może wykonywać po uprzednim 
przeszkoleniu.

Brak.

Decyzja wydana przez 
właściwy organ albo upraw-
niony podmiot na podstawie 
przepisów o chorobach 
zakaźnych i zakażeniach 
z powodu podejrzenia 
o nosicielstwo zarazków. 

Art. 14 ustawy zasiłkowej.

Przekroczenie 
okresu  
zasiłkowego

Zasiłek przysługuje przez 182 dni lub 270 dni, jeśli choroba 
jest spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży.

Okres zasiłkowy ustala się dla każdej 
choroby osobno. Wystąpienie nowego 
zachorowania powoduje powstanie nowego 
okresu zasiłkowego.

Kod A na zwolnieniu. Doku-
mentacja medyczna jako 
podstawa dla decyzji ZUS, od 
kiedy liczyć okres zasiłkowy.

Art. 8 ustawy zasiłkowej.

ŚWIADCZENIA

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

II

Chory pracownik nie zawsze z zasiłkiem 

Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, jeśli przedłoży on pracodawcy zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy. Sprawa jednak się komplikuje, gdy zachodzą oko-

liczności, które mają wpływ na pozbawienie pracownika rekompensaty za nieobecność spowodowaną chorobą. W tabeli przedstawiono zdarzenia, które wyłączają prawo do zasił-

ku chorobowego, wyjątki od tych zdarzeń, niezbędną dokumentację oraz podstawę prawną. Warto pamiętać, że jeśli płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego co najmniej 

20 osób, staje się tym samym płatnikiem zasiłków i jest odpowiedzialny za ich prawidłowe obliczenie i wypłacenie.

Oprac. Marta Nowakowicz-Jankowiak, ekspert ds. wynagrodzeń

Powód

Opis

Wyjątki

Dokumenty

Podstawa prawna

Brak 
ubezpieczenia

Zasiłek chorobowy przysługuje wyłącznie osobom podle-
gającym obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniu 
chorobowemu.

Jeśli niezdolność do pracy trwa co najmniej 
30 dni po ustaniu tytułu ubezpieczenia 
i powstała:
1) w trakcie trwania ubezpieczenia,
2) nie później niż 14 dni po jego zakończeniu,
3) nie później niż w ciągu 3 miesięcy – jeśli 
jest spowodowana chorobą zakaźną lub inną 
chorobą o okresie wylęgania dłuższym niż 14 dni.

Zgłoszenie do ubezpiecze-
nia – ZUS ZUA; po ustaniu 
ubezpieczenia – świadectwo 
pracy lub inny dokument 
potwierdzający ubezpiecze-
nie.

Art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniach 
pieniężnych w razie choroby i macie-
rzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa).

Okres 
wyczekiwania

Okres 30 dni od rozpoczęcia ubezpieczenia obowiązkowego 
lub 90 dni w przypadku ubezpieczenia dobrowolnego. 

Bez okresu wyczekiwania prawo do zasiłku 
mają: osoby legitymujące się co najmniej 
10-letnim okresem obowiązkowego ubezpie-
czenia chorobowego; absolwenci szkół, 
jeśli przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 
90 dni od ukończenia szkoły.

Świadectwa pracy 
z poprzednich miejsc pracy; 
świadectwo szkolne lub 
dokument potwierdzający 
złożenie egzaminu dyplomo-
wego.

Art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Brak 
dokumentu

Jeśli pracownik nie dostarczy dokumentu zwolnienia lekar-
skiego, to nie wolno mu wypłacić zasiłku chorobowego. 
Nawet wówczas gdy pracodawca ma informację, że np. 
pracownik przebywa w szpitalu, ale nie dostarczył druku ZUS 
ZLA, to nie ma podstaw do wypłaty zasiłku chorobowego.
Zakłady opieki zdrowotnej w przypadku dłuższego pobytu 
mają obowiązek wystawiać zwolnienie co 14 dni w celu 
umożliwienia wypłaty zasiłku chorobowego.

Brak.

Brak.

Art. 53 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
Par. 4 rozporządzenia ministra pracy 
i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. 
w sprawie szczegółowych zasad i trybu 
wystawiania zaświadczeń lekarskich, 
wzoru zaświadczenia lekarskiego i za-
świadczenia lekarskiego wydanego 
w wyniku kontroli lekarza orzecznika ZUS.

Błędy 
w zaświadczeniu

Zaświadczenie lekarskie zawierające błędy nie może być 
podstawą do wypłaty zasiłku chorobowego. Pracodawca ma 
obowiązek dokonać kontroli formalnej otrzymanego druku. 
W przypadku stwierdzenia błędu należy zaświadczenie zwrócić 
pracownikowi, aby ten udał się do lekarza prowadzącego w celu 
wprowadzenia poprawek. 
Niedopuszczalne jest poprawianie czy uzupełnianie zaświad-
czeń lekarskich ZUS ZLA przez samych ubezpieczonych lub 
płatników składek.

Brak.

Poprawiony dokument ZUS 
ZLA. Poprawki dokonuje 
lekarz, który zwolnienie 
wystawił, a w razie jego 
nieobecności – kierownik 
właściwego ZOZ. Każda 
poprawka musi być opatrzo-
na pieczęcią i podpisem 
lekarza lub kierownika ZOZ.

Par. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra 
pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 
1999 r. w sprawie szczegółowych 
zasad i trybu kontroli prawidłowości 
wykorzystywania zwolnień lekar-
skich od pracy oraz formalnej kontroli 
zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, 
poz. 743 ze zm.).

Sfałszowane 
zaświadczenie

W przypadku gdy pracodawca ma podejrzenie, że zaświadcze-
nie lekarskie zostało sfałszowane, to ma prawo wystąpić do 
lekarza leczącego lub do ZUS o wyjaśnienie sprawy. Za sfałszo-
wanie uznaje się podrobienie zaświadczenia, przerobienie lub 
wypełnienie niezgodnie z wolą lekarza. Do fałszerstwa docho-
dzi również wówczas, gdy poprawek błędów na zaświadczeniu 
dokona osoba nieuprawniona. Nie ma przy tym znaczenia, kto 
sfałszował zwolnienie – zasiłek pobrany na podstawie sfałszo-
wanego zaświadczenia jest nienależny i musi zostać zwrócony 
przez ubezpieczonego. 

Brak.

Informacja od lekarza leczą-
cego lub z ZUS.

Art. 17 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
Par. 3 i 4 rozporządzenia ministra pracy 
i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. 
w sprawie szczegółowych zasad i trybu 
kontroli prawidłowości wykorzysty-
wania zwolnień lekarskich od pracy 
oraz formalnej kontroli zaświadczeń 
lekarskich.

Praca 
w czasie 
niezdolności

Jeśli ubezpieczony wykonuje w okresie orzeczonej niezdol-
ności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie 
od pracy w sposób niezgodny z celem zwolnienia, to za cały 
okres tego zwolnienia zasiłek chorobowy nie przysługuje.

Brak.

Decyzja ZUS lub protokół 
kontroli przeprowadzonej 
przez pracodawcę, w którym 
wykazano, że pracownik 
wykonuje pracę zarobkową 
lub wykorzystuje zwolnienie 
niezgodnie z jego celem. 

Art. 17 ust.1 ustawy zasiłkowej.
Par. 5 i par. 10 rozporządzenia ministra 
pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 
1999 r. w sprawie szczegółowych zasad 
i trybu kontroli prawidłowości wyko-
rzystywania zwolnień lekarskich od 
pracy oraz formalnej kontroli zaświad-
czeń lekarskich.

Zachowanie 
prawa do 
wynagrodzenia

Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności 
do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów 
o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Brak.

Przepisy o wynagrodzeniu.

Art. 12 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Urlop 
bezpłatny

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie trwania urlopu 
bezpłatnego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu bezpłatnego, to 
zasiłek chorobowy przysługuje od pierwsze-
go dnia po zakończeniu tego urlopu.

Pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie urlopu bezpłat-
nego na podstawie art. 174 
kodeksu pracy.

Art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Urlop 
wychowawczy

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie trwania urlopu 
wychowawczego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu wychowawczego, 
to zasiłek chorobowy przysługuje od pierw-
szego dnia po zakończeniu tego urlopu.

Pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie urlopu wycho-
wawczego na podstawie
art. 186 kodeksu pracy.

Art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Zasiłek 
macierzyński

Zasiłek chorobowy nie przysługuje w trakcie pobierania 
zasiłku macierzyńskiego, dotyczy to urlopu macierzyńskiego, 
dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach 
urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.

