prenumerata

UBEZPIECZENIA 

i ŚWIADCZENIA

gazetaprawna.pl

z własnym pracownikiem. 

 

■

 

■

 

■

 

■

Podstawa prawna

 

■

 

■

 

■

 

■

[przykład]

Podstawa prawna

złą sytuację fi nansową, rodzinną lub zdrowotną

PRZYKŁAD 

   

 Pracownikiem dla celów ubez-

pieczeń społecznych jest także zlecenio-

biorca zatrudniony przez własnego 

pracodawcę

Ze zlecenia wszystkie składki

prenumerata

gazetaprawna.pl

Czwartek–Niedziela

14–17 sierpnia 2014 

nr 157 (3798)

Płaci się je obowiązkowo, ale pod warunkiem że umowę zawarto 

z własnym pracownikiem. 

Wówczas cała wypłata 

oskładkowana jest jak przychód z pracy, a stosunku cywilnoprawnego nie zgłasza się do ZUS

Andrzej Radzisław
radca prawny

Osoba zatrudniona na podstawie umowy 

o pracę obowiązkowo podlega wszystkim 

ubezpieczeniom społecznym (tj. emerytalne-

mu, rentowym, chorobowemu i wypadkowe-

mu) oraz oczywiście zdrowotnemu. Naliczając 

składki, pracodawca musi jednak pamiętać 

o tym, że pracownikiem dla celów ubezpie-

czeń (społecznych, a także zdrowotnego) jest 

nie tylko osoba zatrudniona na podstawie 

stosunku pracy.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie 

ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) w za-

kresie ubezpieczeń społecznych za pracow-

nika uważa się również osobę wykonującą 

pracę na podstawie umowy:

■

zlecenia,  agencyjnej  lub  innej  umowy 

o świadczenie usług, 

■

o dzieło.

Pod warunkiem jednak, że umowy takie 

zostały zawarte z własnym pracodawcą lub 

praca na ich podstawie jest wykonywana na 

rzecz własnego pracodawcy.

Bez dodatkowego zgłoszenia

Zawierając umowę-zlecenie z własnym pra-

cownikiem, pracodawca nie dokonuje dodat-

kowego zgłoszenia zatrudnionej osoby na 

formularzu ZUS ZUA, tylko przychód, jaki jest 

tej osobie wypłacany, wykazuje w raporcie 

ZUS RCA (z kodem 01 10 xx) wraz z wynagro-

dzeniem ze stosunku pracy. Od tak ustalonej 

podstawy nalicza i opłaca składki na ubez-

pieczenia społeczne oraz zdrowotne, a także 

na fundusze pozaubezpieczeniowe. Przychód 

ze zlecenia w zakresie naliczania składek jest 

więc traktowany jak przychód z umowy o pra-

cę. Umowa-zlecenie nie stanowi wówczas 

odrębnego tytułu do ubezpieczeń. 

Przerwa w zatrudnieniu

Podkreślić należy, że jako umów zawartych 

z własnym pracownikiem nie traktuje się 

umów cywilnoprawnych (w tym zlecenia) 

zawartych z osobami, którym pracodawca 

udzielił urlopu bezpłatnego, wychowawczego, 

macierzyńskiego, dodatkowego macierzyń-

skiego czy rodzicielskiego. Co prawda wszyst-

kie wymienione okresy występują w czasie 

trwania stosunku pracy (umowa o pracę nie 

zostaje rozwiązana), jednak są to okresy prze-

rwy w opłacaniu składek.

Pracodawca ma obowiązek składać za te 

osoby imienne raporty miesięczne RSA (z ko-

dem tytułu do ubezpieczeń 01 10 xx o okre-

sach przerwy w opłacaniu składek ze sto-

sunku pracy).

Podczas każdego z tych urlopów pracownik 

z umowy o pracę nie podlega więc ubezpie-

czeniom. Gdy zostanie z nim wówczas za-

warta umowa-zlecenie, to osoba ta podlega 

ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotne-

mu jako zleceniobiorca. Zawierając umowę-

-zlecenie z pracownikiem, który przebywa na 

jednym z wymienionych urlopów, trzeba go 

traktować jako „obcego pracownika.”

Rozwiązanie umowy

Status „własnego pracownika” w rozumieniu 

art. 8 ust. 2a u.s.u.s. pracownik traci także, gdy 

umowa o pracę zostanie z nim rozwiązana. 

Wówczas pracodawca jako płatnik składek 

ma obowiązek złożyć formularz ZUS ZWUA 

i wyrejestrować pracownika z ubezpieczeń. 

Gdy umowa o pracę została zakończona np. 

z końcem sierpnia, to na tym druku jako datę, 

od której pracownik nie podlega już ubezpie-

czeniom, należy podać 1 września 2014 r. Za-

kończenie umowy o pracę spowoduje, że od 

1 września 2014 r. umowa-zlecenie stanie się 

odrębnym tytułem do ubezpieczeń społecz-

nych i zdrowotnego. To, że ta umowa zosta-

ła zawarta w okresie, gdy strony dodatkowo 

łączyła umowa o pracę, nie ma już wówczas 

żadnego znaczenia.

Pracodawca ma obowiązek złożyć formularz 

ZUS ZUA (z kodem 04 11 xx) i z umowy-zlece-

nia od 1 września 2014 r. zgłosić zleceniobiorcę 

do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, 

rentowych, wypadkowego, zdrowotnego oraz 

do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowe-

go (o ile zleceniobiorca będzie chciał podlegać 

temu ubezpieczeniu). Druki te powinny zo-

stać przekazane nie później niż 8 września.

Dokumenty rozliczeniowe

W raporcie składanym za dany miesiąc płat-

nik powinien uwzględnić wypłacone zlece-

niobiorcy wynagrodzenie. Składając doku-

menty rozliczeniowe i opłacając składki za 

kolejne miesiące, płatnik musi pamiętać, że 

od wynagrodzenia wypłacanego w związ-

ku z wykonywaniem umowy-zlecenia bez 

względu na to kiedy ta wypłata nastąpi, po-

winny być naliczone składki na ubezpiecze-

nia społeczne i zdrowotne według schema-

tu podlegania ubezpieczeniom właściwym 

dla pracownika. Przychód ten powinien zo-

stać rozliczony w raporcie ZUS RCA z kodem 

30 00 xx, jeżeli ta wypłata będzie miała miej-

sce we wrześniu lub w kolejnych miesiącach.

Gdy pracownik, z którym umowa o pracę 

z końcem sierpnia została rozwiązana, we 

wrześniu otrzyma wynagrodzenie z umo-

wy o pracę za sierpień w wysokości 3000 zł 

oraz 800 zł z tytułu umowy-zlecenia wyko-

nywanej w sierpniu, to za wrzesień płatnik 

złoży formularz:

■

ZUS RCA z kodem 30 00 xx, w którym skład-

ki na ubezpieczenia społeczne wykaże od 

kwoty 3800 zł, a składkę na ubezpieczenie 

zdrowotne od kwoty 3279,02 zł (3800 zł 

– 520,98 zł – składki na ubezpieczenia spo-

łeczne fi nansowane przez ubezpieczonego), 

■

ZUS RCA z kodem 04 11 xx, w którym wykaże 

zerową podstawę wymiaru i kwoty składek 

na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Gdy natomiast wynagrodzenie zarówno 

z umowy o pracę, jak i z umowy-zlecenia za 

sierpień zostanie wypłacone w sierpniu, a we 

wrześniu ubezpieczony otrzyma wynagro-

dzenie z umowy-zlecenia za ten miesiąc, to 

za wrzesień płatnik złoży jedynie formularz 

ZUS RCA z kodem 04 11 xx i od kwoty wypła-

conego zleceniobiorcy wynagrodzenia naliczy 

oraz opłaci należne składki.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 2a, art. 13 pkt 1, art. 18 ust. 1a 

ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń 

społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 poz. 1442 ze zm.).

Kiedy ZUS odstąpi od żądania zwrotu nienależnej emerytury

Ryszard Sadlik
sędzia Sądu Okręgowego 
w Kielcach

ZUS może żądać od osoby, która pobrała nie-

należną jej emeryturę lub rentę z tytułu nie-

zdolności do pracy, zwrotu wypłaconych kwot 

na zasadach określonych w ustawie o eme-

ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 

Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Wy-

jątkowo może także od tego odstąpić.

Obowiązek zwrotu dotyczy świadczeń:

1) wypłaconych mimo zaistnienia okolicz-

ności powodujących ustanie lub zawieszenie 

prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich 

wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba 

je pobierająca była pouczona o braku prawa 

do ich pobierania;

2) przyznanych lub wypłaconych na pod-

stawie fałszywych zeznań lub dokumentów 

albo w innych przypadkach świadomego 

wprowadzenia w błąd przez osobę pobiera-

jącą świadczenia.

Ponadto za nienależnie pobrane świadcze-

nia uważa się również świadczenia wypłacone 

z przyczyn niezależnych od organu rentowe-

go osobie innej niż wskazana w decyzji tego 

organu (art. 138 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej).

ZUS może jednak odstąpić od żądania zwro-

tu nienależnie pobranego świadczenia. Prze-

widuje to art. 138 ust. 6 ustawy emerytalnej, 

pozwalający na odstąpienie od żądania zwro-

tu kwot nienależnie pobranych świadczeń 

w całości lub w części, jeżeli zachodzą szcze-

gólnie uzasadnione okoliczności. Przepis ten 

stanowi, że organ rentowy może odstąpić od 

żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych 

świadczeń w całości lub w części, zmniej-

szyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie 

z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokony-

wanie tych potrąceń na okres nie dłuższy 

niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie 

uzasadnione okoliczności.

Zatem ustawa o emeryturach i rentach 

z FUS przewiduje możliwość:

■

odstąpienia od żądania zwrotu kwot nie-

należnie pobranych świadczeń w całości;

■

odstąpienia od żądania zwrotu kwot nie-

należnie pobranych świadczeń w części;

■

zmniejszenia wysokości potrąceń, ustalo-

nej zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1;

■

zawieszenia dokonywania potrąceń na 

okres nie dłuższy niż 12 miesięcy.

Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć 

pod  pojęciem  szczególnych  okoliczności. 

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że 

chodzi tu przede wszystkim o sytuacje zwią-

zane ze złym stanem zdrowia ubezpieczonego 

i brakiem majątku pozwalającego na zapłatę 

należności wobec ZUS. Szczególne okoliczności 

z art. 138 ust. 6 ustawy emerytalnej są to więc 

takie wyjątkowe zdarzenia, które powodują, 

że zobowiązany do zwrotu ze względu np. na 

stan zdrowia, brak pracy, zdarzenie losowe 

(kradzież, wypadek, pożar, powódź, inne klę-

ski żywiołowe) czy sytuację rodzinną nie jest 

w stanie zwrócić nienależnego świadczenia 

bez uszczerbku dla zaspokojenia swoich pod-

stawowych potrzeb życiowych. 

[przykład]

Wystąpienie tych szczególnych okolicz-

ności wymaga oceny ZUS, który powinien 

przeprowadzić w tym zakresie stosowne 

postępowanie wyjaśniające. Przyjmuje się, 

że ZUS powinien odstąpić od żądania zwro-

tu wówczas, gdy zwrot uniemożliwi bądź 

w istotnym stopniu utrudni ubezpieczone-

mu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie 

jego podstawowych potrzeb życiowych. Tak 

wskazywał wyraźnie Sąd Apelacyjny w Bia-

łymstoku w wyroku z 30 października 2008 r. 

(sygn. akt III AUa 890/08 ). Przykładowo by-

łoby tak, gdyby zobowiązany do zwrotu nie 

miał możliwości podjęcia pracy ze względu 

na całkowitą niezdolność do pracy, nie posia-

dał majątku, z którego można egzekwować 

zwrot nienależnie pobranego świadczenia, 

a w razie zwrotu świadczenia on i jego rodzi-

na zostaliby pozbawieni środków utrzymania.

Warto przy tym podkreślić, że jeśli ZUS nie 

uwzględni żądania odstąpienia od zwrotu, 

osoba zobowiązana może złożyć odwołanie 

do sądu. Sąd jest wówczas uprawniony do 

oceny, czy faktycznie w danym przypadku nie 

zachodzą szczególne okoliczności, o których 

mowa w art. 138 ust. 6 ustawy emerytalnej. 

