Lekcja 14: odmiana rzeczownikowa na -i 

 

1

 

agni (m) ogień 

vāri (n) woda 

stuti (f) pochwała 

sg 

N agniḥ 

vāri stutiḥ 

Acc agnim 

vāri stutim 

I agninā 

vāriṇā stutyā 

D agnaye 

vāriṇe stutaye stutyai 

Abl agneḥ 

vāriṇaḥ stuteḥ stutyāḥ 

G agneḥ 

vāriṇaḥ stuteḥ stutyāḥ 

L agnau 

vāriṇi stutau stutyām 

V agne 

vāri vāre stute 

dl 

N agnī 

vāriṇī stutī 

Acc agnī 

vāriṇī stutī 

I agnibhyām 

vāribhyām stutibhyām 

D agnibhyām 

vāribhyām stutibhyām 

Abl agnibhyām 

vāribhyām stutibhyām 

G agnyoḥ 

vāriṇoḥ stutyoḥ 

L agnyoḥ 

vāriṇoḥ stutyoḥ 

V agnī 

vāriṇī stutī 

pl 

N agnayaḥ 

vārīṇi stutayaḥ 

Acc agnīn 

vārīṇi stutīḥ 

I agnibhiḥ 

vāribhiḥ stutibhiḥ 

D agnibhyaḥ 

vāribhyaḥ stutibhyaḥ 

Abl agnibhyaḥ 

vāribhyaḥ stutibhyaḥ 

G agnīnām 

vārīṇām stutīnām 

L agniṣu 

vāriṣu stutiṣu 

V agnayaḥ 

vārīṇi stutayaḥ 

 

Słowotwórstwo: rzeczowniki odczasownikowe: 

√ + -ti - 

nomina actionis (nazwy czynności), głównie f. 

√dṛś - dṛṣṭi - widzenie, ogląd 

√stu - stuti - pochwała, hymn  

 

- sandhi przydechowych: 

√vṛdh - vṛddhi - wzrost 

√budh - buddhi - intelekt, 

rozumienie 

- półsamogłoski ściągają się: 

√yaj - iṣṭi - ofiara 

√vac - ukti - wypowiedź 

 

- ruchoma nosówka wypada: 

√man - mati - myśl, rozum 

√gam - gati - droga, ruch, chodzenie 

 

- nieliczne są r.m.: 

√dhū (5PĀ) potrząsać, pobudzać - 

dhūti - agitator 

√pā (4Ā) panować, rządzić - pati - 

władca 

Lekcja 14: odmiana rzeczownikowa na -i 

 

2

Ćwiczenia

 

1.  yasminvane munayo vasanti bhaktyā ca devaṃ pūjayanti tasminrātrau hi sarve’tithayo rakṣitāḥ || 

2.  iha bhūmau na kaścittuṣṭiṃ labhate duḥkhamapīti buddhasya gautamasya dr̥ṣṭiḥ | tasyāṃ dṛṣṭyāṃ 

caritvā muktiṃ labhedhvam || 

3.  yeṣām matiḥ śuciste sarveṣu kaviṣu śreṣṭhā bhavanti te r̥ṣayaḥ | devasya vacanaṃ śrutvā te 

janebhyo loke vedamānayan || 

4.  bho vīra tava śaktyā saha sarve’rīndhorituṃ samarthā bhavāmaḥ | tasmāttava rakṣanāmarthayāmaḥ 

sukhena jīvitum || 

5.  tadramaṇīyaṃ vanaṃ dṛṣṭvā nr̥po’vadatkecana munayo’tra vasantīti | vayamatra na kecidmr̥gān 

mr̥gyeyuriti tasmāt || 

6.  lokasya duḥkhaṃ kṣāntasya kathamānande jīvasi sarvadā ca tuṣṭiṃ labhase | agniṃ yaje sa ca 

mama bhaktau tuṣyati sukhaṁ māmānayatīti || 

7.  śrutiṃ smr̥tiṃ cāpaṭhamanyā dr̥ṣṭīśca kiṃtu na kasmiṃścitpustake sukhamavinde | paṇḍitānāṃ 

vidyāṃ tyaktvā bhaktyāḥ puṇyaṃ mārgaṃ careyam || 

8.  kasmādudyāne kusumāni na bhavanti | maline vāriṇi na kānicana vardhanti śucinyapīti | vari 

yajñena kṣālaya || 

9.  yadi tava hr̥dayaṃ matiśca śucīni na bhavatastarhi śrutau hi satyaṃ na vindasi | puṇyeṣu hi 

duṣkr̥tāṇi tyakteṣu satyaṃ  teṣaṃ hr̥dayāni praviśati || 

10.  agninā ye prāsādamadahanye cāsibhirdāsīradhūryaṃste nr̥pasyārayo bhavanti | nr̥pasya tuṣṭiṃ 

labdhuṃ tānajayadvīraḥ ||  

 