Jeśli zwolnienie lekarskie wychodzi poza 
okres udzielonego urlopu macierzyńskie-
go, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, 
urlopu na warunkach urlopu macierzyńskie-
go oraz urlopu rodzicielskiego, to zasiłek 
chorobowy przysługuje od pierwszego dnia 
po zakończeniu tego urlopu.

Akt urodzenia dziecka, 
pisemny wniosek pracownika 
o udzielenie dodatkowego 
urlopu macierzyńskiego, 
urlopu na warunkach urlopu 
macierzyńskiego oraz urlopu 
rodzicielskiego.

Na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy zasił-
kowej, ponieważ zasiłek macierzyński 
nie stanowi podstawy do ubezpieczenia 
chorobowego. Zatem nie ma podstaw 
do wypłaty zasiłku chorobowego.

Aresztowa-
nie lub kara 
pozbawienia 
wolności

Zasiłek nie przysługuje za okres niezdolności przypadający 
w czasie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary 
pozbawienia wolności.

Z wyjątkiem przypadków, w których prawo do 
zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego 
osób wykonujących odpłatnie pracę na podsta-
wie skierowania w czasie odbywania kary 
pozbawienia wolności lub aresztowania.

Postanowienie o tymcza-
sowym aresztowaniu, 
prawomocne orzeczenie 
sądu.

Art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej.

Umyślne prze-
stępstwo lub 
wykroczenie

Za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta 
spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa 
lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego.

Brak.

Prawomocne orzeczenie 
sądu.

Art. 15 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Nadużycie 
alkoholu

Za 5 pierwszych dni takiej niezdolności do pracy.

Brak.

Kod C na zaświadcze-
niu lekarskim o czasowej 
niezdolności do pracy

Art. 16 ustawy zasiłkowej.

Odsunięcie 
od pracy 
z powodu 
choroby 
zakaźnej

Zasiłek chorobowy nie przysługuje ubezpieczonemu będą-
cemu pracownikiem, odsuniętemu od pracy z powodu 
podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej, jeżeli 
nie podjął proponowanej mu przez pracodawcę innej pracy 
niezabronionej takim osobom, odpowiadającej jego kwalifika-
cjom zawodowym lub którą może wykonywać po uprzednim 
przeszkoleniu.

Brak.

Decyzja wydana przez 
właściwy organ albo upraw-
niony podmiot na podstawie 
przepisów o chorobach 
zakaźnych i zakażeniach 
z powodu podejrzenia 
o nosicielstwo zarazków. 

Art. 14 ustawy zasiłkowej.

Przekroczenie 
okresu 
zasiłkowego

Zasiłek przysługuje przez 182 dni lub 270 dni, jeśli choroba 
jest spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży.

Okres zasiłkowy ustala się dla każdej 
choroby osobno. Wystąpienie nowego 
zachorowania powoduje powstanie nowego 
okresu zasiłkowego.

Kod A na zwolnieniu. Doku-
mentacja medyczna jako 
podstawa dla decyzji ZUS, od 
kiedy liczyć okres zasiłkowy.

Art. 8 ustawy zasiłkowej.

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               2 / 4

 

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

SKŁADKI, ŚWIADCZENIA

III

  Kiedy były rolnik może uzyskać 

zasiłek macierzyński

 z ZUS 

  Jakie przywileje składkowe mają 

osoby niepełnosprawne prowadzące pozarolniczą działalność

  W jakiej sytuacji 

nie trzeba odprowadzać składek

 od świadczeń otrzymanych od pracodawcy

  Czy jest szansa na 

wyrównanie zawieszonej emerytury 

bez wyroku sądu

PORADNIA UBEZPIECZENIOWA

 

 Jestem żoną rolnika i korzystam z ubez-

pieczenia w KRUS. W związku z tym, że 

planuję ciążę, chciałabym uzyskać zasiłek 

macierzyński z ZUS przez czas korzystania 

z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. 

Czy będzie to możliwe, jeśli podejmę pracę?

Magdalena Januszewska  
radca prawny

Tak. Przepisy dotyczące ubezpieczenia rol-

nika i świadczeń przysługujących rolnikowi 

stosuje się także do małżonka rolnika, chy-

ba że małżonek ten nie pracuje w gospodar-

stwie rolnika ani w gospodarstwie domowym 

bezpośrednio związanym z tym gospodar-

stwem rolnym (art. 5 ustawy o ubezpiecze-

niu społecznym rolników). Skoro dana osoba 

jest ubezpieczona w KRUS, oznacza to, że 

pracuje w gospodarstwie rolnika albo w ich 

gospodarstwie domowym. 

Ubezpieczenie rolnicze również daje moż-

liwość korzystania z zasiłku macierzyńskiego, 

z tym, że zasady jego przyznawania są inne niż 

w przypadku zasiłku z ZUS. Zgodnie z art. 15 

ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rol-

ników zasiłek macierzyński przysługuje ubez-

pieczonemu z tytułu:  

1) urodzenia dziecka;

2) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku ży-

cia na wychowanie, a w przypadku dziecka, 

wobec którego podjęto decyzję o odrocze-

niu obowiązku szkolnego – do 10. roku życia, 

jeżeli w tym czasie został złożony wniosek 

o przysposobienie;

3) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia 

na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, 

z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, a w 

przypadku dziecka, wobec którego podjęto de-

cyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 

10. roku życia.

Świadczenie to przysługuje w wysokości 

czterokrotnej emerytury podstawowej. Eme-

rytura ta (od czerwca 2014 r.) wynosi 844,45 zł,  

więc aktualna wysokość jednorazowego za-

siłku macierzyńskiego to 3377,80 zł.

Z kolei zasiłek macierzyński wypłacany 

przez ZUS jest miesięczny i obliczany w sto-

sunku do podstawy wymiaru, od której były 

odprowadzane składki ubezpieczeniowe. 

Przysługuje ubezpieczonej, która w okresie 

ubezpieczenia chorobowego albo w okresie 

urlopu wychowawczego:

1) urodziła dziecko;

2) przyjęła na wychowanie dziecko w wie-

ku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, 

wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu 

obowiązku szkolnego – do 10. roku życia, i wy-

stąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego 

przysposobienia;

3) przyjęła na wychowanie w ramach rodzi-

ny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej 

zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, 

a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto 

decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego 

– do 10. roku życia (art. 29 ustawy o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia spo-

łecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Okoliczności, z którymi wiąże się prawo 

do zasiłku macierzyńskiego, są więc w obu 

wypadkach takie same. Z tym, że do nabycia 

zasiłku macierzyńskiego z ZUS konieczne jest 

pozostawanie w ubezpieczeniu chorobowym. 

Najprostsze rozwiązanie to zawarcie umo-

wy o pracę, która jest obowiązkowym tytułem 

do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. 

Zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1  

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 

pracownicy obowiązkowo podlegają ubezpie-

czeniu chorobowemu. Zasiłek macierzyński 

przysługiwałby więc z ZUS z tytułu tej umowy.

Gdyby kobieta chciała zatrudnić się na umo-

wę cywilnoprawną, to ubezpieczenia społecz-

ne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) są obo-

wiązkowe w przypadku umowy agencyjnej lub 

umowy-zlecenia albo innej umowy o świad-

czenie usług, do której zgodnie z kodeksem 

cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zle-

cenia (nie dotyczy to uczniów i studentów 

do 26. roku życia). Przy czym w wypadku za-

trudnionych na podstawie tych umów ubez-

pieczenie chorobowe jest dobrowolne – ten, 

kto chce mu podlegać, musi zgłosić taką chęć 

zatrudniającemu, który powinien go wów-

czas zgłosić do ubezpieczenia chorobowego 

w ZUS. Tylko wtedy ubezpieczony otrzyma 

zasiłek macierzyński. W interesie zaintere-

sowanej jest więc sprawdzić, czy zatrudnia-

jący ją podmiot dokonał takiego zgłoszenia  

(a potem odprowadzał składkę chorobową). 

Nie rodzi zaś skutków ubezpieczeniowych 

umowa o dzieło. Jej zawarcie nie da więc za-

siłku macierzyńskiego z ZUS.

Zauważmy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 usta-

wy o ubezpieczeniu  społecznym rolników 

ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu 

i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje 

obszar użytków rolnych powyżej 1 ha prze-

liczeniowego lub dział specjalny,

2)  domownik  rolnika,  o  którym  mowa 

w pkt 1,

– jeżeli ten rolnik lub domownik nie pod-

lega innemu ubezpieczeniu społecznemu 

lub nie ma ustalonego prawa do emerytury 

lub renty albo nie ma ustalonego prawa do 

świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeśli więc kobieta zatrudniłaby się i tym 

samym miała inny tytuł do ubezpieczeń 

społecznych (w ZUS), to nie podlegałaby ma-

cierzyńskiemu ubezpieczeniu rolniczemu. 