Kwestia odstąpienia przez ZUS od żądania 

zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 

może być jednak rozpatrywana dopiero po 

uprawomocnieniu się decyzji zobowiązującej 

do zwrotu. Tak też podnoszono w wyroku SN 

z 19 stycznia 2010 r. (sygn. akt II UK 168/09,  

LEX nr 583810) oraz wyroku Sądu Apelacyj-

nego w Krakowie z 19 lutego 2014 r. (sygn. 

akt III AUa 1231/13).

Podstawa prawna

Art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Fundu-

szu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 

ze zm.).

Osoba, która pobrała świadczenia, mimo że nie była do nich uprawniona, musi je zwrócić. Ale może tego uniknąć, 

jeżeli udowodni, że ma 

złą sytuację fi nansową, rodzinną lub zdrowotną

PRZYKŁAD 

Zmiana decyzji

Emeryt pomimo zaistnienia okoliczności uzasadniających zawieszenie jego emerytury pobierał ją 
nadal przez 6 miesięcy. ZUS po stwierdzeniu tego faktu zobowiązał go do zwrotu kwoty 11 000 zł 
nienależnie pobranego świadczenia. Emeryt nie odwołał się od tej decyzji do sądu, ale po 2 miesią-
cach wystąpił do ZUS z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu tego świadczenia, wskazując, 
że konieczność zapłaty tej kwoty całkowicie uniemożliwi mu utrzymanie się. ZUS wydał decyzję 
odmowną. Emeryt złożył wtedy odwołanie od tej decyzji do sądu. Sąd ustalił, że jest on ciężko 
i nieuleczalnie chory, mieszka samotnie i musi stale korzystać z pomocy społecznej wobec braku 
środków utrzymania. W takiej sytuacji sąd zmienił decyzję ZUS i zobowiązał go do odstąpienia od 
żądania zwrotu nienależnie pobranej emerytury.

WAŻNE

 Pracownikiem dla celów ubez-

pieczeń społecznych jest także zlecenio-

biorca zatrudniony przez własnego 

pracodawcę

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               1 / 4

 

składki

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

ii

Jak skorygować dokumenty, jeśli ma 

być zasiłek zamiast wynagrodzenia

Marta Nowakowicz-Jankowiak 
ekspert ds. wynagrodzeń

Z tytułu choroby będącej następstwem wy-

padku przy pracy pracownikowi przysługuje 

zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypad-

kowego w wysokości 100 proc. podstawy wy-

miaru. Jednak bez protokołu powypadkowego, 

decyzji ZUS lub wyroku sądu na podstawie 

zwolnienia lekarskiego można wypłacić pra-

cownikowi wynagrodzenie chorobowe w wy-

sokości 80 proc. podstawy wymiaru.

Stwierdzenie wypadku przy pracy nie na-

stępuje natychmiast. Choć pracodawca musi 

bezzwłocznie powołać zespół powypadkowy, 

ten ma 14 dni od zawiadomienia na ustalenie 

okoliczności i przyczyn wypadku. W tym celu 

sporządza się protokół, który jest następnie pod-

stawą do wypłaty świadczenia wypadkowego, 

o ile zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy 

pracy. Zespół powypadkowy może potrzebować 

więcej czasu na zebranie dowodów. Istnieje też 

prawdopodobieństwo, że zdarzenie nieuznane 

za wypadek przy pracy może się stać przedmio-

tem sporu sądowego, wobec czego o uznaniu 

zdarzenia za wypadek pracodawca może do-

wiedzieć się kilka miesięcy po jego wystąpieniu. 

A jeśli wiązało się z nim zwolnienie lekarskie, 

które pierwotnie zostało rozliczone z funduszy 

pracodawcy jako zwykłe wynagrodzenie choro-

bowe – musi ono zostać skorygowane.

Pierwszym krokiem jest skorygowanie li-

sty (lub kilku list) płac, w których widnieje 

wynagrodzenie chorobowe, zamiast które-

go należny jest zasiłek chorobowy. 

[przykład]

Podatek bez poprawy

Niektórzy eksperci uważają, że w przypadku 

korekty listy płac można odjąć pracownikowi 

niedopłatę podatku, tylko jeśli wyrazi on na 

to zgodę na piśmie. Kolejną niepewną sprawą 

jest miesiąc i rok, do którego należy przypisać 

niedopłatę podatku dochodowego. Przepisy 

podatkowe, które choć nie regulują zagad-

nienia wprost, to dają podstawy, aby uznać, 

że dochód pracownika to uzyskany w ciągu 

miesiąca przychód. Wobec tego jeśli koniecz-

ność sporządzenia korekty świadczenia, a co za 

tym idzie – wypłaty dodatkowych przychodów 

nastąpiła w miesiącu bieżącym, to ten miesiąc 

jest właściwym do pobrania i odliczenia za-

liczki. Nie trzeba więc korygować poprzednich 

okresów ani płacić odsetek od zaległości, gdyż 

nie występują. A ponieważ obciążenia podat-

kowe i z tytułu składek są potrąceniami obo-

wiązkowymi, to pisemna zgoda pracownika 

na pomniejszenie nie znajduje uzasadnienia.

Kolejnym krokiem jest sporządzenie ko-

rekt deklaracji i raportów do ZUS za miesiąc, 

w którym rozliczono świadczenie z tytułu cho-

roby (jeśli wypłata następuje ostatniego dnia 

miesiąca, to skorygować należy dokumenty 

za czerwiec, jeśli do 10. następnego miesią-

ca – za lipiec). 

Wytyczne ZUS

Zgodnie  z  najnowszymi  wytycznymi  ZUS 

zawartymi w poradnikach nie ma potrze-

by składania raportów wycofujących (raport 

z identycznymi danymi oraz cyfrą 0 w kwocie 

świadczenia), gdyż raport z wyższym identyfi-

katorem „przykryje” poprzednie dane. Należy 

więc sporządzić raport RSA z kodem świadcze-

nia/przerwy 314 – zasiłek chorobowy z ubez-

pieczenia wypadkowego, obejmujący okres od 

9 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. oraz 

kwotę wynagrodzenia chorobowego, które ma 

być zasiłkiem (z przykładu kwota 1 012,44 zł). 

Pozostałą część wypłaconego pracownikowi 

zasiłku chorobowego (z przykładu jest to kwo-

ta 253,22 zł) należy traktować jako wyrównanie 

zasiłku i rozliczyć w miesiącu jego zapłaty, wy-

kazując ją w raporcie RSA jako 318 – wyrów-

nanie zasiłku chorobowego z ubezpieczenia 

wypadkowego. Należy przy tym wskazać cały 

okres choroby, którego wyrównanie dotyczy.

Następnie należy skorygować raport RCA, 

gdyż zmieni się podstawa składki na ubezpie-

czenie zdrowotne oraz sama składka, a także 

deklarację DRA sumującą wszystkie raporty. 

W wyniku korekty w deklaracji DRA powstanie 

nadpłata na koncie składek na ubezpieczenia 

społeczne (51) w wysokości równej wypłacone-

mu pierwotnie wynagrodzeniu chorobowemu 

(z przykładu jest to kwota 1 012,44 zł), które 

stało się zasiłkiem, oraz niedopłata na kon-

cie składki zdrowotnej (z przykładu – kwota 

91,12 zł). Płatnik składek ma prawo wystąpić 

do ZUS z pismem o przeksięgowanie nadpłaty 

z konta 51 na niedopłatę składki zdrowotnej 

lub musi bezzwłocznie ją uiścić. Nadpłata na 

koncie 51 z urzędu zostanie rozliczona w po-

czet zaległych lub bieżących składek.

Jeśli pracodawca nie wypłaca zasiłków

Płatnicy, którzy nie są pośrednikami przy wy-

płacie zasiłków, czyli zatrudniają mniej niż 

20 osób według stanu na 30 listopada roku po-

przedniego, dokonują korekty na analogicznych 

zasadach, lecz nie wypłacają wyrównania zasił-

ku. Różnicę między wypłaconym wynagrodze-

niem chorobowym a zasiłkiem chorobowym 

z ubezpieczenia wypadkowego, czyli jego wy-

równanie, wypłaca ZUS. Wobec tego płatnicy 

muszą dokonać korekty list płac poprzez prze-

kwalifikowanie wypłaconego wynagrodzenia 

chorobowego na zasiłek w identycznej kwocie. 

Dodatkowo korygują raporty: RSA z miesiąca 

wypłaty, z kodu 331 – wynagrodzenie na kod 314 

– zasiłek, raport RCA, przez zmianę podstawy 

składki zdrowotnej i DRA. Nadpłatę i niedo-

płatę składek rozliczają jak wyżej.

Były pracownik

Biorąc pod uwagę dążenie do uproszczenia 

systemu podatkowego oraz plany obowiąz-

kowego rozliczania pracowników przez pra-

codawców  (rozliczenie  roczne),  słusznym 

wyjściem byłoby wypłacenie byłemu pracow-

nikowi należności pomniejszonej o niedopła-

tę podatku i powiększonej o nadpłatę składki 

zdrowotnej. Wówczas przychód, składkę i od-

liczony podatek można zsumować z przycho-

dem i obciążeniami, jakie powstały w trakcie 

całego roku, i wykazać w PIT-11. Jeśli zdarzenie 

dotyczy roku poprzedniego, za który podatnik, 

były pracownik złożył już zeznanie, to jego były 

pracodawca powinien zwrócić mu składki oraz 

pobrać zaliczkę na podatek. Dodatkowo musi 

poinformować pracownika o kwocie zwróco-

nych składek oraz pobranej zaliczce i przycho-

dzie z tytułu korekty. Podatnik ma obowiązek 

rozliczyć je w zeznaniu podatkowym za rok, 

w którym otrzymał zwrot.

Podstawa prawna

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 

(t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób 

fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Uznanie za wypadek przy pracy zdarzenia, które spowodowało niezdolność, skutkuje 

koniecznością dokonania 

przez płatnika korekty listy płac

 oraz formularzy złożonych w ZUS. Dziś wyjaśniamy, jak prawidłowo to zrobić

Deklaracji ZUS DRA nie trzeba składać co miesiąc

Prowadzę jednoosobowo działalność gospodar-
czą  i  od  poprzedniego  miesiąca  deklaruję  pod-
stawę  wymiaru  składek  na  ubezpieczenia  spo-
łeczne  wyższą  niż  minimalna.  Za  ten  miesiąc 
złożyłem w ZUS deklarację rozliczeniową – ZUS 
DRA.  Od  podwyższonej  podstawy  wymiaru  za-
mierzam opłacać składki za następne miesiące. 
Czy  w  tej  sytuacji  nie  muszę  składać  deklaracji 
rozliczeniowych ZUS DRA za kolejne miesiące?

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Przedsiębiorca, opłacający składki wy-

łącznie za siebie, który zadeklarował do pod-

stawy wymiaru składek na ubezpieczenia 

społeczne kwotę wyższą niż najniższa obo-

wiązująca go podstawa wymiaru składek, ma 

obowiązek składać deklarację rozliczeniową 

ZUS DRA również za kolejne miesiące.

Osoby prowadzące pozarolniczą działal-

ność, opłacające składki wyłącznie za siebie 

lub osoby z nimi współpracujące są zwolnione 

z obowiązku składania deklaracji rozliczenio-

wej lub imiennych raportów miesięcznych 

za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej 

deklaracji rozliczeniowej lub imiennym ra-

porcie miesięcznym zadeklarowały do pod-

stawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne – kwotę 

w wysokości najniższej podstawy wymiaru 

składek dla osób prowadzących pozarolni-

czą działalność, obowiązującej je i osoby 

z nimi współpracujące (tj. 60 proc. pro-

gnozowanego przeciętnego wynagrodze-

nia albo kwota 30 proc. minimalnego wy-

nagrodzenia),

2) na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę 

w wysokości najniższej podstawy wymiaru 

określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierp-

nia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowot-

nej finansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), 

obowiązującej je i osoby z nimi współpracu-

jące (tj. 75 proc. przeciętnego miesięcznego 

wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw 

w czwartym kwartale roku poprzedniego, 

włącznie z wypłatami z zysku),

– i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku 

do miesiąca poprzedniego.

Poza tym, osoby prowadzące pozarolniczą 

działalność, opłacające wyłącznie składki 

na ubezpieczenie zdrowotne za siebie lub 

osoby z nimi współpracujące są również 

zwolnione z obowiązku składania dekla-

racji rozliczeniowej lub imiennych rapor-

tów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli 

w ostatnio złożonej deklaracji rozliczenio-

wej lub imiennym raporcie miesięcznym 

zadeklarowały do podstawy wymiaru skła-

dek kwotę w wysokości najniższej podsta-

wy wymiaru.