Śankara, Śārīrakamīmāṃsābhāṣya, 1.3.28. (fragment): 

 

kathaṃ punaravagamyate śabdātprabhavati jagaditi / 

pratyakṣānumānābhyām / 

pratyakṣaṃ śrutiḥ, prāmāṇyaṃ pratyanapekṣatvāt / 

anumānaṃ smr̥tiḥ, prāmāṇyaṃ prati sāpekṣatvāt / 

te hi śabdapūrvo sr̥ṣṭiṃ darśayataḥ / 

„ete iti vai prajāpatirdevānasr̥jatāsr̥gramiti manuṣyānindava iti pitr̥ṃstiraḥ pavitramiti grahānāśava iti 

stotraṃ viśvānīti śastramabhisaubhagetyanyāḥ prajāḥ” iti śrutiḥ / 

tathānyatrāpi „sa manasā vācaṃ mithunaṃ samabhavat” ityādinā tatratatra śabdapūrvikā sr̥ṣṭiḥ 

śrāvyate / 

 

* āsr̥gram - od ā

√sr̥j, „wylewać, oblewać”, jakaś forma przeszła („zostali wylani”?) 

* śrāvyate - od 

√śru „słyszeć”, caus. w stronie biernej („jest powiedziane”) 

 

 

Lekcja 14: odmiana rzeczownikowa na -i 

 

3

 

Słowniczek

agni (m) – ogień, bóg ognia 

atithi (m) – gość, przybysz 

anapekṣatva (n) - niezależność 

anumāna (n) - wnioskowanie, rozumowanie 

abhisaubhagā (f) - błogosławieństwo 

ari (m) - wróg 

asi (m) – miecz 

ādi (m) - początek; ifc: i tym podobne 

ā+√nī (1P) ānayati – przyprowadzić, przynieść, 

dostarczyć 

āśava (n) - szybkość 

indu (m) - kropla, kropka, punkt 

udyāna (n) – park, ogród 

r̥ṣi (m) – riszi, wieszcz 

kavi (m) – poeta 

graha (m) - tutaj: naczynie na somę 

jagat (n) - świat 

tiras - przez (+Acc.) 

tuṣṭi (f) – zadowolenie, satysfakcja 

√dr̥ś (10PĀ) (caus.) darśayati, -te - ukazywać, 

demonstrować, dowodzić 

dr̥ṣṭi (f) – widzenie, ogląd, teoria, doktryna  

pavitra (n) - filtr (z trawy, do przelewania somy) 

pitr̥ (m) - ojciec, pl: przodkowie 

puṇya (mfn) - czysty, dobry, święty 

pūrva (mfn) - wcześniejszy, pierwszy 

prajāpati (m) - Pradźapati, bramiński bóg-stwórca 

pratyakṣa (n) - naoczność, percepcja 

prāmāṇya (n) - autorytatywność, wiarygodność, 

prawomocność (bycie pramaną) 

bhakti (f) – pobożność, oddanie 

bhūmi (f) – ziemia 

mati (f) – inteligencja, umysł, myśl 

manas (n) - umysł (I.sg.: manasā) 

malina (mfn) – brudny, nieczysty, splamiony (dosł. i 

moralnie), ciemny, bury, czarny 

mithuna (m,n) - para, połączenie, zjednoczenie 

mukti (f) - wyzwolenie 

muni (m) – mnich, święty asceta 

√mr̥g (4P) mr̥gyati - ścigać, śledzić, polować, 

poszukiwać 

rātri (f) – noc 

vāc (f) - mowa 

vāri (n) – woda 

√vid (6PĀ) vindati, -te – znaleźć, odkryć, posiąść 

śakti (f) – moc, siła 

śuci (mfn) – jasny, czysty, lśniący, święty 

śruti (f) – to co usłyszane, objawienie (Wedy) 

samartha (mfn) - zdolny (do) (+ G., D., L., Inf.) 

sāpekṣatva (n) - zależność (od czegoś innego) 

sr̥ṣṭi (f) - stworzenie 

smr̥ti (f) – pamięć, tradycja 

hr̥daya (n) - serce