W konsekwencji nie będzie mieć też prawa 

do zasiłku macierzyńskiego z KRUS.

Podstawa prawna

Art. 5 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu 

społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Art. 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach 

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby 

i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 11 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 październi-

ka 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

 

 Mam orzeczenie o umiarkowanym stopniu 

niepełnosprawności i prowadzę pozarolni-

czą działalność gospodarczą. Jest to jedyne 

moje źródło utrzymania. Czy to prawda, 

że osoby niepełnosprawne mogą korzystać 

z pewnych przywilejów w zakresie opłaca-

nia składek na ubezpieczenie zdrowotne? 

Adam Jagiełło 
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Osoba zaliczona do umiarkowanego 

stopnia niepełnosprawności jest zwolniona 

z obowiązku opłacania składek na ubezpie-

czenie zdrowotne z tytułu pozarolniczej dzia-

łalności, jeżeli jej przychody z tego tytułu nie 

przekraczają miesięcznie 50 proc. najniższej 

emerytury bądź opłaca ona podatek docho-

dowy w formie karty podatkowej. Jeżeli zaś 

nie spełnia tych warunków, ale pozarolnicza 

działalność jest jedynym jej źródłem przycho-

dów, opłacana przez nią składka zdrowotna 

nie może przekraczać zaliczki podatkowej.

Osoba niepełnosprawna prowadząca po-

zarolniczą  działalność  (np.  pozarolniczą 

działalność gospodarczą), podobnie jak oso-

by pełnosprawne, podlega z tego tytułu obo-

wiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. 

W przypadku osób niepełnosprawnych, które 

mają aktualne orzeczenie o umiarkowanym 

lub znacznym stopniu niepełnosprawności, 

zostały jednak przewidziane pewne preferencje 

w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie 

zdrowotne. Osoba zaliczona do umiarkowane-

go lub znacznego stopnia niepełnosprawności 

jest zwolniona z obowiązku opłacania składek 

na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykony-

wanej pozarolniczej działalności, jeżeli spełnia 

jeden z  poniższych warunków:

– jej przychody z tytułu pozarolniczej dzia-

łalności nie przekraczają miesięczne 50 proc. 

najniższej emerytury,

– opłaca podatek dochodowy w formie kar-

ty podatkowej.

Jeżeli  niepełnosprawny  przedsiębiorca 

nie spełnia żadnego z ww. warunków, ale 

ma aktualne orzeczenie o umiarkowanym 

lub znacznym stopniu niepełnosprawności 

i pozarolnicza działalność jest jego jedynym 

źródłem przychodów, opłacana przez niego 

składka na ubezpieczenie zdrowotne nie po-

winna przekraczać zaliczki na podatek do-

chodowy od osób fizycznych. Takie rozwią-

zanie również stawia niepełnosprawnych 

przedsiębiorców w uprzywilejowanej sytu-

acji w stosunku do innych ubezpieczonych.

Podstawa prawna

Art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ust. 9  

i 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki 

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych  

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.). 

 

 W celu optymalizacji kosztów działal-

ności nasza firma ogranicza zatrudnie-

nie. Program zwolnień grupowych, który 

został uzgodniony ze związkami zawodo-

wymi, zakłada m.in. wypłatę pracowni-

kom w związku z rozwiązaniem stosunku 

pracy pieniężnych świadczeń osłonowych, 

których wysokość uzależniona jest od za-

kładowego stażu pracy. Czy tego rodzaju 

świadczenia osłonowe należy uwzględnić 

w podstawie wymiaru składek na ubezpie-

czenia społeczne i zdrowotne?

Adam Jagiełło 
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Osłonowe świadczenia pieniężne wy-

płacone pracownikowi przez pracodawcę 

w związku z rozwiązaniem stosunku pracy 

są wolne od składek na ubezpieczenia spo-

łeczne i zdrowotne.  

Podstawę  wymiaru  składek  na  ubez-

pieczenia społeczne pracownika stanowi 

przychód ze stosunku pracy w rozumieniu 

przepisów o podatku dochodowym od osób 

fizycznych, za wyjątkiem: wynagrodzenia 

za czas niezdolności do pracy wskutek cho-

roby lub odosobnienia w związku z choro-

bą zakaźną, zasiłków i świadczenia reha-

bilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego 

i  wypadkowego  oraz  przychodów  ze  sto-

sunku pracy wymienionych w par. 2 ust. 1 

rozporządzenia w sprawie szczegółowych za-

sad ustalania podstawy wymiaru składek na 

ubezpieczenia emerytalne i rentowe. 

Nie ulega wątpliwości, że świadczenia pie-

niężne, które pracodawca wypłaca pracow-

nikowi w związku z rozwiązaniem jego sto-

sunku pracy, są przychodami ze stosunku 

pracy w rozumieniu przepisów o podatku 

dochodowym od osób fizycznych. Nie jest to 

jednak równoznaczne z tym, że tego rodza-

ju świadczenia powinny być uwzględnione 

w podstawie wymiaru składek na ubezpie-

czenia społeczne pracownika. 

W tym zakresie należy bowiem mieć na 

uwadze, że na mocy wcześniej przywołanego 

rozporządzenia z podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne są wyłączone od-

prawy, odszkodowania i rekompensaty wy-

płacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia 

lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z ty-

tułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn 

leżących po stronie pracodawcy, nieuzasad-

nionego lub niezgodnego z prawem wypo-

wiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania 

jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej 

wypowiedzenia, niewydania w terminie lub 

wydania niewłaściwego świadectwa pracy. 

Katalog świadczeń pieniężnych objętych tym 

zwolnieniem nie jest zamknięty i nie ogra-

nicza się wyłącznie do odpraw, odszkodo-

wań i rekompensat, do których pracownik 

ma prawo na mocy przepisów powszechnie 

obowiązujących. Objęte są nim również te 

świadczenia pieniężne, które przysługują na 

przykład na mocy porozumienia pracodaw-

cy ze związkiem zawodowym czy też pra-

cownikiem. Istotne jest przy tym, aby wy-

płata świadczenia pieniężnego pozostawała 

w bezpośrednim i nierozerwalnym związku 

z wygaśnięciem lub rozwiązaniem stosunku 

pracy.  Na koniec wypada dodać, że powyższe 

dotyczy również podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż przycho-

dy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządze-

nia w sprawie szczegółowych zasad ustalania 

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia 

emerytalne i rentowe są także wolne od skła-

dek na to ubezpieczenie. 

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 ustawy  

z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach 

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i polity-

ki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych 

zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpiecze-

nia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

 

 Pracownica zatrudniona w naszej firmie 

nieprzerwanie od 1998 roku uzyskała 

w 2008 roku prawo do wcześniejszej eme-

rytury (w grudniu 2008 r. ukończyła 55 lat 

i przepracowała łącznie ponad 35 lat). 

ZUS przyznał emeryturę, ale nie podjął jej 

wypłaty z uwagi na to, że nie został rozwią-

zany stosunek pracy. Po zniesieniu wymogu 

rozwiązania stosunku pracy ZUS wypła-

cał  emeryturę, a następnie od 1 październi-

ka 2011 r. ponownie wstrzymał tę wypłatę. 

Wypłata została ostatecznie podjęta od 

22 listopada 2012 r., po wyroku Trybuna-

łu Konstytucyjnego. ZUS nie wypłacił wy-

równania; odmowę potwierdził także sąd 

okręgowy – sąd pracy i ubezpieczeń spo-

łecznych. Pracownica złożyła odwołanie 

do sądu apelacyjnego, ale na dzień dzisiej-

szy nie został jeszcze nawet wyznaczony 

termin rozprawy. Czy istnieje możliwość 

uzyskania wyrównania z ZUS bez oczeki-

wania na wyrok sądu apelacyjnego? 

Katarzyna Tomczyk  
ekspert od emerytur i rent

Tak. Pracownica powinna złożyć w oddziale 

ZUS wniosek o wypłatę zawieszonej emery-

tury. Powinna także w sądzie złożyć wniosek 

o wycofanie odwołania. Zgodnie z art. 9 usta-

wy o ustaleniu i wypłacie emerytur, do któ-

rych prawo uległo zawieszeniu w okresie od 

1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.,  

ZUS zawiesza postępowanie w przypadku, 

gdy emeryt przed dniem wejścia w życie 

ustawy złożył odwołanie do sądu od decyzji 

tego organu w sprawie wypłaty wyrównania. 