Zmiana w stosunku do miesiąca poprzed-

niego, która wynika wyłącznie ze zmiany mi-

nimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia, 

nie rodzi po stronie osoby prowadzącej po-

zarolniczą działalność obowiązku złożenia 

w ZUS deklaracji rozliczeniowej lub imien-

nych raportów miesięcznych. Przedsiębiorca, 

opłacający składki wyłącznie za siebie, który 

zadeklarował do podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne kwotę wyższą niż 

najniższa obowiązująca go podstawa wymiaru 

składek, nie jest zatem zwolniony z obowiąz-

ku złożenia w ZUS deklaracji rozliczeniowej 

ZUS DRA za kolejne miesiące.

Podstawa prawna

Art. 47 ust. 2a, 2b i 2c ustawy z 13 października 1998 r. 

o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. 

poz. 1442 ze zm.).

PRZYKŁAD 

Lista płac

Pracownik w czerwcu przepracował pierwsze pięć dni roboczych, a następnie korzystał ze zwol-
nienia lekarskiego od 9. do 30. dnia miesiąca. Za ten czas otrzymał płacę zasadniczą 500 zł oraz 
wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru. Ustalono, że za cały okres 
zwolnienia w czerwcu powinien dostać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. 

Lista płac czerwiec 2014 r.

NAZWA SKŁADNIKA

Było

Powinno być

Różnice

Płaca zasadnicza

500,00 zł

500,00 zł

– zł

Wynagrodzenie chorobowe

1 012,44 zł

– zł

– 1 012,44 zł

Zasiłek chorobowy

– zł

1 265,66 zł

1 265,66 zł

Suma składników brutto

1 512,44 zł

1 765,66 zł

253,22 zł

Podstawa składek społecznych

500,00 zł

500,00 zł

– zł

Razem składki ZUS 

68,55 zł

68,55 zł

– zł

Przychód

1 512,44 zł

1 765,66 zł

253,22 zł

Koszty uzyskania

111,25 zł

111,25 zł

– zł

Dochód 

1 401,19 zł

1 654,41 zł

253,22 zł

Podstawa opodatkowania

1 401,00 zł

1 654,00 zł

253,00 zł

Ulga podatkowa

46,33 zł

46,33 zł

– zł

Obliczony podatek

205,85 zł

251,39 zł

45,54 zł

Podstawa składki zdrowotnej

1 512,44 zł

500,00 zł

– 1 012,44 zł

Składka ub. zdrowotne 9 proc.

136,12 zł

45,00 zł

– 91,12 zł

Składka ub. zdrowotne 7,75 proc. 

117,21 zł

38,75 zł

–78,46 zł

Zaliczka podatku dochodowego

89,00 zł

213,00 zł

124,00 zł

Netto do wypłaty

1 218,77 zł

1 439,11 zł

220,34 zł

Po sporządzeniu korekty z uwagi na odmienne schematy obliczeń wynagrodzenia i zasiłku powsta-
nie niedopłata podatku oraz wynagrodzenia netto i nadpłata składki zdrowotnej. Wyrównanie 
świadczenia, czyli różnica świadczenia brutto, w podanym przykładzie to 253,22 zł, do której należy 
dołożyć pracownikowi nadpłaconą składkę zdrowotną 91,12 zł oraz odjąć niedopłatę zaliczki podatku 
dochodowego 124 zł. Pracownik powinien otrzymać kwotę 220,34 zł. Od wpływu kompletu doku-
mentów dotyczących zasiłku płatnik ma 30 dni na jego wypłatę. Najczęściej wyrównuje się zasiłek 
przy najbliższej liście płac za miesiąc bieżący. Jest to uproszczenie, jeśli pracownik pozostaje nadal 
w zatrudnieniu. Choć należy wziąć pod uwagę przepisy podatkowe i czasem przyspieszyć wypłatę.

składki

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

ii

Jak skorygować dokumenty, jeśli ma 

być zasiłek zamiast wynagrodzenia

Marta Nowakowicz-Jankowiak 
ekspert ds. wynagrodzeń

Z tytułu choroby będącej następstwem wy-

padku przy pracy pracownikowi przysługuje 

zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypad-

kowego w wysokości 100 proc. podstawy wy-

miaru. Jednak bez protokołu powypadkowego, 

decyzji ZUS lub wyroku sądu na podstawie 

zwolnienia lekarskiego można wypłacić pra-

cownikowi wynagrodzenie chorobowe w wy-

sokości 80 proc. podstawy wymiaru.

Stwierdzenie wypadku przy pracy nie na-

stępuje natychmiast. Choć pracodawca musi 

bezzwłocznie powołać zespół powypadkowy, 

ten ma 14 dni od zawiadomienia na ustalenie 

okoliczności i przyczyn wypadku. W tym celu 

sporządza się protokół, który jest następnie pod-

stawą do wypłaty świadczenia wypadkowego, 

o ile zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy 

pracy. Zespół powypadkowy może potrzebować 

więcej czasu na zebranie dowodów. Istnieje też 

prawdopodobieństwo, że zdarzenie nieuznane 

za wypadek przy pracy może się stać przedmio-

tem sporu sądowego, wobec czego o uznaniu 

zdarzenia za wypadek pracodawca może do-

wiedzieć się kilka miesięcy po jego wystąpieniu. 

A jeśli wiązało się z nim zwolnienie lekarskie, 

które pierwotnie zostało rozliczone z funduszy 

pracodawcy jako zwykłe wynagrodzenie choro-

bowe – musi ono zostać skorygowane.

Pierwszym krokiem jest skorygowanie li-

sty (lub kilku list) płac, w których widnieje 

wynagrodzenie chorobowe, zamiast które-

go należny jest zasiłek chorobowy. 

[przykład]

Podatek bez poprawy

Niektórzy eksperci uważają, że w przypadku 

korekty listy płac można odjąć pracownikowi 

niedopłatę podatku, tylko jeśli wyrazi on na 

to zgodę na piśmie. Kolejną niepewną sprawą 

jest miesiąc i rok, do którego należy przypisać 

niedopłatę podatku dochodowego. Przepisy 

podatkowe, które choć nie regulują zagad-

nienia wprost, to dają podstawy, aby uznać, 

że dochód pracownika to uzyskany w ciągu 

miesiąca przychód. Wobec tego jeśli koniecz-

ność sporządzenia korekty świadczenia, a co za 

tym idzie – wypłaty dodatkowych przychodów 

nastąpiła w miesiącu bieżącym, to ten miesiąc 

jest właściwym do pobrania i odliczenia za-

liczki. Nie trzeba więc korygować poprzednich 

okresów ani płacić odsetek od zaległości, gdyż 

nie występują. A ponieważ obciążenia podat-

kowe i z tytułu składek są potrąceniami obo-

wiązkowymi, to pisemna zgoda pracownika 

na pomniejszenie nie znajduje uzasadnienia.

Kolejnym krokiem jest sporządzenie ko-

rekt deklaracji i raportów do ZUS za miesiąc, 

w którym rozliczono świadczenie z tytułu cho-

roby (jeśli wypłata następuje ostatniego dnia 

miesiąca, to skorygować należy dokumenty 

za czerwiec, jeśli do 10. następnego miesią-

ca – za lipiec). 

Wytyczne ZUS

Zgodnie  z  najnowszymi  wytycznymi  ZUS 

zawartymi w poradnikach nie ma potrze-

by składania raportów wycofujących (raport 

z identycznymi danymi oraz cyfrą 0 w kwocie 

świadczenia), gdyż raport z wyższym identyfi-

katorem „przykryje” poprzednie dane. Należy 

więc sporządzić raport RSA z kodem świadcze-

nia/przerwy 314 – zasiłek chorobowy z ubez-

pieczenia wypadkowego, obejmujący okres od 

9 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. oraz 

kwotę wynagrodzenia chorobowego, które ma 

być zasiłkiem (z przykładu kwota 1 012,44 zł). 

Pozostałą część wypłaconego pracownikowi 

zasiłku chorobowego (z przykładu jest to kwo-

ta 253,22 zł) należy traktować jako wyrównanie 

zasiłku i rozliczyć w miesiącu jego zapłaty, wy-

kazując ją w raporcie RSA jako 318 – wyrów-

nanie zasiłku chorobowego z ubezpieczenia 

wypadkowego. Należy przy tym wskazać cały 

okres choroby, którego wyrównanie dotyczy.

Następnie należy skorygować raport RCA, 

gdyż zmieni się podstawa składki na ubezpie-

czenie zdrowotne oraz sama składka, a także 

deklarację DRA sumującą wszystkie raporty. 

W wyniku korekty w deklaracji DRA powstanie 

nadpłata na koncie składek na ubezpieczenia 

społeczne (51) w wysokości równej wypłacone-

mu pierwotnie wynagrodzeniu chorobowemu 

(z przykładu jest to kwota 1 012,44 zł), które 

stało się zasiłkiem, oraz niedopłata na kon-

cie składki zdrowotnej (z przykładu – kwota 

91,12 zł). Płatnik składek ma prawo wystąpić 

do ZUS z pismem o przeksięgowanie nadpłaty 

z konta 51 na niedopłatę składki zdrowotnej 

lub musi bezzwłocznie ją uiścić. Nadpłata na 

koncie 51 z urzędu zostanie rozliczona w po-

czet zaległych lub bieżących składek.

Jeśli pracodawca nie wypłaca zasiłków

Płatnicy, którzy nie są pośrednikami przy wy-

płacie zasiłków, czyli zatrudniają mniej niż 

20 osób według stanu na 30 listopada roku po-

przedniego, dokonują korekty na analogicznych 

zasadach, lecz nie wypłacają wyrównania zasił-

ku. Różnicę między wypłaconym wynagrodze-

niem chorobowym a zasiłkiem chorobowym 

z ubezpieczenia wypadkowego, czyli jego wy-

równanie, wypłaca ZUS. Wobec tego płatnicy 

muszą dokonać korekty list płac poprzez prze-

kwalifikowanie wypłaconego wynagrodzenia 

chorobowego na zasiłek w identycznej kwocie. 

Dodatkowo korygują raporty: RSA z miesiąca 

wypłaty, z kodu 331 – wynagrodzenie na kod 314 

– zasiłek, raport RCA, przez zmianę podstawy 

składki zdrowotnej i DRA. Nadpłatę i niedo-

płatę składek rozliczają jak wyżej.

Były pracownik

Biorąc pod uwagę dążenie do uproszczenia 

systemu podatkowego oraz plany obowiąz-

kowego rozliczania pracowników przez pra-

codawców  (rozliczenie  roczne),  słusznym 

wyjściem byłoby wypłacenie byłemu pracow-

nikowi należności pomniejszonej o niedopła-

tę podatku i powiększonej o nadpłatę składki 

zdrowotnej. Wówczas przychód, składkę i od-

liczony podatek można zsumować z przycho-

dem i obciążeniami, jakie powstały w trakcie 

całego roku, i wykazać w PIT-11. Jeśli zdarzenie 

dotyczy roku poprzedniego, za który podatnik, 

były pracownik złożył już zeznanie, to jego były 

pracodawca powinien zwrócić mu składki oraz 

pobrać zaliczkę na podatek. Dodatkowo musi 

poinformować pracownika o kwocie zwróco-

nych składek oraz pobranej zaliczce i przycho-

dzie z tytułu korekty. Podatnik ma obowiązek 

rozliczyć je w zeznaniu podatkowym za rok, 

w którym otrzymał zwrot.

Podstawa prawna

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 

(t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób 

fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Uznanie za wypadek przy pracy zdarzenia, które spowodowało niezdolność, skutkuje 

koniecznością dokonania 

przez płatnika korekty listy płac

 oraz formularzy złożonych w ZUS. Dziś wyjaśniamy, jak prawidłowo to zrobić

Deklaracji ZUS DRA nie trzeba składać co miesiąc

Prowadzę jednoosobowo działalność gospodar-
czą  i  od  poprzedniego  miesiąca  deklaruję  pod-
stawę  wymiaru  składek  na  ubezpieczenia  spo-
łeczne  wyższą  niż  minimalna.  Za  ten  miesiąc 
złożyłem w ZUS deklarację rozliczeniową – ZUS 
DRA.  Od  podwyższonej  podstawy  wymiaru  za-
mierzam opłacać składki za następne miesiące. 
Czy  w  tej  sytuacji  nie  muszę  składać  deklaracji 
rozliczeniowych ZUS DRA za kolejne miesiące?