Po złożeniu wniosku o cofnięcie odwołania 

i zakończeniu postępowania przed sądem (wy-

danie prawomocnego postanowienia o umo-

rzeniu postępowania) ZUS podejmie zawieszo-

ne postępowanie, ale na wniosek emerytki.

Cofnięcie odwołania jest konieczne w przy-

padkach, w których wskutek odwołania wnie-

sionego przez emeryta od decyzji organu 

rentowego toczy się postępowanie sądowe, 

ZUS  nie ma bowiem możliwości załatwienia 

wniosku o wypłatę zawieszonej emerytury 

na podstawie przepisów omawianej ustawy 

aż do czasu, gdy postępowanie to zostanie 

zakończone prawomocnym orzeczeniem. 

Ustawa ta określa zasady ustalania i wypła-

ty emerytur zawieszonych od 1 października 

2011 r. do 21 listopada 2012 r. w związku z kon-

tynuowaniem zatrudnienia podjętego przed 

przejściem na emeryturę. Przy czym dotyczy 

wszystkich emerytów, którzy przeszli na eme-

ryturę przed 1 stycznia 2011 r. Po zgłoszeniu 

wniosku wyrównanie emerytury otrzymają 

zarówno te osoby, które wcześniej dostały de-

cyzję odmowną z ZUS, jak i takie, które prze-

grały sprawy w sądzie.

Z uwagi na to, że w okresie, za który przysłu-

guje wypłata zawieszonej emerytury, pracow-

nica nie ukończyła 60 lat, wraz z wnioskiem 

o wypłatę wyrównania powinna przedłożyć 

zaświadczenie o wysokości przychodu osiągnię-

tego w latach 2011 i 2012 (najlepiej z uwzględ-

nieniem zarobków uzyskanych w kolejnych 

miesiącach). We wniosku trzeba także wskazać, 

że wnosimy o wypłatę zawieszonej emerytury 

wraz z odsetkami. 

Podstawa prawna

Art. 9 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie 

emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie 

od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. 

(Dz.U. z 2014 r. poz. 169).

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

SKŁADKI, ŚWIADCZENIA

III

Kiedy były rolnik może uzyskać 

zasiłek macierzyński

 z ZUS 

Jakie przywileje składkowe mają 

osoby niepełnosprawne prowadzące pozarolniczą działalność

W jakiej sytuacji 

nie trzeba odprowadzać składek

 od świadczeń otrzymanych od pracodawcy

Czy jest szansa na 

wyrównanie zawieszonej emerytury 

bez wyroku sądu

PORADNIA UBEZPIECZENIOWA

Jestem żoną rolnika i korzystam z ubez-

pieczenia w KRUS. W związku z tym, że 

planuję ciążę, chciałabym uzyskać zasiłek 

macierzyński z ZUS przez czas korzystania 

z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. 

Czy będzie to możliwe, jeśli podejmę pracę?

Magdalena Januszewska
radca prawny

Tak. Przepisy dotyczące ubezpieczenia rol-

nika i świadczeń przysługujących rolnikowi 

stosuje się także do małżonka rolnika, chy-

ba że małżonek ten nie pracuje w gospodar-

stwie rolnika ani w gospodarstwie domowym 

bezpośrednio związanym z tym gospodar-

stwem rolnym (art. 5 ustawy o ubezpiecze-

niu społecznym rolników). Skoro dana osoba 

jest ubezpieczona w KRUS, oznacza to, że 

pracuje w gospodarstwie rolnika albo w ich 

gospodarstwie domowym. 

Ubezpieczenie rolnicze również daje moż-

liwość korzystania z zasiłku macierzyńskiego, 

z tym, że zasady jego przyznawania są inne niż 

w przypadku zasiłku z ZUS. Zgodnie z art. 15 

ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rol-

ników zasiłek macierzyński przysługuje ubez-

pieczonemu z tytułu:  

1) urodzenia dziecka;

2) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku ży-

cia na wychowanie, a w przypadku dziecka, 

wobec którego podjęto decyzję o odrocze-

niu obowiązku szkolnego – do 10. roku życia, 

jeżeli w tym czasie został złożony wniosek 

o przysposobienie;

3) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia 

na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, 

z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, a w 

przypadku dziecka, wobec którego podjęto de-

cyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 

10. roku życia.

Świadczenie to przysługuje w wysokości 

czterokrotnej emerytury podstawowej. Eme-

rytura ta (od czerwca 2014 r.) wynosi 844,45 zł, 

więc aktualna wysokość jednorazowego za-

siłku macierzyńskiego to 3377,80 zł.

Z kolei zasiłek macierzyński wypłacany 

przez ZUS jest miesięczny i obliczany w sto-

sunku do podstawy wymiaru, od której były 

odprowadzane składki ubezpieczeniowe. 

Przysługuje ubezpieczonej, która w okresie 

ubezpieczenia chorobowego albo w okresie 

urlopu wychowawczego:

1) urodziła dziecko;

2) przyjęła na wychowanie dziecko w wie-

ku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, 

wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu 

obowiązku szkolnego – do 10. roku życia, i wy-

stąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego 

przysposobienia;

3) przyjęła na wychowanie w ramach rodzi-

ny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej 

zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, 

a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto 

decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego 

– do 10. roku życia (art. 29 ustawy o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia spo-

łecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Okoliczności, z którymi wiąże się prawo 

do zasiłku macierzyńskiego, są więc w obu 

wypadkach takie same. Z tym, że do nabycia 

zasiłku macierzyńskiego z ZUS konieczne jest 

pozostawanie w ubezpieczeniu chorobowym. 

Najprostsze rozwiązanie to zawarcie umo-

wy o pracę, która jest obowiązkowym tytułem 

do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. 

Zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 

pracownicy obowiązkowo podlegają ubezpie-

czeniu chorobowemu. Zasiłek macierzyński 

przysługiwałby więc z ZUS z tytułu tej umowy.

Gdyby kobieta chciała zatrudnić się na umo-

wę cywilnoprawną, to ubezpieczenia społecz-

ne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) są obo-

wiązkowe w przypadku umowy agencyjnej lub 

umowy-zlecenia albo innej umowy o świad-

czenie usług, do której zgodnie z kodeksem 

cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zle-

cenia (nie dotyczy to uczniów i studentów 

do 26. roku życia). Przy czym w wypadku za-

trudnionych na podstawie tych umów ubez-

pieczenie chorobowe jest dobrowolne – ten, 

kto chce mu podlegać, musi zgłosić taką chęć 

zatrudniającemu, który powinien go wów-

czas zgłosić do ubezpieczenia chorobowego 

w ZUS. Tylko wtedy ubezpieczony otrzyma 

zasiłek macierzyński. W interesie zaintere-

sowanej jest więc sprawdzić, czy zatrudnia-

jący ją podmiot dokonał takiego zgłoszenia 

(a potem odprowadzał składkę chorobową). 

Nie rodzi zaś skutków ubezpieczeniowych 

umowa o dzieło. Jej zawarcie nie da więc za-

siłku macierzyńskiego z ZUS.

Zauważmy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 usta-

wy o ubezpieczeniu  społecznym rolników 

ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu 

i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje 

obszar użytków rolnych powyżej 1 ha prze-

liczeniowego lub dział specjalny,

2)  domownik  rolnika,  o  którym  mowa 

w pkt 1,

– jeżeli ten rolnik lub domownik nie pod-

lega innemu ubezpieczeniu społecznemu 

lub nie ma ustalonego prawa do emerytury 

lub renty albo nie ma ustalonego prawa do 

świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeśli więc kobieta zatrudniłaby się i tym 

samym miała inny tytuł do ubezpieczeń 

społecznych (w ZUS), to nie podlegałaby ma-

cierzyńskiemu ubezpieczeniu rolniczemu. 

W konsekwencji nie będzie mieć też prawa 

do zasiłku macierzyńskiego z KRUS.

Podstawa prawna

Art. 5 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu 

społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Art. 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach 

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby 

i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 11 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 październi-

ka 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Mam orzeczenie o umiarkowanym stopniu 

niepełnosprawności i prowadzę pozarolni-

czą działalność gospodarczą. Jest to jedyne 

moje źródło utrzymania. Czy to prawda, 

że osoby niepełnosprawne mogą korzystać 

z pewnych przywilejów w zakresie opłaca-

nia składek na ubezpieczenie zdrowotne? 

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Osoba zaliczona do umiarkowanego 

stopnia niepełnosprawności jest zwolniona 

z obowiązku opłacania składek na ubezpie-

czenie zdrowotne z tytułu pozarolniczej dzia-

łalności, jeżeli jej przychody z tego tytułu nie 

przekraczają miesięcznie 50 proc. najniższej 

emerytury bądź opłaca ona podatek docho-

dowy w formie karty podatkowej. Jeżeli zaś 

nie spełnia tych warunków, ale pozarolnicza 

działalność jest jedynym jej źródłem przycho-

dów, opłacana przez nią składka zdrowotna 

nie może przekraczać zaliczki podatkowej.

Osoba niepełnosprawna prowadząca po-

zarolniczą  działalność  (np.  pozarolniczą 

działalność gospodarczą), podobnie jak oso-

by pełnosprawne, podlega z tego tytułu obo-

wiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. 

W przypadku osób niepełnosprawnych, które 

mają aktualne orzeczenie o umiarkowanym 

lub znacznym stopniu niepełnosprawności, 

zostały jednak przewidziane pewne preferencje 

w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie 

zdrowotne. Osoba zaliczona do umiarkowane-

go lub znacznego stopnia niepełnosprawności 

jest zwolniona z obowiązku opłacania składek 

na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykony-

wanej pozarolniczej działalności, jeżeli spełnia 

jeden z  poniższych warunków:

– jej przychody z tytułu pozarolniczej dzia-

łalności nie przekraczają miesięczne 50 proc. 

najniższej emerytury,

– opłaca podatek dochodowy w formie kar-

ty podatkowej.

Jeżeli  niepełnosprawny  przedsiębiorca 

nie spełnia żadnego z ww. warunków, ale 

ma aktualne orzeczenie o umiarkowanym 

lub znacznym stopniu niepełnosprawności 

i pozarolnicza działalność jest jego jedynym 

źródłem przychodów, opłacana przez niego 

składka na ubezpieczenie zdrowotne nie po-

winna przekraczać zaliczki na podatek do-

chodowy od osób fizycznych. Takie rozwią-

zanie również stawia niepełnosprawnych 

przedsiębiorców w uprzywilejowanej sytu-

acji w stosunku do innych ubezpieczonych.

Podstawa prawna

Art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ust. 9 

i 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki 

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.). 

W celu optymalizacji kosztów działal-

ności nasza firma ogranicza zatrudnie-

nie. Program zwolnień grupowych, który 

został uzgodniony ze związkami zawodo-

wymi, zakłada m.in. wypłatę pracowni-

kom w związku z rozwiązaniem stosunku 

pracy pieniężnych świadczeń osłonowych, 

których wysokość uzależniona jest od za-

kładowego stażu pracy. Czy tego rodzaju 

świadczenia osłonowe należy uwzględnić 

w podstawie wymiaru składek na ubezpie-

czenia społeczne i zdrowotne?

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Osłonowe świadczenia pieniężne wy-

płacone pracownikowi przez pracodawcę 

w związku z rozwiązaniem stosunku pracy 

są wolne od składek na ubezpieczenia spo-

łeczne i zdrowotne.  

Podstawę  wymiaru  składek  na  ubez-

pieczenia społeczne pracownika stanowi 

przychód ze stosunku pracy w rozumieniu 

przepisów o podatku dochodowym od osób 

fizycznych, za wyjątkiem: wynagrodzenia 

za czas niezdolności do pracy wskutek cho-

roby lub odosobnienia w związku z choro-

bą zakaźną, zasiłków i świadczenia reha-

bilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego 

i  wypadkowego  oraz  przychodów  ze  sto-

sunku pracy wymienionych w par. 2 ust. 1

rozporządzenia w sprawie szczegółowych za-

sad ustalania podstawy wymiaru składek na 

ubezpieczenia emerytalne i rentowe. 

Nie ulega wątpliwości, że świadczenia pie-

niężne, które pracodawca wypłaca pracow-

nikowi w związku z rozwiązaniem jego sto-

sunku pracy, są przychodami ze stosunku 

pracy w rozumieniu przepisów o podatku 

dochodowym od osób fizycznych. Nie jest to 

jednak równoznaczne z tym, że tego rodza-

ju świadczenia powinny być uwzględnione 

w podstawie wymiaru składek na ubezpie-

czenia społeczne pracownika. 

W tym zakresie należy bowiem mieć na 

uwadze, że na mocy wcześniej przywołanego 

rozporządzenia z podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne są wyłączone od-

prawy, odszkodowania i rekompensaty wy-

płacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia 

lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z ty-

tułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn 

leżących po stronie pracodawcy, nieuzasad-

nionego lub niezgodnego z prawem wypo-

wiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania 

jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej 

wypowiedzenia, niewydania w terminie lub 

wydania niewłaściwego świadectwa pracy. 

Katalog świadczeń pieniężnych objętych tym 

zwolnieniem nie jest zamknięty i nie ogra-

nicza się wyłącznie do odpraw, odszkodo-

wań i rekompensat, do których pracownik 

ma prawo na mocy przepisów powszechnie 

obowiązujących. Objęte są nim również te 

świadczenia pieniężne, które przysługują na 

przykład na mocy porozumienia pracodaw-

cy ze związkiem zawodowym czy też pra-

cownikiem. Istotne jest przy tym, aby wy-

płata świadczenia pieniężnego pozostawała 

w bezpośrednim i nierozerwalnym związku 

z wygaśnięciem lub rozwiązaniem stosunku 

pracy.  Na koniec wypada dodać, że powyższe 

dotyczy również podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż przycho-

dy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządze-

nia w sprawie szczegółowych zasad ustalania 

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia 

emerytalne i rentowe są także wolne od skła-

dek na to ubezpieczenie. 

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 ustawy 

z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach 

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i polity-

ki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych 

zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpiecze-

nia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Pracownica zatrudniona w naszej firmie 

nieprzerwanie od 1998 roku uzyskała 

w 2008 roku prawo do wcześniejszej eme-

rytury (w grudniu 2008 r. ukończyła 55 lat

i przepracowała łącznie ponad 35 lat). 

ZUS przyznał emeryturę, ale nie podjął jej 

wypłaty z uwagi na to, że nie został rozwią-

zany stosunek pracy. Po zniesieniu wymogu 

rozwiązania stosunku pracy ZUS wypła-

cał  emeryturę, a następnie od 1 październi-

ka 2011 r. ponownie wstrzymał tę wypłatę. 

Wypłata została ostatecznie podjęta od 

22 listopada 2012 r., po wyroku Trybuna-

łu Konstytucyjnego. ZUS nie wypłacił wy-

równania; odmowę potwierdził także sąd 

okręgowy – sąd pracy i ubezpieczeń spo-

łecznych. Pracownica złożyła odwołanie 

do sądu apelacyjnego, ale na dzień dzisiej-

szy nie został jeszcze nawet wyznaczony 

termin rozprawy. Czy istnieje możliwość 

uzyskania wyrównania z ZUS bez oczeki-

wania na wyrok sądu apelacyjnego? 

Katarzyna Tomczyk 
ekspert od emerytur i rent

Tak. Pracownica powinna złożyć w oddziale 

ZUS wniosek o wypłatę zawieszonej emery-

tury. Powinna także w sądzie złożyć wniosek 

o wycofanie odwołania. Zgodnie z art. 9 usta-

wy o ustaleniu i wypłacie emerytur, do któ-

rych prawo uległo zawieszeniu w okresie od 

1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., 

ZUS zawiesza postępowanie w przypadku, 

gdy emeryt przed dniem wejścia w życie 

ustawy złożył odwołanie do sądu od decyzji 

tego organu w sprawie wypłaty wyrównania. 

Po złożeniu wniosku o cofnięcie odwołania 

i zakończeniu postępowania przed sądem (wy-

danie prawomocnego postanowienia o umo-

rzeniu postępowania) ZUS podejmie zawieszo-

ne postępowanie, ale na wniosek emerytki.

Cofnięcie odwołania jest konieczne w przy-

padkach, w których wskutek odwołania wnie-

sionego przez emeryta od decyzji organu 

rentowego toczy się postępowanie sądowe, 

ZUS  nie ma bowiem możliwości załatwienia 

wniosku o wypłatę zawieszonej emerytury 

na podstawie przepisów omawianej ustawy 

aż do czasu, gdy postępowanie to zostanie 

zakończone prawomocnym orzeczeniem. 