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Przedsiębiorca, opłacający składki wy-

łącznie za siebie, który zadeklarował do pod-

stawy wymiaru składek na ubezpieczenia 

społeczne kwotę wyższą niż najniższa obo-

wiązująca go podstawa wymiaru składek, ma 

obowiązek składać deklarację rozliczeniową 

ZUS DRA również za kolejne miesiące.

Osoby prowadzące pozarolniczą działal-

ność, opłacające składki wyłącznie za siebie 

lub osoby z nimi współpracujące są zwolnione 

z obowiązku składania deklaracji rozliczenio-

wej lub imiennych raportów miesięcznych 

za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej 

deklaracji rozliczeniowej lub imiennym ra-

porcie miesięcznym zadeklarowały do pod-

stawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne – kwotę 

w wysokości najniższej podstawy wymiaru 

składek dla osób prowadzących pozarolni-

czą działalność, obowiązującej je i osoby 

z nimi współpracujące (tj. 60 proc. pro-

gnozowanego przeciętnego wynagrodze-

nia albo kwota 30 proc. minimalnego wy-

nagrodzenia),

2) na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę 

w wysokości najniższej podstawy wymiaru 

określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierp-

nia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowot-

nej finansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), 

obowiązującej je i osoby z nimi współpracu-

jące (tj. 75 proc. przeciętnego miesięcznego 

wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw 

w czwartym kwartale roku poprzedniego, 

włącznie z wypłatami z zysku),

– i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku 

do miesiąca poprzedniego.

Poza tym, osoby prowadzące pozarolniczą 

działalność, opłacające wyłącznie składki 

na ubezpieczenie zdrowotne za siebie lub 

osoby z nimi współpracujące są również 

zwolnione z obowiązku składania dekla-

racji rozliczeniowej lub imiennych rapor-

tów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli 

w ostatnio złożonej deklaracji rozliczenio-

wej lub imiennym raporcie miesięcznym 

zadeklarowały do podstawy wymiaru skła-

dek kwotę w wysokości najniższej podsta-

wy wymiaru.

Zmiana w stosunku do miesiąca poprzed-

niego, która wynika wyłącznie ze zmiany mi-

nimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia, 

nie rodzi po stronie osoby prowadzącej po-

zarolniczą działalność obowiązku złożenia 

w ZUS deklaracji rozliczeniowej lub imien-

nych raportów miesięcznych. Przedsiębiorca, 

opłacający składki wyłącznie za siebie, który 

zadeklarował do podstawy wymiaru składek 

na ubezpieczenia społeczne kwotę wyższą niż 

najniższa obowiązująca go podstawa wymiaru 

składek, nie jest zatem zwolniony z obowiąz-

ku złożenia w ZUS deklaracji rozliczeniowej 

ZUS DRA za kolejne miesiące.

Podstawa prawna

Art. 47 ust. 2a, 2b i 2c ustawy z 13 października 1998 r. 

o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. 

poz. 1442 ze zm.).

PRZYKŁAD 

Lista płac

Pracownik w czerwcu przepracował pierwsze pięć dni roboczych, a następnie korzystał ze zwol-
nienia lekarskiego od 9. do 30. dnia miesiąca. Za ten czas otrzymał płacę zasadniczą 500 zł oraz 
wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru. Ustalono, że za cały okres 
zwolnienia w czerwcu powinien dostać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. 

Lista płac czerwiec 2014 r.

NAZWA SKŁADNIKA

Było

Powinno być

Różnice

Płaca zasadnicza

500,00 zł

500,00 zł

– zł

Wynagrodzenie chorobowe

1 012,44 zł

– zł

– 1 012,44 zł

Zasiłek chorobowy

– zł

1 265,66 zł

1 265,66 zł

Suma składników brutto

1 512,44 zł

1 765,66 zł

253,22 zł

Podstawa składek społecznych

500,00 zł

500,00 zł

– zł

Razem składki ZUS 

68,55 zł

68,55 zł

– zł

Przychód

1 512,44 zł

1 765,66 zł

253,22 zł

Koszty uzyskania

111,25 zł

111,25 zł

– zł

Dochód 

1 401,19 zł

1 654,41 zł

253,22 zł

Podstawa opodatkowania

1 401,00 zł

1 654,00 zł

253,00 zł

Ulga podatkowa

46,33 zł

46,33 zł

– zł

Obliczony podatek

205,85 zł

251,39 zł

45,54 zł

Podstawa składki zdrowotnej

1 512,44 zł

500,00 zł

– 1 012,44 zł

Składka ub. zdrowotne 9 proc.

136,12 zł

45,00 zł

– 91,12 zł

Składka ub. zdrowotne 7,75 proc. 

117,21 zł

38,75 zł

–78,46 zł

Zaliczka podatku dochodowego

89,00 zł

213,00 zł

124,00 zł

Netto do wypłaty

1 218,77 zł

1 439,11 zł

220,34 zł

Po sporządzeniu korekty z uwagi na odmienne schematy obliczeń wynagrodzenia i zasiłku powsta-
nie niedopłata podatku oraz wynagrodzenia netto i nadpłata składki zdrowotnej. Wyrównanie 
świadczenia, czyli różnica świadczenia brutto, w podanym przykładzie to 253,22 zł, do której należy 
dołożyć pracownikowi nadpłaconą składkę zdrowotną 91,12 zł oraz odjąć niedopłatę zaliczki podatku 
dochodowego 124 zł. Pracownik powinien otrzymać kwotę 220,34 zł. Od wpływu kompletu doku-
mentów dotyczących zasiłku płatnik ma 30 dni na jego wypłatę. Najczęściej wyrównuje się zasiłek 
przy najbliższej liście płac za miesiąc bieżący. Jest to uproszczenie, jeśli pracownik pozostaje nadal 
w zatrudnieniu. Choć należy wziąć pod uwagę przepisy podatkowe i czasem przyspieszyć wypłatę.

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               2 / 4

 

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

ubezpieczenia

iii

  Czy ZUS 

zawiesi wypłaty 

z II filaru, gdy emeryt kontynuuje zatrudnienie

  Kiedy można 

podwyższyć emeryturę

  Jak 

uzyskać świadczenie 

z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

  Czy zawsze z tytułu prowadzenia działalności trzeba 

zgłosić się do ubezpieczeń

PORADNIA UBEZPIECZENIOWA

  

Pod koniec sierpnia b.r. ukończę po-

wszechny wiek emerytalny i zamierzam 

złożyć wniosek o emeryturę. W związku 

z tym, że w 1999 r. przystąpiłam do 

otwartego funduszu emerytalnego, ZUS 

przyzna mi również okresową emerytu-

rę kapitałową. Stosunek pracy, w którym 

obecnie, pozostaję zamierzam rozwiązać 

dopiero z końcem 2014 r. Czy to prawda, 

że przez ten okres czasu ZUS nie będzie 

mi wypłacał ani emerytury z Funduszu 

Ubezpieczeń Społecznych, ani emerytury 

z II filaru?

Marek Opolski
ekspert od emerytur i rent

Tak. Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje art. 103a 

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 

Ubezpieczeń Społecznych, przewidujący za-

wieszenie prawa do emerytury dla osób, które 

nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, 

na rzecz którego wykonywały zatrudnienie 

bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego 

świadczenia. Zawieszenie to następuje nie-

zależnie od wysokości przychodu osiąganego 

z tytułu kontynuowanego zatrudnienia. Obo-

wiązek rozwiązania stosunku pracy dotyczy 

również tych osób, które ukończyły już po-

wszechny wiek emerytalny. Mogą one wpraw-

dzie dorabiać bez żadnych konsekwencji dla 

wypłacanego świadczenia, ale dopiero wtedy, 

gdy rozwiążą stosunek pracy kontynuowany 

po przejściu na emeryturę. W przeciwnym 

razie ZUS zawiesza im prawo do świadcze-

nia, bez względu na wysokość uzyskiwanego 

przychodu.

W związku z kontynuowaniem zatrudnie-

nia zawieszeniu podlega nie tylko emerytu-

ra z FUS, ale również okresowa emerytura 

kapitałowa, którą ZUS ustala osobie będą-

cej członkiem otwartego funduszu emery-

talnego, pozostającej w stosunku pracy ze 

środków zgromadzonych w otwartym fun-

duszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS 

(w II filarze).

W wyroku z 13 listopada 2013 r. (sygn. akt. 

K 2/12, Dz.U. z 2012 r., poz. 1285) Trybunał Kon-

stytucyjny orzekł, że przepisy zakazujące łą-

czenia pracy z pobieraniem emerytury są 

niezgodne z przepisami Konstytucji RP, ale 

wyłącznie w odniesieniu do osób, które nabyły 

prawo do tego świadczenia przed wejściem 

w życie art. 103a ustawy emerytalnej, tj. przed 

1 stycznia 2011 r. Oznacza to, że przepis ten 

nadal ma zastosowanie w stosunku do osób 

dopiero nabywających prawo do emerytury.

Inaczej mówiąc, w przypadku, gdy stosu-

nek pracy nie zostanie rozwiązany w związ-

ku z przejściem na emeryturę, ZUS zawiesi 

prawo do emerytury z I i II filaru. Podjęcie 

wypłaty obydwu świadczeń będzie mogło na-

stąpić dopiero wtedy, gdy do ZUS dostarczony 

zostanie dokument potwierdzający ustanie 

zatrudnienia.

Należy jednak podkreślić, że można w inny 

sposób uniknąć zawieszenia obydwu eme-

rytur, rozwiązując dotychczasowy stosunek 

pracy wyłącznie na jeden dzień. ZUS wypłaca 

bowiem zarówno emeryturę z FUS, jak i okre-

sową emeryturę kapitałową, jeśli pracownik 

rozwiąże ze swoim pracodawcą dotychczaso-

wy stosunek pracy, a następnie nawiąże go 

ponownie (nawet następnego dnia) i nawet 

z tym samym zakładem pracy. Wypłata świad-

czeń możliwa jest, gdy ponowne zatrudnienie 

nastąpi nie wcześniej niż w dniu, od którego 

została przyznana emerytura.

Podstawa prawna 

Art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

 

 Od 1 maja 2008 r. ZUS przyznał mi emery-

turę z tytułu wykonywania pracy w szcze-

gólnych warunkach. Jednakże z uwagi 

na kontynuowanie zatrudnienia zawie-

sił jej wypłatę. W listopadzie 2009 r. zło-

żyłem kolejny wniosek o emeryturę, tym 

razem w związku z ukończeniem przeze 

mnie 65 lat (wiek ten osiągnąłem 12 marca 

2009 r.). Organ rentowy obliczył emerytu-

rę na starych zasadach. Wynosi ona obecnie 

2600 zł brutto. Nie pracuję od 1 grudnia 

2009 r. Wszystkie dokumenty złożyłem 

w ZUS. Czy istnieje możliwość podwyższe-

nia emerytury?

Katarzyna Tomczyk
ekspert od emerytur i rent

Tak, emerytura obliczona na nowych zasa-

dach może okazać się wyższa niż dotychczas 

pobierana. W celu ustalenia emerytury na 

nowych zasadach trzeba złożyć wniosek. Je-

śli wysokość świadczenia okaże się wyższa, 

ZUS będzie wypłacał emeryturę w wyższej 

wysokości. W przeciwnym wypadku eme-

rytura wypłacana będzie w dotychczasowej 

wysokości.

Zgodnie z art. 55 ustawy o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych (dalej: ustawa emerytalna), ubezpieczo-

nemu spełniającemu warunki do uzyskania 

emerytury na podstawie art. 27 (w przypad-

ku mężczyzny – ukończenie powszechnego 

wieku emerytalnego oraz udowodnienie wy-

maganego, co najmniej 25-letniego okresu 

składkowego i nieskładkowego), który konty-

nuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe 

po osiągnięciu przewidzianego w tym prze-

pisie wieku i wystąpił z wnioskiem o przy-

znanie świadczenia po 31 grudnia 2008 r., 

może być obliczona emerytura na podstawie 

art. 26 (na nowych zasadach), jeżeli jest ona 

wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 (na 

starych zasadach).

W przypadku emerytów, którzy przed przy-

znaniem świadczenia w powszechnym wie-

ku mieli ustalone prawo do wcześniejszej 

emerytury, ale jej nie pobierali, ZUS – na 

wniosek ubezpieczonego – ustala wysokość 

świadczenia z uwzględnieniem art. 55 usta-

wy emerytalnej.