Ustawa ta określa zasady ustalania i wypła-

ty emerytur zawieszonych od 1 października 

2011 r. do 21 listopada 2012 r. w związku z kon-

tynuowaniem zatrudnienia podjętego przed 

przejściem na emeryturę. Przy czym dotyczy 

wszystkich emerytów, którzy przeszli na eme-

ryturę przed 1 stycznia 2011 r. Po zgłoszeniu 

wniosku wyrównanie emerytury otrzymają 

zarówno te osoby, które wcześniej dostały de-

cyzję odmowną z ZUS, jak i takie, które prze-

grały sprawy w sądzie.

Z uwagi na to, że w okresie, za który przysłu-

guje wypłata zawieszonej emerytury, pracow-

nica nie ukończyła 60 lat, wraz z wnioskiem 

o wypłatę wyrównania powinna przedłożyć 

zaświadczenie o wysokości przychodu osiągnię-

tego w latach 2011 i 2012 (najlepiej z uwzględ-

nieniem zarobków uzyskanych w kolejnych 

miesiącach). We wniosku trzeba także wskazać, 

że wnosimy o wypłatę zawieszonej emerytury 

wraz z odsetkami. 

Podstawa prawna

Art. 9 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie 

emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie 

od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. 

(Dz.U. z 2014 r. poz. 169).

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               3 / 4

 

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

IV

ORZECZNICTWO

STAN FAKTYCZNY

 

Wyrokiem sądu okręgowego z 12 czerwca 2012 r. oddalono 

odwołania szpitala specjalistycznego (dalej: płatnik) i leka-

rza (dalej: ubezpieczony) od decyzji ZUS z 1 września 2011 r. 

Organ rentowy stwierdził, że płatnik powinien wliczyć do 

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne 

i zdrowotne ubezpieczonego kwoty przychodu uzyskane 

przez niego w okresie od sierpnia 2009 r. do grudnia 2010 r. 

z realizacji umowy-zlecenia zawartej z fi rmą medyczną 

– spółką z o.o. (dalej: podwykonawca). 

Płatnik 31 stycznia 2007 r. zawarł z NFZ umowę o udzie-

lanie świadczeń opieki zdrowotnej – leczenie szpitalne. 

Jednocześnie korzystał z usług podwykonawcy, z którym 

zawarł umowy. Na ich mocy płatnik zlecił podwykonaw-

cy obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w zakre-

sie określonym w umowach. Udzielaniem tych świadczeń 

miał się zajmować zespół lekarzy, których skład i kwa-

lifi kacje określał załącznik do umowy. Ubezpieczony od 

10 lutego 2009 r. zatrudniony jest u płatnika na podstawie 

umowy o pracę na stanowisku lekarza rezydenta. Zawarł on 

1 lipca 2009 r. z podwykonawcą umowę-zlecenie, na podstawie 

której przyjął obowiązek udzielania na rzecz zleceniodawcy 

świadczeń opieki zdrowotnej polegających na pełnieniu dy-

żurów medycznych w zakładach opieki zdrowotnej, z którymi 

zleceniodawca zawarł w tym zakresie odpowiednie umowy. 

Na podstawie tej umowy w okresie objętym zaskarżoną 

decyzją ubezpieczony pełnił dyżury lekarskie na oddziałach 

chorób wewnętrznych, reumatologii i oddziale rehabilitacji 

u płatnika. W ramach pełnionych dyżurów była udzielana 

pomoc wyłącznie pacjentom szpitala. 

Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiotem oceny 

w sprawie jest umowa zawarta przez ubezpieczonego z pod-

wykonawcą, a nie umowa zawarta pomiędzy płatnikiem 

a podwykonawcą. Wskazując na treść art. 8 ust. 1 i 2a ustawy 

o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) i uchwałę 

SN z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, OSNP 2010/3-

4/46, sąd stanął na stanowisku, że skoro ubezpieczony na 

podstawie umowy zawartej z podwykonawcą wykonywał 

usługi medyczne u swojego pracodawcy, to ten pracodaw-

ca, a nie zleceniodawca (podwykonawca), był odbiorcą tych 

usług. Tym samym ustalając podstawę wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, powi-

nien zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej 

z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Ubezpieczony był 

bowiem pracownikiem w rozumieniu art. 8 ust. 2a u.s.u.s. 

Wyrokiem z 5 marca 2013 r. sąd apelacyjny oddalił apela-

cję płatnika od powyższego wyroku, podzielając ustalenia 

i ocenę prawną sądu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że 

ubezpieczony w ramach umowy-zlecenia z podwykonawcą 

wykonywał usługi medyczne pokrywające się z charakte-

rem pracy świadczonej z tytułu zatrudnienia na podstawie 

umowy o pracę łączącej go z płatnikiem. Z tą tylko różni-

cą, iż umowa cywilnoprawna obejmowała pracę w trakcie 

dyżurów popołudniowych, nocnych i świątecznych na od-

dziale, gdzie był zatrudniony w ramach umowy o pracę, 

i na innych oddziałach tego samego szpitala. 

Wszystkie podejmowane przez ubezpieczonego czynno-

ści były wykonywane w siedzibie pracodawcy, na rzecz jego 

pacjentów, a wynagrodzenie za usługi medyczne pochodziło 

ze środków publicznych przekazywanych przez NFZ płat-

nikowi, a następnie – za jego pośrednictwem – podwyko-

nawcy. Świadczone przez ubezpieczonego w ramach umowy 

cywilnoprawnej usługi medyczne odpowiadają zatem pra-

cy wykonywanej przez niego na podstawie stosunku pracy

i w istocie były świadczone na rzecz faktycznego pracodawcy. 

UZASADNIENIE

 

SN oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez szpital, wskazu-

jąc na prezentowany w orzecznictwie SN pogląd, że w świetle 

art. 8 ust. 2a u.s.u.s. pracodawca, którego pracownik wyko-

nuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej 

z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie 

emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej 

umowy (uchwała z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, 

OSNP 2010/3-4/46, oraz wyrok z 11 maja 2012 r., sygn. akt 

I UK 5/12, OSNP 2013/9-10/117). Teza ta jest aktualna także 

w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na 

podstawie umowy-zlecenia (np. wyroki z 14 stycznia 2010 r., 

sygn. akt I UK 252/09, LEX nr 577824; z 2 lutego 2010 r., sygn. akt 

I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z 18 października 2011 r., 

sygn. akt III UK 22/11, OSNP 2012/21-22/266). 

W orzeczeniach tych SN wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a u.s.u.s. 

rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecz-

nych poza sferę stosunku pracy. Dotyczy to dwóch sytuacji. 

Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wy-

mienionych w nim umów prawa cywilnego przez osobę, która 

umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w sto-

sunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie 

jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę 

zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę 

na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. 

Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracow-

nika w rozumieniu u.s.u.s. jest to, że będąc pracownikiem 

związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jedno-

cześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cy-

wilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej regulacji 

było, po pierwsze, ograniczenie korzystania przez praco-

dawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia wła-

snych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które 

wykonują oni w ramach łączącego je stosunku pracy, oraz 

– po drugie – ochrona pracowników przed skutkami fl uktuacji 

podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu 

świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracow-

ników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom 

(podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników 

w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obo-

wiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub 

zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy 

(umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie 

usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). 

Podkreśla się, że na tle art. 8 ust. 2a u.s.u.s. pojęcie pra-

cownika w zakresie ubezpieczenia społecznego nie pokrywa 

się ściśle z takim, jakim posługuje się prawo pracy. Odczy-

tywanie zaś tego przepisu w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 

oraz pkt 4 u.s.u.s. prowadzi do wniosku, że rzeczywisty 

stosunek prawny regulowany wymienionymi w nim umo-

wami cywilnymi, który niepodważalnie istnieje na gruncie 

prawa cywilnego, nie wywołuje skutków w zakresie prawa 

ubezpieczeń społecznych. 

SN

 o zawieraniu umów-zleceń w szpitalach

STAN FAKTYCZNY

 

Wyrokiem z 18 października 2012 r. sąd apelacyjny uwzględnił 

apelację ubezpieczonego i stwierdził, że nie jest on zobowią-

zany do zapłaty zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń 

Społecznych, należnych od spółki z o.o. za okres od grudnia 

2000 r. do maja 2001 r. W tym okresie pełnił on funkcję preze-

sa zarządu. Sąd, uzupełniając postępowanie dowodowe, ustalił, 

że 18 kwietnia 2001 r. ubezpieczony złożył rezygnację z funk-

cji prezesa zarządu, a jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu 

31 maja 2001 r. Nadzwyczajne walne zgromadzenie odbyło się 

24 maja 2001 r. i podjęło uchwały o zmianie umowy spółki oraz 

w przedmiocie zmian w składzie zarządu. 

Sąd przyjął, że wystąpienie przez ubezpieczonego do wspól-

nika o podjęcie decyzji w sprawie zwołania nadzwyczajnego 

zgromadzenia wspólników w celu powzięcia uchwały doty-

czącej dalszego istnienia spółki (art. 233 ustawy z 15 września 

2000 r. – Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 

ze zm., dalej: k.s.h.) było równoznaczne z działaniami zmie-

rzającymi do ogłoszenia upadłości. W ocenie sądu bez uchwa-

ły tego organu, zobowiązującej zarząd do złożenia wniosku 

o ogłoszeniu upadłości, wniosek taki nie mógł być zgłoszony. 

Zatem jego niezgłoszenie w okresie pierwszych czterech mie-

sięcy 2001 roku nastąpiło bez winy skarżącego. 

UZASADNIENIE

 

SN  uchylił  wyrok  sądu  apelacyjnego,  uznając,  że  zwoła-

nie  przez  zarząd  zgromadzenia  wspólników  i  uzyskanie 

decyzji właścicieli co do losu spółki nie jest przewidziane 

w art. 116 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatko-

wa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) jako działanie odwracające 

przeniesienie na członka zarządu zobowiązań spółki. Należy 

uwzględnić, że przepis ten ma charakter podwójnie wyjątko-

wy. Zastępuje on zasadę regulowania własnych długów przez 

samą spółkę, stanowiąc wyjątek w postaci odpowiedzialności 

subsydiarnej członków zarządu. Następnie przewiduje wypadki 

uwolnienia się przez członków zarządu od tej odpowiedzialno-

ści jako wyjątek od wyjątku. Taki charakter stosowanego prze-

pisu pozwala wyłącznie na wykładnię ścisłą, nierozszerzającą 

jego znaczenia w porównaniu z tekstem, i przyjęcie, że skoro 

zwołanie zgromadzenia wspólników nie jest przewidziane 

jako działanie uwalniające członka zarządu od wypełnienia 

zobowiązań spółki, to czynności podejmowane przez zarząd 

na podstawie art. 233 par. 1 k.s.h. nie są przesłanką uwalniają-

cą jego członków od zastępczej odpowiedzialności za zaległo-

ści składkowe zarządzanej osoby prawnej (wyrok Naczelnego 

Sądu Administracyjnego z 23 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 

479/05, ONSAiWSA 2006/6/175). Czynności te ze względu na 

obowiązujący w sprawie stan prawny sprzed 1 października 

2003 r. powinny polegać na zgłoszeniu we właściwym czasie 

wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęciu postępowania 

zapobiegającego upadłości. W stanie fi nansowym spółki, gdy 

wielkość straty zagraża bytowi spółki, zarząd jest obowiązany 

niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzię-

cia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Obowiązek 

zwołania zgromadzenia wspólników przewidziany w art. 233 

k.s.h. nie wyłącza ani nie zastępuje ciążącego na zarządcach 

obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nie 

ogranicza zarządu w jego prawie reprezentacji spółki w za-

kresie zgłoszenia takiego wniosku. 

Oprac. M. Wilczyński, asystent sędziego w Izbie Pracy, 

Ubezpieczeń i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

SN

 o odpowiedzialności za nieopłacone przez spółkę składki

Sygn. akt II UK 196/13 

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

z 19 grudnia 2013 r.

TEZA:

 Zwołanie zgromadzenia wspólników w celu 

powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki 
(art. 233 par. 1 k.s.h.) nie jest wymienione w art. 116
par. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja 
podatkowa jako czynność uwalniająca członka 
zarządu od zastępczej odpowiedzialności 
za zaległości składkowe zarządzanej spółki z o.o.

Sygn. akt I UK 323/13

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

13 lutego 2014 r.

TEZY:

 1. Umowa, na podstawie której lekarz wykonuje 

swój zawód polegający na udzielaniu świadczeń zdrowot-
nych (art. 2 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie 
lekarza i lekarza dentysty; t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 277, 
poz. 1634 ze zm.), nie może być utożsamiana z umową 
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych 
ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia 
(art. 132 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadcze-
niach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pu-
blicznych; t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.) ani 
z zawieraną w jej ramach umową o zamówienie na świad-
czenia zdrowotne (art. 133 tej ustawy w związku z art. 
35 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki 
zdrowotnej; t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 ze zm.).
2. Przepis art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 
(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) nie narusza 
art. 51 ust. 1 i art. 84 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej.

Podsumowanie



  Pracodawca jest płatnikiem składek dla wszystkich 

pracowników w rozumieniu ustawy o systemie ubez-

pieczeń społecznych (art. 4 pkt 2 lit. a u.s.u.s.).



  Dotyczy to także tych osób, o których mówi art. 8 

ust. 2a tej ustawy, m.in. pracowników pozostających 

z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących 

na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnopraw-

nych zawartych z osobą trzecią

Dziennik  Gazeta  Prawna,    31  lipca  2014  nr  147  (3788)   

   

gazetaprawna.pl

IV

ORZECZNICTWO

STAN FAKTYCZNY

Wyrokiem sądu okręgowego z 12 czerwca 2012 r. oddalono 

odwołania szpitala specjalistycznego (dalej: płatnik) i leka-

rza (dalej: ubezpieczony) od decyzji ZUS z 1 września 2011 r. 

Organ rentowy stwierdził, że płatnik powinien wliczyć do 

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne 

i zdrowotne ubezpieczonego kwoty przychodu uzyskane 

przez niego w okresie od sierpnia 2009 r. do grudnia 2010 r. 

z realizacji umowy-zlecenia zawartej z fi rmą medyczną 

– spółką z o.o. (dalej: podwykonawca). 

Płatnik 31 stycznia 2007 r. zawarł z NFZ umowę o udzie-

lanie świadczeń opieki zdrowotnej – leczenie szpitalne. 

Jednocześnie korzystał z usług podwykonawcy, z którym 

zawarł umowy. Na ich mocy płatnik zlecił podwykonaw-

cy obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w zakre-

sie określonym w umowach. Udzielaniem tych świadczeń 

miał się zajmować zespół lekarzy, których skład i kwa-

lifi kacje określał załącznik do umowy. Ubezpieczony od 

10 lutego 2009 r. zatrudniony jest u płatnika na podstawie 

umowy o pracę na stanowisku lekarza rezydenta. Zawarł on 

1 lipca 2009 r. z podwykonawcą umowę-zlecenie, na podstawie 

której przyjął obowiązek udzielania na rzecz zleceniodawcy 

świadczeń opieki zdrowotnej polegających na pełnieniu dy-

żurów medycznych w zakładach opieki zdrowotnej, z którymi 

zleceniodawca zawarł w tym zakresie odpowiednie umowy. 

Na podstawie tej umowy w okresie objętym zaskarżoną 

decyzją ubezpieczony pełnił dyżury lekarskie na oddziałach 

chorób wewnętrznych, reumatologii i oddziale rehabilitacji 

u płatnika. W ramach pełnionych dyżurów była udzielana 

pomoc wyłącznie pacjentom szpitala. 

Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiotem oceny 

w sprawie jest umowa zawarta przez ubezpieczonego z pod-

wykonawcą, a nie umowa zawarta pomiędzy płatnikiem 

a podwykonawcą. Wskazując na treść art. 8 ust. 1 i 2a ustawy 

o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) i uchwałę 

SN z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, OSNP 2010/3-

4/46, sąd stanął na stanowisku, że skoro ubezpieczony na 

podstawie umowy zawartej z podwykonawcą wykonywał 

usługi medyczne u swojego pracodawcy, to ten pracodaw-

ca, a nie zleceniodawca (podwykonawca), był odbiorcą tych 

usług. Tym samym ustalając podstawę wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, powi-

nien zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej 

z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Ubezpieczony był 

bowiem pracownikiem w rozumieniu art. 8 ust. 2a u.s.u.s. 

Wyrokiem z 5 marca 2013 r. sąd apelacyjny oddalił apela-

cję płatnika od powyższego wyroku, podzielając ustalenia 

i ocenę prawną sądu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że 

ubezpieczony w ramach umowy-zlecenia z podwykonawcą 

wykonywał usługi medyczne pokrywające się z charakte-

rem pracy świadczonej z tytułu zatrudnienia na podstawie 

umowy o pracę łączącej go z płatnikiem. Z tą tylko różni-

cą, iż umowa cywilnoprawna obejmowała pracę w trakcie 

dyżurów popołudniowych, nocnych i świątecznych na od-

dziale, gdzie był zatrudniony w ramach umowy o pracę, 

i na innych oddziałach tego samego szpitala. 