Ci  ubezpieczeni,  którzy  będą  składali 

wniosek o emeryturę na formularzu Rp-

-1E, powinni, w II części wniosku, pkt 6, 

zaznaczyć odpowiednią kratkę. Natomiast 

osoby, które spełniają warunki do ustalenia 

emerytury na nowych zasadach, a takie-

go wniosku dotychczas nie złożyli, mogą 

z nim wystąpić. Organ rentowy wszczyna 

bowiem postępowanie na wniosek osoby 

zainteresowanej.

W przypadku opisanym w pytaniu, speł-

nione  są  warunki  wymienione  w  art.  55 

ustawy emerytalnej. Wniosek o emeryturę 

w powszechnym wieku (na podstawie art. 27) 

złożyłony został w listopadzie 2009 r. Wobec 

spełnienia warunków do przyznania świad-

czenia, ZUS w 2009 r. ustalił do niego prawo 

i nie podjął wypłaty z uwagi na kontynuowa-

nie zatrudnienia. Po osiągnięciu powszech-

nego wieku emerytalnego (12 marca 2009 r.) 

istniał obowiązek ubezpieczeń emerytalnego 

i rentowych.

Na wniosek, ZUS obliczy emeryturę na no-

wych zasadach i porówna z jej wysokością 

obliczaną na starych zasadach (tzn. z kwotą, 

która obecnie jest wypłacana). Jeżeli świad-

czenie na nowych zasadach będzie wyższe, 

organ rentowy taką emeryturę będzie wypła-

cał. Jednak będzie ona wypłacana nie wcze-

śniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Podstawa prawna

Art. 27, art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

 

 Jestem od kilku lat wspólnikiem spółki 

cywilnej. Jednakże ze względu na kłopoty 

finansowe chcemy rozwiązać spółkę. 

W lipcu 2014 r. ukończyłem 63 lata.  

Mam długi staż pracy. Leczę się na nad-

ciśnienie, ale lekarz prowadzący poin-

formował mnie, że mój stan zdrowia nie 

kwalifikuje mnie do renty. Czy uzyskam 

prawo do świadczenia przedemerytalne-

go z ZUS?

Katarzyna Tomczyk
ekspert od emerytur i rent

Tak, ale tylko o ile w stosunku do wspólnika 

spółki cywilnej zostanie wydane postanowie-

nie właściwego sądu o ogłoszeniu upadłości 

oraz spełni on pozostałe warunki wymagane 

do przyznania tego świadczenia.

Prawo do świadczenia przedemerytalnego 

przysługuje osobie, która:

 

■

do dnia ogłoszenia upadłości prowadziła 

nieprzerwanie i przez okres nie krótszy 

niż 24 miesiące pozarolniczą działalność, 

w rozumieniu przepisów ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych,

 

■

opłaciła za ten okres składki na ubezpie-

czenia społeczne,

 

■

do dnia ogłoszenia upadłości ukończyła co 

najmniej 56 lat – kobieta i 61 lat – mężczy-

zna i posiada okres uprawniający do eme-

rytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla 

kobiet i 25 lat dla mężczyzn, a także

 

■

spełniła warunki przewidziane w art. 2 

ust. 3 ustawy o świadczeniach przedeme-

rytalnych.

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń 

społecznych – za osobę prowadzącą poza-

rolniczą działalność uważa się m.in.: osobę 

prowadzącą pozarolniczą działalność gospo-

darczą na podstawie przepisów o działalności 

gospodarczej lub innych przepisów szczegól-

nych oraz wspólnika jednoosobowej spół-

ki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz 

wspólników spółki jawnej, komandytowej 

lub partnerskiej.

Jedną z przesłanek przyznania prawa do 

świadczenia przedemerytalnego jest speł-

nienie warunku prowadzenia działalności 

pozarolniczej do dnia ogłoszenia upadłości 

– nieprzerwanie i przez okres nie krótszy 

niż 24 miesiące. Przepisy ustawy – Prawo 

upadłościowe i naprawcze dotyczące m.in. 

ogłoszenia upadłości mają zastosowanie 

do przedsiębiorców w rozumieniu kodeksu 

cywilnego (dalej: k.c.) prowadzących dzia-

łalność gospodarczą, w tym również do 

tych, którzy w celu osiągnięcia wspólnego 

celu gospodarczego zawarli umowę spółki 

w rozumieniu art. 860 par. 1 k.c. Podmio-

ty te mają więc również zdolność upadło- 

ściową, co umożliwia wydanie w stosunku 

do nich postanowienia sądu o ogłoszeniu 

upadłości.

Zgodnie z ustawą o swobodzie działal-

ności gospodarczej przedsiębiorcą w ro-

zumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, 

osoba prawna i jednostka organizacyjna 

niebędąca osobą prawną, której odrębna 

ustawa przyznaje zdolność prawną, wy-

konująca we własnym imieniu działalność 

gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje 

się także wspólników spółki cywilnej w za-

kresie wykonywanej przez nich działalno-

ści gospodarczej. Zbliżone do powyższe-

go pojęcie przedsiębiorcy wynika również 

z art. 431 k.c.

Podkreślenia  wymaga,  że  świadczenie 

przedemerytalne przysługuje po upływie co 

najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla 

bezrobotnych, o którym mowa w ustawie 

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku 

pracy, jeżeli osoba ta spełnia łącznie nastę-

pujące warunki (art. 2 ust. 3 ustawy o świad-

czeniach przedemerytalnych):

 

■

nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;

 

■

w okresie pobierania zasiłku dla bezro-

botnych nie odmówiła bez uzasadnionej 

przyczyny przyjęcia propozycji odpowied-

niego zatrudnienia lub innej pracy zarob-

kowej, w rozumieniu ustawy o promocji 

zatrudnienia albo zatrudnienia w ramach 

prac interwencyjnych lub robót publicz-

nych;

 

■

złoży wniosek o przyznanie świadczenia 

przedemerytalnego w terminie nieprze-

kraczającym 30 dni od dnia wydania przez 

powiatowy urząd pracy dokumentu.

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz ust 2-3 ustawy z 30 kwietnia 

2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, 

poz. 1252 ze zm.).

Art. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności 

gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

Art. 5 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe 

i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.).

Art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 

ze zm.).

Art. 860 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny 

(t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

 

 Prowadzę działalność gospodarczą 

i jestem jednocześnie zatrudniony na 

podstawie umowy o pracę. Pracuję na 

jedną czwartą etatu i umowa o pracę nie 

gwarantuje mi wynagrodzenia minimal-

nego. Dotychczas z uwagi na osiągane 

z tytułu umowy o pracę premie miesięcz-

ne wynagrodzenie stanowiące podstawę 

wymiaru składek było zawsze wyższe od 

wynagrodzenia minimalnego. Z działal-

ności gospodarczej opłacałem więc tylko 

składkę zdrowotną. W bieżącym miesią-

cu przebywam na zwolnieniu lekarskim 

i moja płaca będzie niższa od wynagro-

dzenia minimalnego. Czy w tej sytuacji 

powinienem z działalności gospodarczej 

zgłosić się do obowiązkowych ubezpie-

czeń społecznych?

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych

Jeżeli umowa o pracę nie gwarantuje pra-

cownikowi, zatrudnionemu w niepełnym 

wymiarze czasu pracy, co najmniej mini-

malnego wynagrodzenia, a jego podstawa 

wymiaru składek na ubezpieczenia emery-

talne i rentowe z tytułu stosunku pracy jest 

niższa od kwoty minimalnego wynagrodze-

nia, pozarolnicza działalność gospodarcza 

stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpie-

czeń społecznych.

Pracownik, który jednocześnie spełnia wa-

runki do podlegania obowiązkowo ubezpie-

czeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu 

pozarolniczej działalności gospodarczej, jest 

objęty tymi ubezpieczeniami tylko z tytułu 

stosunku pracy. Nie dotyczy to przypadku, 

gdy podstawa wymiaru składek na pracow-

nicze ubezpieczenia emerytalne i rentowe, 

w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa 

od kwoty minimalnego wynagrodzenia za 

pracę. W takim bowiem przypadku tytuł do 

obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego 

i rentowych stanowi również pozarolnicza 

działalność gospodarcza.

Zgodnie z przyjętą przez ZUS wykładnią 

przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń 

społecznych pracownik, któremu umowa 

o pracę gwarantuje co najmniej minimalne 

wynagrodzenie, z tytułu innych, pozapracow-

niczych tytułów, nie podlega obowiązkowo 

ubezpieczeniom społecznym. Dla takiego pra-

cownika z tytułu pozarolniczej działalności 

gospodarczej obowiązkowe jest tylko ubez-

pieczenie zdrowotne. Jeżeli zatem umowa 

o pracę nie gwarantuje pracownikowi zatrud-

nionemu w niepełnym wymiarze czasu pra-

cy, co najmniej minimalnego wynagrodzenia 

i w danym miesiącu jego podstawa wymiaru 

składek na pracownicze ubezpieczenia spo-

łeczne jest niższa od minimalnego wynagro-

dzenia, z tytułu pozarolniczej działalności 

gospodarczej podlega on obowiązkowo nie 

tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz także 

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym 

i wypadkowemu.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 

ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 82 ust. 1 ustawy 

z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej 

finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. 

nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

ubezpieczenia

iii

Czy ZUS 

zawiesi wypłaty 

z II filaru, gdy emeryt kontynuuje zatrudnienie

Kiedy można 

podwyższyć emeryturę

Jak 

uzyskać świadczenie 

z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Czy zawsze z tytułu prowadzenia działalności trzeba 

zgłosić się do ubezpieczeń

PORADNIA UBEZPIECZENIOWA

Pod koniec sierpnia b.r. ukończę po-

wszechny wiek emerytalny i zamierzam 

złożyć wniosek o emeryturę. W związku 

z tym, że w 1999 r. przystąpiłam do 

otwartego funduszu emerytalnego, ZUS 

przyzna mi również okresową emerytu-

rę kapitałową. Stosunek pracy, w którym 

obecnie, pozostaję zamierzam rozwiązać 

dopiero z końcem 2014 r. Czy to prawda, 

że przez ten okres czasu ZUS nie będzie 

mi wypłacał ani emerytury z Funduszu 

Ubezpieczeń Społecznych, ani emerytury 

z II filaru?

Marek Opolski
ekspert od emerytur i rent

Tak. Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje art. 103a 

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 

Ubezpieczeń Społecznych, przewidujący za-

wieszenie prawa do emerytury dla osób, które 

nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, 

na rzecz którego wykonywały zatrudnienie 

bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego 

świadczenia. Zawieszenie to następuje nie-

zależnie od wysokości przychodu osiąganego 

z tytułu kontynuowanego zatrudnienia. Obo-

wiązek rozwiązania stosunku pracy dotyczy 

również tych osób, które ukończyły już po-

wszechny wiek emerytalny. Mogą one wpraw-

dzie dorabiać bez żadnych konsekwencji dla 

wypłacanego świadczenia, ale dopiero wtedy, 

gdy rozwiążą stosunek pracy kontynuowany 

po przejściu na emeryturę. W przeciwnym 

razie ZUS zawiesza im prawo do świadcze-

nia, bez względu na wysokość uzyskiwanego 

przychodu.

W związku z kontynuowaniem zatrudnie-

nia zawieszeniu podlega nie tylko emerytu-

ra z FUS, ale również okresowa emerytura 

kapitałowa, którą ZUS ustala osobie będą-

cej członkiem otwartego funduszu emery-

talnego, pozostającej w stosunku pracy ze 

środków zgromadzonych w otwartym fun-

duszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS 

(w II filarze).

W wyroku z 13 listopada 2013 r. (sygn. akt. 

K 2/12, Dz.U. z 2012 r., poz. 1285) Trybunał Kon-

stytucyjny orzekł, że przepisy zakazujące łą-

czenia pracy z pobieraniem emerytury są 

niezgodne z przepisami Konstytucji RP, ale 

wyłącznie w odniesieniu do osób, które nabyły 

prawo do tego świadczenia przed wejściem 

w życie art. 103a ustawy emerytalnej, tj. przed 

1 stycznia 2011 r. Oznacza to, że przepis ten 

nadal ma zastosowanie w stosunku do osób 

dopiero nabywających prawo do emerytury.

Inaczej mówiąc, w przypadku, gdy stosu-

nek pracy nie zostanie rozwiązany w związ-

ku z przejściem na emeryturę, ZUS zawiesi 

prawo do emerytury z I i II filaru. Podjęcie 

wypłaty obydwu świadczeń będzie mogło na-

stąpić dopiero wtedy, gdy do ZUS dostarczony 

zostanie dokument potwierdzający ustanie 

zatrudnienia.