Wszystkie podejmowane przez ubezpieczonego czynno-

ści były wykonywane w siedzibie pracodawcy, na rzecz jego 

pacjentów, a wynagrodzenie za usługi medyczne pochodziło 

ze środków publicznych przekazywanych przez NFZ płat-

nikowi, a następnie – za jego pośrednictwem – podwyko-

nawcy. Świadczone przez ubezpieczonego w ramach umowy 

cywilnoprawnej usługi medyczne odpowiadają zatem pra-

cy wykonywanej przez niego na podstawie stosunku pracy

i w istocie były świadczone na rzecz faktycznego pracodawcy. 

UZASADNIENIE

SN oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez szpital, wskazu-

jąc na prezentowany w orzecznictwie SN pogląd, że w świetle 

art. 8 ust. 2a u.s.u.s. pracodawca, którego pracownik wyko-

nuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej 

z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie 

emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej 

umowy (uchwała z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, 

OSNP 2010/3-4/46, oraz wyrok z 11 maja 2012 r., sygn. akt 

I UK 5/12, OSNP 2013/9-10/117). Teza ta jest aktualna także 

w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na 

podstawie umowy-zlecenia (np. wyroki z 14 stycznia 2010 r., 

sygn. akt I UK 252/09, LEX nr 577824; z 2 lutego 2010 r., sygn. akt 

I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z 18 października 2011 r., 

sygn. akt III UK 22/11, OSNP 2012/21-22/266). 

W orzeczeniach tych SN wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a u.s.u.s. 

rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecz-

nych poza sferę stosunku pracy. Dotyczy to dwóch sytuacji. 

Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wy-

mienionych w nim umów prawa cywilnego przez osobę, która 

umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w sto-

sunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie 

jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę 

zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę 

na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. 

Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracow-

nika w rozumieniu u.s.u.s. jest to, że będąc pracownikiem 

związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jedno-

cześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cy-

wilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej regulacji 

było, po pierwsze, ograniczenie korzystania przez praco-

dawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia wła-

snych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które 

wykonują oni w ramach łączącego je stosunku pracy, oraz 

– po drugie – ochrona pracowników przed skutkami fl uktuacji 

podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu 

świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracow-

ników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom 

(podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników 

w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obo-

wiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub 

zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy 

(umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie 

usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). 

Podkreśla się, że na tle art. 8 ust. 2a u.s.u.s. pojęcie pra-

cownika w zakresie ubezpieczenia społecznego nie pokrywa 

się ściśle z takim, jakim posługuje się prawo pracy. Odczy-

tywanie zaś tego przepisu w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 

oraz pkt 4 u.s.u.s. prowadzi do wniosku, że rzeczywisty 

stosunek prawny regulowany wymienionymi w nim umo-

wami cywilnymi, który niepodważalnie istnieje na gruncie 

prawa cywilnego, nie wywołuje skutków w zakresie prawa 

ubezpieczeń społecznych. 

SN

 o zawieraniu umów-zleceń w szpitalach

STAN FAKTYCZNY

Wyrokiem z 18 października 2012 r. sąd apelacyjny uwzględnił 

apelację ubezpieczonego i stwierdził, że nie jest on zobowią-

zany do zapłaty zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń 

Społecznych, należnych od spółki z o.o. za okres od grudnia 

2000 r. do maja 2001 r. W tym okresie pełnił on funkcję preze-

sa zarządu. Sąd, uzupełniając postępowanie dowodowe, ustalił, 

że 18 kwietnia 2001 r. ubezpieczony złożył rezygnację z funk-

cji prezesa zarządu, a jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu 

31 maja 2001 r. Nadzwyczajne walne zgromadzenie odbyło się 

24 maja 2001 r. i podjęło uchwały o zmianie umowy spółki oraz 

w przedmiocie zmian w składzie zarządu. 

Sąd przyjął, że wystąpienie przez ubezpieczonego do wspól-

nika o podjęcie decyzji w sprawie zwołania nadzwyczajnego 

zgromadzenia wspólników w celu powzięcia uchwały doty-

czącej dalszego istnienia spółki (art. 233 ustawy z 15 września 

2000 r. – Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 

ze zm., dalej: k.s.h.) było równoznaczne z działaniami zmie-

rzającymi do ogłoszenia upadłości. W ocenie sądu bez uchwa-

ły tego organu, zobowiązującej zarząd do złożenia wniosku 

o ogłoszeniu upadłości, wniosek taki nie mógł być zgłoszony. 

Zatem jego niezgłoszenie w okresie pierwszych czterech mie-

sięcy 2001 roku nastąpiło bez winy skarżącego. 

UZASADNIENIE

SN  uchylił  wyrok  sądu  apelacyjnego,  uznając,  że  zwoła-

nie  przez  zarząd  zgromadzenia  wspólników  i  uzyskanie 

decyzji właścicieli co do losu spółki nie jest przewidziane 

w art. 116 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatko-

wa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) jako działanie odwracające 

przeniesienie na członka zarządu zobowiązań spółki. Należy 

uwzględnić, że przepis ten ma charakter podwójnie wyjątko-

wy. Zastępuje on zasadę regulowania własnych długów przez 

samą spółkę, stanowiąc wyjątek w postaci odpowiedzialności 

subsydiarnej członków zarządu. Następnie przewiduje wypadki 

uwolnienia się przez członków zarządu od tej odpowiedzialno-

ści jako wyjątek od wyjątku. Taki charakter stosowanego prze-

pisu pozwala wyłącznie na wykładnię ścisłą, nierozszerzającą 

jego znaczenia w porównaniu z tekstem, i przyjęcie, że skoro 

zwołanie zgromadzenia wspólników nie jest przewidziane 

jako działanie uwalniające członka zarządu od wypełnienia 

zobowiązań spółki, to czynności podejmowane przez zarząd 

na podstawie art. 233 par. 1 k.s.h. nie są przesłanką uwalniają-

cą jego członków od zastępczej odpowiedzialności za zaległo-

ści składkowe zarządzanej osoby prawnej (wyrok Naczelnego 

Sądu Administracyjnego z 23 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 

479/05, ONSAiWSA 2006/6/175). Czynności te ze względu na 

obowiązujący w sprawie stan prawny sprzed 1 października 

2003 r. powinny polegać na zgłoszeniu we właściwym czasie 

wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęciu postępowania 

zapobiegającego upadłości. W stanie fi nansowym spółki, gdy 

wielkość straty zagraża bytowi spółki, zarząd jest obowiązany 

niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzię-

cia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Obowiązek 

zwołania zgromadzenia wspólników przewidziany w art. 233 

k.s.h. nie wyłącza ani nie zastępuje ciążącego na zarządcach 

obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nie 

ogranicza zarządu w jego prawie reprezentacji spółki w za-

kresie zgłoszenia takiego wniosku. 

Oprac. M. Wilczyński, asystent sędziego w Izbie Pracy, 

Ubezpieczeń i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

SN

 o odpowiedzialności za nieopłacone przez spółkę składki

Sygn. akt II UK 196/13 

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

z 19 grudnia 2013 r.

TEZA:

 Zwołanie zgromadzenia wspólników w celu 

powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki 
(art. 233 par. 1 k.s.h.) nie jest wymienione w art. 116
par. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja 
podatkowa jako czynność uwalniająca członka 
zarządu od zastępczej odpowiedzialności 
za zaległości składkowe zarządzanej spółki z o.o.

Sygn. akt I UK 323/13

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

13 lutego 2014 r.

TEZY:

 1. Umowa, na podstawie której lekarz wykonuje 

swój zawód polegający na udzielaniu świadczeń zdrowot-
nych (art. 2 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie 
lekarza i lekarza dentysty; t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 277, 
poz. 1634 ze zm.), nie może być utożsamiana z umową 
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych 
ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia 
(art. 132 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadcze-
niach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pu-
blicznych; t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.) ani 
z zawieraną w jej ramach umową o zamówienie na świad-
czenia zdrowotne (art. 133 tej ustawy w związku z art. 
35 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki 
zdrowotnej; t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 ze zm.).
2. Przepis art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 
(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) nie narusza 
art. 51 ust. 1 i art. 84 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej.

Podsumowanie



  Pracodawca jest płatnikiem składek dla wszystkich 

pracowników w rozumieniu ustawy o systemie ubez-

pieczeń społecznych (art. 4 pkt 2 lit. a u.s.u.s.).



  Dotyczy to także tych osób, o których mówi art. 8 

ust. 2a tej ustawy, m.in. pracowników pozostających 

z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących 

na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnopraw-

nych zawartych z osobą trzecią

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               4 / 4