Należy jednak podkreślić, że można w inny 

sposób uniknąć zawieszenia obydwu eme-

rytur, rozwiązując dotychczasowy stosunek 

pracy wyłącznie na jeden dzień. ZUS wypłaca 

bowiem zarówno emeryturę z FUS, jak i okre-

sową emeryturę kapitałową, jeśli pracownik 

rozwiąże ze swoim pracodawcą dotychczaso-

wy stosunek pracy, a następnie nawiąże go 

ponownie (nawet następnego dnia) i nawet 

z tym samym zakładem pracy. Wypłata świad-

czeń możliwa jest, gdy ponowne zatrudnienie 

nastąpi nie wcześniej niż w dniu, od którego 

została przyznana emerytura.

Podstawa prawna 

Art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

Od 1 maja 2008 r. ZUS przyznał mi emery-

turę z tytułu wykonywania pracy w szcze-

gólnych warunkach. Jednakże z uwagi 

na kontynuowanie zatrudnienia zawie-

sił jej wypłatę. W listopadzie 2009 r. zło-

żyłem kolejny wniosek o emeryturę, tym 

razem w związku z ukończeniem przeze 

mnie 65 lat (wiek ten osiągnąłem 12 marca 

2009 r.). Organ rentowy obliczył emerytu-

rę na starych zasadach. Wynosi ona obecnie 

2600 zł brutto. Nie pracuję od 1 grudnia 

2009 r. Wszystkie dokumenty złożyłem 

w ZUS. Czy istnieje możliwość podwyższe-

nia emerytury?

Katarzyna Tomczyk
ekspert od emerytur i rent

Tak, emerytura obliczona na nowych zasa-

dach może okazać się wyższa niż dotychczas 

pobierana. W celu ustalenia emerytury na 

nowych zasadach trzeba złożyć wniosek. Je-

śli wysokość świadczenia okaże się wyższa, 

ZUS będzie wypłacał emeryturę w wyższej 

wysokości. W przeciwnym wypadku eme-

rytura wypłacana będzie w dotychczasowej 

wysokości.

Zgodnie z art. 55 ustawy o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych (dalej: ustawa emerytalna), ubezpieczo-

nemu spełniającemu warunki do uzyskania 

emerytury na podstawie art. 27 (w przypad-

ku mężczyzny – ukończenie powszechnego 

wieku emerytalnego oraz udowodnienie wy-

maganego, co najmniej 25-letniego okresu 

składkowego i nieskładkowego), który konty-

nuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe 

po osiągnięciu przewidzianego w tym prze-

pisie wieku i wystąpił z wnioskiem o przy-

znanie świadczenia po 31 grudnia 2008 r., 

może być obliczona emerytura na podstawie 

art. 26 (na nowych zasadach), jeżeli jest ona 

wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 (na 

starych zasadach).

W przypadku emerytów, którzy przed przy-

znaniem świadczenia w powszechnym wie-

ku mieli ustalone prawo do wcześniejszej 

emerytury, ale jej nie pobierali, ZUS – na 

wniosek ubezpieczonego – ustala wysokość 

świadczenia z uwzględnieniem art. 55 usta-

wy emerytalnej.

Ci  ubezpieczeni,  którzy  będą  składali 

wniosek o emeryturę na formularzu Rp-

-1E, powinni, w II części wniosku, pkt 6, 

zaznaczyć odpowiednią kratkę. Natomiast 

osoby, które spełniają warunki do ustalenia 

emerytury na nowych zasadach, a takie-

go wniosku dotychczas nie złożyli, mogą 

z nim wystąpić. Organ rentowy wszczyna 

bowiem postępowanie na wniosek osoby 

zainteresowanej.

W przypadku opisanym w pytaniu, speł-

nione  są  warunki  wymienione  w  art.  55 

ustawy emerytalnej. Wniosek o emeryturę 

w powszechnym wieku (na podstawie art. 27) 

złożyłony został w listopadzie 2009 r. Wobec 

spełnienia warunków do przyznania świad-

czenia, ZUS w 2009 r. ustalił do niego prawo 

i nie podjął wypłaty z uwagi na kontynuowa-

nie zatrudnienia. Po osiągnięciu powszech-

nego wieku emerytalnego (12 marca 2009 r.) 

istniał obowiązek ubezpieczeń emerytalnego 

i rentowych.

Na wniosek, ZUS obliczy emeryturę na no-

wych zasadach i porówna z jej wysokością 

obliczaną na starych zasadach (tzn. z kwotą, 

która obecnie jest wypłacana). Jeżeli świad-

czenie na nowych zasadach będzie wyższe, 

organ rentowy taką emeryturę będzie wypła-

cał. Jednak będzie ona wypłacana nie wcze-

śniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Podstawa prawna

Art. 27, art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

Jestem od kilku lat wspólnikiem spółki 

cywilnej. Jednakże ze względu na kłopoty 

finansowe chcemy rozwiązać spółkę. 

W lipcu 2014 r. ukończyłem 63 lata. 

Mam długi staż pracy. Leczę się na nad-

ciśnienie, ale lekarz prowadzący poin-

formował mnie, że mój stan zdrowia nie 

kwalifikuje mnie do renty. Czy uzyskam 

prawo do świadczenia przedemerytalne-

go z ZUS?

Katarzyna Tomczyk
ekspert od emerytur i rent

Tak, ale tylko o ile w stosunku do wspólnika 

spółki cywilnej zostanie wydane postanowie-

nie właściwego sądu o ogłoszeniu upadłości 

oraz spełni on pozostałe warunki wymagane 

do przyznania tego świadczenia.

Prawo do świadczenia przedemerytalnego 

przysługuje osobie, która:

■

do dnia ogłoszenia upadłości prowadziła 

nieprzerwanie i przez okres nie krótszy 

niż 24 miesiące pozarolniczą działalność, 

w rozumieniu przepisów ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych,

■

opłaciła za ten okres składki na ubezpie-

czenia społeczne,

■

do dnia ogłoszenia upadłości ukończyła co 

najmniej 56 lat – kobieta i 61 lat – mężczy-

zna i posiada okres uprawniający do eme-

rytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla 

kobiet i 25 lat dla mężczyzn, a także

■

spełniła warunki przewidziane w art. 2 

ust. 3 ustawy o świadczeniach przedeme-

rytalnych.

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń 

społecznych – za osobę prowadzącą poza-

rolniczą działalność uważa się m.in.: osobę 

prowadzącą pozarolniczą działalność gospo-

darczą na podstawie przepisów o działalności 

gospodarczej lub innych przepisów szczegól-

nych oraz wspólnika jednoosobowej spół-

ki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz 

wspólników spółki jawnej, komandytowej 

lub partnerskiej.

Jedną z przesłanek przyznania prawa do 

świadczenia przedemerytalnego jest speł-

nienie warunku prowadzenia działalności 

pozarolniczej do dnia ogłoszenia upadłości 

– nieprzerwanie i przez okres nie krótszy 

niż 24 miesiące. Przepisy ustawy – Prawo 

upadłościowe i naprawcze dotyczące m.in. 

ogłoszenia upadłości mają zastosowanie 

do przedsiębiorców w rozumieniu kodeksu 

cywilnego (dalej: k.c.) prowadzących dzia-

łalność gospodarczą, w tym również do 

tych, którzy w celu osiągnięcia wspólnego 

celu gospodarczego zawarli umowę spółki 

w rozumieniu art. 860 par. 1 k.c. Podmio-

ty te mają więc również zdolność upadło-

ściową, co umożliwia wydanie w stosunku 

do nich postanowienia sądu o ogłoszeniu 

upadłości.

Zgodnie z ustawą o swobodzie działal-

ności gospodarczej przedsiębiorcą w ro-

zumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, 

osoba prawna i jednostka organizacyjna 

niebędąca osobą prawną, której odrębna 

ustawa przyznaje zdolność prawną, wy-

konująca we własnym imieniu działalność 

gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje 

się także wspólników spółki cywilnej w za-

kresie wykonywanej przez nich działalno-

ści gospodarczej. Zbliżone do powyższe-

go pojęcie przedsiębiorcy wynika również 

z art. 431 k.c.

Podkreślenia  wymaga,  że  świadczenie 

przedemerytalne przysługuje po upływie co 

najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla 

bezrobotnych, o którym mowa w ustawie 

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku 

pracy, jeżeli osoba ta spełnia łącznie nastę-

pujące warunki (art. 2 ust. 3 ustawy o świad-

czeniach przedemerytalnych):

■

nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;

■

w okresie pobierania zasiłku dla bezro-

botnych nie odmówiła bez uzasadnionej 

przyczyny przyjęcia propozycji odpowied-

niego zatrudnienia lub innej pracy zarob-

kowej, w rozumieniu ustawy o promocji 

zatrudnienia albo zatrudnienia w ramach 

prac interwencyjnych lub robót publicz-

nych;

■

złoży wniosek o przyznanie świadczenia 

przedemerytalnego w terminie nieprze-

kraczającym 30 dni od dnia wydania przez 

powiatowy urząd pracy dokumentu.

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz ust 2-3 ustawy z 30 kwietnia 

2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, 

poz. 1252 ze zm.).

Art. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności 

gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

Art. 5 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe 

i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.).

Art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 

ze zm.).

Art. 860 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny 

(t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

Prowadzę działalność gospodarczą 

i jestem jednocześnie zatrudniony na 

podstawie umowy o pracę. Pracuję na 

jedną czwartą etatu i umowa o pracę nie 

gwarantuje mi wynagrodzenia minimal-

nego. Dotychczas z uwagi na osiągane 

z tytułu umowy o pracę premie miesięcz-

ne wynagrodzenie stanowiące podstawę 

wymiaru składek było zawsze wyższe od 

wynagrodzenia minimalnego. Z działal-

ności gospodarczej opłacałem więc tylko 

składkę zdrowotną. W bieżącym miesią-

cu przebywam na zwolnieniu lekarskim 

i moja płaca będzie niższa od wynagro-

dzenia minimalnego. Czy w tej sytuacji 

powinienem z działalności gospodarczej 

zgłosić się do obowiązkowych ubezpie-

czeń społecznych?

Adam Jagiełło
ekspert od ubezpieczeń społecznych

Jeżeli umowa o pracę nie gwarantuje pra-

cownikowi, zatrudnionemu w niepełnym 

wymiarze czasu pracy, co najmniej mini-

malnego wynagrodzenia, a jego podstawa 

wymiaru składek na ubezpieczenia emery-

talne i rentowe z tytułu stosunku pracy jest 

niższa od kwoty minimalnego wynagrodze-

nia, pozarolnicza działalność gospodarcza 

stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpie-

czeń społecznych.

Pracownik, który jednocześnie spełnia wa-

runki do podlegania obowiązkowo ubezpie-

czeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu 

pozarolniczej działalności gospodarczej, jest 

objęty tymi ubezpieczeniami tylko z tytułu 

stosunku pracy. Nie dotyczy to przypadku, 

gdy podstawa wymiaru składek na pracow-

nicze ubezpieczenia emerytalne i rentowe, 

w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa 

od kwoty minimalnego wynagrodzenia za 

pracę. W takim bowiem przypadku tytuł do 

obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego 

i rentowych stanowi również pozarolnicza 

działalność gospodarcza.

Zgodnie z przyjętą przez ZUS wykładnią 

przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń 

społecznych pracownik, któremu umowa 

o pracę gwarantuje co najmniej minimalne 

wynagrodzenie, z tytułu innych, pozapracow-

niczych tytułów, nie podlega obowiązkowo 

ubezpieczeniom społecznym. Dla takiego pra-

cownika z tytułu pozarolniczej działalności 

gospodarczej obowiązkowe jest tylko ubez-

pieczenie zdrowotne. Jeżeli zatem umowa 

o pracę nie gwarantuje pracownikowi zatrud-

nionemu w niepełnym wymiarze czasu pra-

cy, co najmniej minimalnego wynagrodzenia 

i w danym miesiącu jego podstawa wymiaru 

składek na pracownicze ubezpieczenia spo-

łeczne jest niższa od minimalnego wynagro-

dzenia, z tytułu pozarolniczej działalności 

gospodarczej podlega on obowiązkowo nie 

tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz także 

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym 

i wypadkowemu.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 

ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 82 ust. 1 ustawy 

z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej 

finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. 

nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               3 / 4

 

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

IV

ORZECZNICTWO

STAN FAKTYCZNY

 

W okresie od 8 lutego 2011 r. do 23 marca 2011 r. ZUS przepro-

wadził kontrolę w NZOZ Szpitalu Powiatowym spółce z o.o., 

w wyniku której ustalono, że pracownicy tego szpitala byli 

zatrudnieni na podstawie umów-zleceń zawartych z NZOZ 

i wypełniając te umowy, wykonywali pracę na rzecz szpitala, 

który był ich pracodawcą. Decyzjami z 6, 7 i 11 lipca 2011 r. 

organ ubezpieczeń społecznych ustalił podstawę wymiaru 

składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz 

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 

z uwzględnieniem wynagrodzenia otrzymanego przez zain-

teresowanych z tytułu zawartych umów-zleceń.

Wyrokiem z 27 kwietnia 2012 r. sąd okręgowy oddalił od-

wołanie szpitala. Ustalił, że zatrudnieni na podstawie umów-

-zleceń pracownicy NZOZ (zainteresowani) wykonywali na 

ich podstawie pracę na rzecz swego pracodawcy. Umowy były 

wykonywane na terenie szpitala, przy użyciu jego sprzętu, 

a obowiązki zleceniobiorców pokrywały się z wynikającymi 

z umowy o pracę. W tym stanie faktycznym sąd pierwszej 

instancji zastosował art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. 

poz. 1442 ze zm., dalej: u.s.u.s.), podkreślając, że dla celów 

ubezpieczeniowych ustawodawca nadał status pracowni-

ka – ubezpieczonego w ramach podstawowego stosunku 

pracy – zleceniobiorcom wykonującym zlecenie na rzecz 

swego pracodawcy, którym w niniejszej sprawie był szpital. 

Wyrokiem z 23 stycznia 2013 r. sąd apelacyjny oddalił ape-

lację płatnika, podnosząc, że zebrany materiał wyraźnie po-

twierdza ustalenia sądu pierwszej instancji. Zainteresowani 

w ramach umów-zleceń zawartych z drugą fi rmą świadczyli 

pracę na rzecz szpitala, a nie na rzecz ich zleceniodawcy. Sąd 

zauważył, że rozstrzyganą kwestią zajmował się już SN, któ-

ry w uchwale z 2 września 2009 r. stwierdził, iż płatnikiem 

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe 

i wypadkowe z tytułu umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią 

jest pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz 

pracę w ramach tej umowy.

UZASADNIENIE

 

SN oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez szpital. W usta-

lonym i jednolitym orzecznictwie SN, a przede wszystkim 

w uchwale z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09 (OSNP 

2010/3-4/46), wyrażono pogląd, że pracodawca, którego pra-

cownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy za-

wartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpiecze-

nia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej 

umowy. Podstawą prawną tego stwierdzenia jest art. 8 ust. 2a 

u.s.u.s. dodany od 30 grudnia 1999 r. (ustawą z 23 grudnia 

1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-

nych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 110, poz. 1256 ze 

zm.) w celu zapobieżenia praktyce pracodawców powielania 

umów o zatrudnienie z własnym pracownikiem i obchodzenia 

przepisów o czasie pracy oraz o ubezpieczeniu społecznym. 

W prawie ubezpieczeń społecznych wprowadzono tym 

przepisem konstrukcję uznania za pracownika osób niebę-

dących pracownikami w rozumieniu ustawy z 26 czerwca 

1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm., 

dalej: k.p.), na takich samych zasadach, na jakich ubezpieczani 

są pracownicy. Rozszerzono bowiem dla celów ubezpieczeń 

społecznych pojęcie pracownika poza sferę stosunku pracy, 

regulowanego przez kodeks pracy. Stwierdzenie więc, że 

pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnej (agencyj-

nej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której 

zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące 

zlecenia albo umowy o dzieło) pracę na rzecz pracodawcy, 

z którym pozostaje w stosunku pracy, nakazuje uznanie go 

za pracownika w rozumieniu u.s.u.s. i powoduje podleganie 

ubezpieczeniu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Zasady podlegania określonemu rodzajowi ubezpieczeń 

społecznych wynikają z przepisów o charakterze bezwzględ-

nie obowiązującym, kreujących stosunek prawny ubezpie-

czenia społecznego z mocy samego prawa i według stanu 

prawnego z chwili powstania obowiązku ubezpieczenia (wy-

rok SN z 11 lutego 1999 r., sygn. akt II UKN 461/98, OSNAPiUS 

2000/7/286). Obowiązek ubezpieczenia oznacza, że osoba, 

której cechy, jako podmiotu ubezpieczenia społecznego, zo-

stały określone przez ustawę, zostaje objęta ubezpieczeniem 

i staje się stroną stosunku ubezpieczenia społecznego nie-

zależnie od swej woli, na mocy ustawy. Na podstawie art. 83 

ust. 1 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje między innymi w przed-

miocie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu 

ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także 

umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru 

składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, 

a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustala-

nia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz 

wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przedmiot 

decyzji został tak określony dlatego, że podleganie ubezpie-

czeniom społecznym następuje ex lege i nie jest konieczna 

decyzja stwierdzająca ten fakt prawny, a jeżeli została wy-

dana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny.

Skoro decyzja nie jest wydawana „na przyszłość”, nie do-

tyczy zgłoszenia do ubezpieczenia i zadeklarowania objęcia 

ubezpieczeniem, lecz – jak w sprawie objętej skargą – wy-

dawana jest z urzędu po postępowaniu kontrolnym, organ 

rentowy nie musi deklarować obowiązku ubezpieczenia, 

lecz obowiązek ten konkretyzuje przez ustalenie wysoko-

ści należnych i nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych.

Natomiast objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, jeżeli 

następuje z ustawy, a nie na wniosek, nie wymaga decy-

zji Narodowego Funduszu Zdrowia, a uzyskanie prawa do 

świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jest uzależnione 

tylko od dokonania czynności zgłoszeniowych określonych 

w art. 74–76 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach 

opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 1008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.). Z odrębności 

ubezpieczenia zdrowotnego jako działu ubezpieczeń spo-

łecznych wynika także właściwość organów wydających de-

cyzje w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia 

zdrowotnego, w tym decydujących o objęciu obowiązkiem 

ubezpieczenia. Przy czym stan prawny w tym zakresie ulegał 

zmianom. Pierwotnie decyzje w sprawach o objęcie ubez-

pieczeniem zdrowotnym wydawały kasy chorych, a od ich 

decyzji przysługiwało odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń 

społecznych (art. 147 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym 

ubezpieczeniu zdrowotnym; Dz.U. nr 28, poz. 153 ze zm.). Od 

1 października 2004 r. w art. 109 i 110 ustawy o świadcze-

niach opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicz-

nych wskazano dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ jako 

podmiot właściwy do wydawania decyzji w indywidualnych 

sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których 

zaliczono sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdro-

wotnym i ustalenia prawa do świadczeń. 

SN

 o zawieraniu umów-zleceń

STAN FAKTYCZNY

 

Rozpoznając apelację spółki cywilnej (płatnika składek), sąd 

apelacyjny stwierdził, że w postępowaniu procesowym do-

szło do nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 i 5 ustawy 

z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; t.j. 

Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm., dalej: k.p.c.), gdyż odwołu-

jąca się od decyzji ZUS, spółka cywilna nie miała zdolności 

sądowej i procesowej, co skutkowało uchyleniem zaskar-

żonego wyroku, jak i poprzedzającej go decyzji ZUS. Za-

skarżona w sprawie decyzja z 25 stycznia 2011 r. dotyczy-

ła zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia 

społeczne pracowników. ZUS stwierdził, że spółka cywilna 

posiada zadłużenie w związku z prowadzoną działalnością 

gospodarczą w kwocie 67 625,22 zł z tytułu nieopłaconych 

składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdro-

wotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych.

Sąd odwoławczy wskazał na utrwalony w orzecznictwie 

pogląd, że spółka prawa cywilnego nie ma osobowości praw-

nej ani zdolności prawnej w zakresie prowadzonej działal-

ności gospodarczej (uchwała siedmiu sędziów SN z 31 marca 

1993 r., sygn. akt III CZP 176/92, uchwała siedmiu sędziów 

SN z 26 stycznia 1996 r., sygn. akt III CZP 111/95; wyrok 

z 28 października 2003 r., sygn. akt I CK 201/02). Za zobo-

wiązania spółki na podstawie art. 864 ustawy z 23 kwietnia 

1964 r. – Kodeks cywilny; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121, dalej: 

k.c.) wspólnicy odpowiadają solidarnie, co jest uzasadnione 

ich wspólną sytuacją prawną, której źródłem jest wspólnie 

przez nich realizowany cel gospodarczy. Spółka cywilna 

nie jest podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, 

lecz tylko wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym 

łączącym wspólników i mimo że na gruncie ubezpieczeń 

społecznych spółka cywilna może być płatnikiem składek na 

ubezpieczenie społeczne pracowników, to w decyzji organu 

rentowego należało stwierdzić solidarną odpowiedzialność 

wszystkich wspólników tej spółki, którzy są traktowani jak 

osoby prowadzące działalność gospodarczą.

UZASADNIENIE

 

SN uznał zażalenie organu rentowego za nieuzasadnione. 

Zgodnie z art. 29 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks po-

stępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze 

zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 123 ustawy z 13 paździer-

nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) stronami w postępowaniu admi-

nistracyjnym mogą być osoby fi zyczne i osoby prawne, a gdy 

chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne 

i organizacje społeczne – również jednostki niemające oso-

bowości prawnej. Spółki prawa cywilnego nie mieszczą się 

w żadnej kategorii podmiotów wymienionych w art. 29 k.p.a. 

Podmiotami praw i obowiązków spółki są wszyscy wspólnicy 

łącznie i to oni są zbiorowym pracodawcą dla zatrudnianych 

pracowników. Jest to zgodne postanowieniami art. 864 k.c. 

statuującymi solidarną odpowiedzialność wspólników za jej 

zobowiązania. Wspólnicy spółki cywilnej są więc solidarnie 

płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne pracowników 

i do nich powinna być skierowana decyzja w niniejszej spra-

wie. Nie budzi zaś wątpliwości, że adresatem tej decyzji organ 

rentowy uczynił spółkę cywilną. Tym samym prawidłowe jest 

w ocenie SN stanowisko sądu apelacyjnego, że postępowanie 

w tej sprawie przed sądem pierwszej instancji dotknięte było 

nieważnością. Wbrew stanowisku organu rentowego zobo-

wiązania spoczywające na wspólnikach spółki cywilnej jako 

płatniku składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych 

pracowników nie są bowiem zobowiązaniami spółki, bo ta nie 

jest wyposażona w podmiotowość prawną i nie ma własnego 

wyodrębnionego majątku, lecz są one zobowiązaniami wspól-

ników, regulowanymi z ich majątku wspólnego i osobistego 

(por. wyrok SN z 17 lipca 2007 r., sygn. akt II UK 278/06, OSNP 

2008/17–18/268). Prowadzi to do wniosku, że w sprawie do-

tyczącej stosunku ubezpieczenia społecznego pracowników 

spółki cywilnej (w tym również składek na te ubezpieczenia) 

spółkę reprezentują wszyscy jej wspólnicy, będący solidarnie 

płatnikiem składek na te ubezpieczenia, chyba że umowa 

spółki lub uchwała wspólników wprowadzają odmienne ure-

gulowania w tym zakresie (por. art. 866 k.c.).

Oprac. M. Wilczyński

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń i Spraw Publicznych 

Sądu Najwyższego

SN

 o płatnikach składek w spółkach cywilnych

Sygn. akt II UZ 34/14

POSTANOWIENIE 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

17 czerwca 2014 r.

TEZA:

 Płatnikiem składek na ubezpieczenia 

społeczne pracowników nie jest spółka cywilna, 
ale solidarnie wszyscy jej wspólnicy.

Sygn. akt II UK 464/13 

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

10 czerwca 2014 r.

TEZA:

 W decyzji wydawanej z urzędu po postępowaniu 

kontrolnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie musi 
deklarować obowiązku ubezpieczenia, lecz obowiązek 
ten konkretyzuje się przez ustalenie wysokości 
należnych i nieuiszczonych składek ubezpiecze-
niowych – art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych.

Dziennik  Gazeta  Prawna,    14–17  sierpnia  2014  nr  157  (3798)   

   

gazetaprawna.pl

IV

ORZECZNICTWO

STAN FAKTYCZNY

W okresie od 8 lutego 2011 r. do 23 marca 2011 r. ZUS przepro-

wadził kontrolę w NZOZ Szpitalu Powiatowym spółce z o.o., 

w wyniku której ustalono, że pracownicy tego szpitala byli 

zatrudnieni na podstawie umów-zleceń zawartych z NZOZ 

i wypełniając te umowy, wykonywali pracę na rzecz szpitala, 

który był ich pracodawcą. Decyzjami z 6, 7 i 11 lipca 2011 r. 

organ ubezpieczeń społecznych ustalił podstawę wymiaru 

składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz 

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 

z uwzględnieniem wynagrodzenia otrzymanego przez zain-

teresowanych z tytułu zawartych umów-zleceń.

Wyrokiem z 27 kwietnia 2012 r. sąd okręgowy oddalił od-

wołanie szpitala. Ustalił, że zatrudnieni na podstawie umów-

-zleceń pracownicy NZOZ (zainteresowani) wykonywali na 

ich podstawie pracę na rzecz swego pracodawcy. Umowy były 

wykonywane na terenie szpitala, przy użyciu jego sprzętu, 

a obowiązki zleceniobiorców pokrywały się z wynikającymi 

z umowy o pracę. W tym stanie faktycznym sąd pierwszej 

instancji zastosował art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. 

poz. 1442 ze zm., dalej: u.s.u.s.), podkreślając, że dla celów 

ubezpieczeniowych ustawodawca nadał status pracowni-

ka – ubezpieczonego w ramach podstawowego stosunku 

pracy – zleceniobiorcom wykonującym zlecenie na rzecz 

swego pracodawcy, którym w niniejszej sprawie był szpital. 

Wyrokiem z 23 stycznia 2013 r. sąd apelacyjny oddalił ape-

lację płatnika, podnosząc, że zebrany materiał wyraźnie po-

twierdza ustalenia sądu pierwszej instancji. Zainteresowani 

w ramach umów-zleceń zawartych z drugą fi rmą świadczyli 

pracę na rzecz szpitala, a nie na rzecz ich zleceniodawcy. Sąd 

zauważył, że rozstrzyganą kwestią zajmował się już SN, któ-

ry w uchwale z 2 września 2009 r. stwierdził, iż płatnikiem 

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe 

i wypadkowe z tytułu umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią 

jest pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz 

pracę w ramach tej umowy.

UZASADNIENIE

SN oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez szpital. W usta-

lonym i jednolitym orzecznictwie SN, a przede wszystkim 

w uchwale z 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09 (OSNP 

2010/3-4/46), wyrażono pogląd, że pracodawca, którego pra-

cownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy za-

wartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpiecze-

nia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej 

umowy. Podstawą prawną tego stwierdzenia jest art. 8 ust. 2a 

u.s.u.s. dodany od 30 grudnia 1999 r. (ustawą z 23 grudnia 

1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-

nych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 110, poz. 1256 ze 

zm.) w celu zapobieżenia praktyce pracodawców powielania 

umów o zatrudnienie z własnym pracownikiem i obchodzenia 

przepisów o czasie pracy oraz o ubezpieczeniu społecznym. 

W prawie ubezpieczeń społecznych wprowadzono tym 

przepisem konstrukcję uznania za pracownika osób niebę-

dących pracownikami w rozumieniu ustawy z 26 czerwca 

1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm., 

dalej: k.p.), na takich samych zasadach, na jakich ubezpieczani 

są pracownicy. Rozszerzono bowiem dla celów ubezpieczeń 

społecznych pojęcie pracownika poza sferę stosunku pracy, 

regulowanego przez kodeks pracy. Stwierdzenie więc, że 

pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnej (agencyj-

nej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której 

zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące 

zlecenia albo umowy o dzieło) pracę na rzecz pracodawcy, 

z którym pozostaje w stosunku pracy, nakazuje uznanie go 

za pracownika w rozumieniu u.s.u.s. i powoduje podleganie 

ubezpieczeniu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Zasady podlegania określonemu rodzajowi ubezpieczeń 

społecznych wynikają z przepisów o charakterze bezwzględ-

nie obowiązującym, kreujących stosunek prawny ubezpie-

czenia społecznego z mocy samego prawa i według stanu 

prawnego z chwili powstania obowiązku ubezpieczenia (wy-

rok SN z 11 lutego 1999 r., sygn. akt II UKN 461/98, OSNAPiUS 

2000/7/286). Obowiązek ubezpieczenia oznacza, że osoba, 

której cechy, jako podmiotu ubezpieczenia społecznego, zo-

stały określone przez ustawę, zostaje objęta ubezpieczeniem 

i staje się stroną stosunku ubezpieczenia społecznego nie-

zależnie od swej woli, na mocy ustawy. Na podstawie art. 83 

ust. 1 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje między innymi w przed-

miocie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu 

ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także 

umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru 

składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, 

a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustala-

nia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz 

wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przedmiot 

decyzji został tak określony dlatego, że podleganie ubezpie-

czeniom społecznym następuje ex lege i nie jest konieczna 

decyzja stwierdzająca ten fakt prawny, a jeżeli została wy-

dana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny.

Skoro decyzja nie jest wydawana „na przyszłość”, nie do-

tyczy zgłoszenia do ubezpieczenia i zadeklarowania objęcia 

ubezpieczeniem, lecz – jak w sprawie objętej skargą – wy-

dawana jest z urzędu po postępowaniu kontrolnym, organ 

rentowy nie musi deklarować obowiązku ubezpieczenia, 

lecz obowiązek ten konkretyzuje przez ustalenie wysoko-

ści należnych i nieuiszczonych składek ubezpieczeniowych.

Natomiast objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, jeżeli 

następuje z ustawy, a nie na wniosek, nie wymaga decy-

zji Narodowego Funduszu Zdrowia, a uzyskanie prawa do 

świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jest uzależnione 

tylko od dokonania czynności zgłoszeniowych określonych 

w art. 74–76 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach 

opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicznych 

(t.j. Dz.U. z 1008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.). Z odrębności 

ubezpieczenia zdrowotnego jako działu ubezpieczeń spo-

łecznych wynika także właściwość organów wydających de-

cyzje w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia 

zdrowotnego, w tym decydujących o objęciu obowiązkiem 

ubezpieczenia. Przy czym stan prawny w tym zakresie ulegał 

zmianom. Pierwotnie decyzje w sprawach o objęcie ubez-

pieczeniem zdrowotnym wydawały kasy chorych, a od ich 

decyzji przysługiwało odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń 

społecznych (art. 147 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym 

ubezpieczeniu zdrowotnym; Dz.U. nr 28, poz. 153 ze zm.). Od 

1 października 2004 r. w art. 109 i 110 ustawy o świadcze-

niach opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicz-

nych wskazano dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ jako 

podmiot właściwy do wydawania decyzji w indywidualnych 

sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których 

zaliczono sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdro-

wotnym i ustalenia prawa do świadczeń. 

SN

 o zawieraniu umów-zleceń

STAN FAKTYCZNY

Rozpoznając apelację spółki cywilnej (płatnika składek), sąd 

apelacyjny stwierdził, że w postępowaniu procesowym do-

szło do nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 i 5 ustawy 

z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; t.j. 

Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm., dalej: k.p.c.), gdyż odwołu-

jąca się od decyzji ZUS, spółka cywilna nie miała zdolności 

sądowej i procesowej, co skutkowało uchyleniem zaskar-

żonego wyroku, jak i poprzedzającej go decyzji ZUS. Za-

skarżona w sprawie decyzja z 25 stycznia 2011 r. dotyczy-

ła zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia 

społeczne pracowników. ZUS stwierdził, że spółka cywilna 

posiada zadłużenie w związku z prowadzoną działalnością 

gospodarczą w kwocie 67 625,22 zł z tytułu nieopłaconych 

składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdro-

wotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych.

Sąd odwoławczy wskazał na utrwalony w orzecznictwie 

pogląd, że spółka prawa cywilnego nie ma osobowości praw-

nej ani zdolności prawnej w zakresie prowadzonej działal-

ności gospodarczej (uchwała siedmiu sędziów SN z 31 marca 

1993 r., sygn. akt III CZP 176/92, uchwała siedmiu sędziów 

SN z 26 stycznia 1996 r., sygn. akt III CZP 111/95; wyrok 

z 28 października 2003 r., sygn. akt I CK 201/02). Za zobo-

wiązania spółki na podstawie art. 864 ustawy z 23 kwietnia 

1964 r. – Kodeks cywilny; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121, dalej: 

k.c.) wspólnicy odpowiadają solidarnie, co jest uzasadnione 

ich wspólną sytuacją prawną, której źródłem jest wspólnie 

przez nich realizowany cel gospodarczy. Spółka cywilna 

nie jest podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, 

lecz tylko wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym 

łączącym wspólników i mimo że na gruncie ubezpieczeń 

społecznych spółka cywilna może być płatnikiem składek na 

ubezpieczenie społeczne pracowników, to w decyzji organu 

rentowego należało stwierdzić solidarną odpowiedzialność 

wszystkich wspólników tej spółki, którzy są traktowani jak 

osoby prowadzące działalność gospodarczą.

UZASADNIENIE

SN uznał zażalenie organu rentowego za nieuzasadnione. 

Zgodnie z art. 29 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks po-

stępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze 

zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 123 ustawy z 13 paździer-

nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 

z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) stronami w postępowaniu admi-

nistracyjnym mogą być osoby fi zyczne i osoby prawne, a gdy 

chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne 

i organizacje społeczne – również jednostki niemające oso-

bowości prawnej. Spółki prawa cywilnego nie mieszczą się 

w żadnej kategorii podmiotów wymienionych w art. 29 k.p.a. 

Podmiotami praw i obowiązków spółki są wszyscy wspólnicy 

łącznie i to oni są zbiorowym pracodawcą dla zatrudnianych 

pracowników. Jest to zgodne postanowieniami art. 864 k.c. 

statuującymi solidarną odpowiedzialność wspólników za jej 

zobowiązania. Wspólnicy spółki cywilnej są więc solidarnie 

płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne pracowników 

i do nich powinna być skierowana decyzja w niniejszej spra-

wie. Nie budzi zaś wątpliwości, że adresatem tej decyzji organ 

rentowy uczynił spółkę cywilną. Tym samym prawidłowe jest 

w ocenie SN stanowisko sądu apelacyjnego, że postępowanie 

w tej sprawie przed sądem pierwszej instancji dotknięte było 

nieważnością. Wbrew stanowisku organu rentowego zobo-

wiązania spoczywające na wspólnikach spółki cywilnej jako 

płatniku składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych 

pracowników nie są bowiem zobowiązaniami spółki, bo ta nie 

jest wyposażona w podmiotowość prawną i nie ma własnego 

wyodrębnionego majątku, lecz są one zobowiązaniami wspól-

ników, regulowanymi z ich majątku wspólnego i osobistego 

(por. wyrok SN z 17 lipca 2007 r., sygn. akt II UK 278/06, OSNP 

2008/17–18/268). Prowadzi to do wniosku, że w sprawie do-

tyczącej stosunku ubezpieczenia społecznego pracowników 

spółki cywilnej (w tym również składek na te ubezpieczenia) 

spółkę reprezentują wszyscy jej wspólnicy, będący solidarnie 

płatnikiem składek na te ubezpieczenia, chyba że umowa 

spółki lub uchwała wspólników wprowadzają odmienne ure-

gulowania w tym zakresie (por. art. 866 k.c.).

Oprac. M. Wilczyński

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń i Spraw Publicznych 

Sądu Najwyższego

SN

 o płatnikach składek w spółkach cywilnych

Sygn. akt II UZ 34/14

POSTANOWIENIE 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

17 czerwca 2014 r.

TEZA:

 Płatnikiem składek na ubezpieczenia 

społeczne pracowników nie jest spółka cywilna, 
ale solidarnie wszyscy jej wspólnicy.

Sygn. akt II UK 464/13 

WYROK 

SĄDU NAJWYŻSZEGO

10 czerwca 2014 r.

TEZA:

 W decyzji wydawanej z urzędu po postępowaniu 

kontrolnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie musi 
deklarować obowiązku ubezpieczenia, lecz obowiązek 
ten konkretyzuje się przez ustalenie wysokości 
należnych i nieuiszczonych składek ubezpiecze-
niowych – art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych.

Wygenerowano dnia 2015-02-20 dla loginu: johnprctorbob@gmail.com

                               4 / 4