Wykład III

Czym jest problem ?

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•T

dno

ści

i p

rzes

zkody

, k

tó

że

czło

wie

k p

oko

ć za

cą

doty

chcz

aso

ch w

ści,

iej

ętn

ośc

ków

, a

óre

możl

ją

u o

sią

gnię

cie

zapl

ych

cel

ów

•W

szel

ść

teo

ret

ycz

b pr

czn

ej,

któ

j pr

zez

cię

żen

maga

d po

dmio

ytw

orze

nia

byci

a n

ej w

ied

zy,

umi

eję

ości

ków

Problem

Na czynność rozwiązywania problemów
składa się:

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•T

worz

eni

e inf

orm

acji

nowy

ch d

la p

miot

1. Myślenie

produktywne

1. Myślenie

produktywne

•Z

ast

osow

ani

e u

prz

nio z

j wi

w nowy

ch za

niach

2. Myślenie

reproduktywne

2. Myślenie

reproduktywne

3. Procesy

pamięciowe

3. Procesy

pamięciowe

•N

a p

rzy

kła

d s

pra

wnoś

ć m

anua

lna

4. Procesy

motoryczne

4. Procesy

motoryczne

Klasyfikacja problemów:

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•na

ukow

tech

niczn

org

ani

zacy

jne

, sp

ołe

czne,

lit

yczne

ze względu na

rodzaj

działalności, w

której

występują

ze względu na

rodzaj

działalności, w

której

występują

•o

twar

mknię

•k

onw

erg

encyj

dywe

encyj

ze względu na

strukturę

problemu

(cel,

informacje

zawarte w

sytuacji

problemowej)

ze względu na

strukturę

problemu

(cel,

informacje

zawarte w

sytuacji

problemowej)

Rodzaje problemów – podział ze względu na
informacje zawarte w sytuacji problemowej:

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•p

ozi

acj

i ba

rdzo

iski

, br

ch o

ożl

ych

ią

zan

pro

ble

–

pro

ble

my i

e lu

b sł

abo

okr

eśl

otwarte

•t

zada

nia

, w

óry

ch da

jest

łn

zbió

r m

ożl

ych

ią

zań

, do

kon

uje

boru

ła

ści

weg

o r

ozw

ią

zan

–

pro

ble

selek

e l

dob

rze

kre

ślo

zamknięte

Rodzaje problemów - podział ze względu na
sposób sformułowania celu:

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•c

dno

cze

śnie

kre

śla

ńco

ik,

pro

ble

ają

lko

jed

pra

ią

nie

konwerge-

ncyjne

konwerge-

ncyjne

•ce

l do

puszc

za w

popr

ią

zań

dywerge-

ncyjne

dywerge-

ncyjne

Faza I

• przeszkody uniemożliwiające osiąganie sukcesów w

dostrzeganiu problemu: zasada stałości, brak nastawienia-
gotowości do szukania problemów, niski poziom zdolności
intelektualnych – wrażliwości na problemy;

• skuteczność w rozwiązywaniu problemów jest najwyższa,

gdy podmiot posiada średni poziom motywacji do tego
działania;

• reguły heurystyczne sprzyjają rozwijaniu umiejętności

dostrzegania problemów

• przeszkody uniemożliwiające osiąganie sukcesów w

dostrzeganiu problemu: zasada stałości, brak nastawienia-
gotowości do szukania problemów, niski poziom zdolności
intelektualnych – wrażliwości na problemy;

• skuteczność w rozwiązywaniu problemów jest najwyższa,

gdy podmiot posiada średni poziom motywacji do tego
działania;

• reguły heurystyczne sprzyjają rozwijaniu umiejętności

dostrzegania problemów

dostrzegania problemu

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

Faza II

• analiza celu – zrozumienie celu, określenie liczby

dopuszczalnych rozwiązań, modyfikacja, przeformułowanie

celu, zmiana celu na kilka łatwiejszych celów cząstkowych;

• analiza danych początkowych – identyfikacja informacji

ważnych, informacji nieistotnych z punktu widzenia celu,

informacji brakujących;

• czynności interpolacyjne i ekstrapolacyjne w wykrywaniu

informacji brakujących;

• dane pozytywne i negatywne

• analiza celu – zrozumienie celu, określenie liczby

dopuszczalnych rozwiązań, modyfikacja, przeformułowanie

celu, zmiana celu na kilka łatwiejszych celów cząstkowych;

• analiza danych początkowych – identyfikacja informacji

ważnych, informacji nieistotnych z punktu widzenia celu,

informacji brakujących;

• czynności interpolacyjne i ekstrapolacyjne w wykrywaniu

informacji brakujących;

• dane pozytywne i negatywne

analiza sytuacji

problemowej

analiza sytuacji

problemowej

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

Faza III

• K. Duncker - 3 poziomy stopniowego powstawania

pomysłów: 1) wybór ogólnego kierunku poszukiwań; 2)

tworzenie pomysłów cząstkowych; 3) wytwarzanie

ostatecznego rozwiązania problemu;

• zjawisko „olśnienia” wynika z faktu, iż myślenie

produktywne to proces samoregulujący się i autonomiczny

(niezależny od sytuacji zewnętrznej i świadomości

podmiotu); olśnienie występuje przeważnie w przerwach

między uświadamianymi etapami myślenia, teoria

inkubacji „wylęgania się” pomysłu

• K. Duncker - 3 poziomy stopniowego powstawania

pomysłów: 1) wybór ogólnego kierunku poszukiwań; 2)

tworzenie pomysłów cząstkowych; 3) wytwarzanie

ostatecznego rozwiązania problemu;

• zjawisko „olśnienia” wynika z faktu, iż myślenie

produktywne to proces samoregulujący się i autonomiczny

(niezależny od sytuacji zewnętrznej i świadomości

podmiotu); olśnienie występuje przeważnie w przerwach

między uświadamianymi etapami myślenia, teoria

inkubacji „wylęgania się” pomysłu

wytwarzania pomysłów

rozwiązania

wytwarzania pomysłów

rozwiązania

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

Faza III

• prawo Guilforda – liczba pomysłów rozwiązania problemu

nie maleje w miarę upływu czasu;

• oryginalność pomysłów wzrasta w miarę upływu czasu

pracy nad rozwiązaniem problemu;

• wskazówka praktyczna – nie należy zbyt szybko przerywać

fazy wytwarzania pomysłów rozwiązania danego problemu

• prawo Guilforda – liczba pomysłów rozwiązania problemu

nie maleje w miarę upływu czasu;

• oryginalność pomysłów wzrasta w miarę upływu czasu

pracy nad rozwiązaniem problemu;

• wskazówka praktyczna – nie należy zbyt szybko przerywać

fazy wytwarzania pomysłów rozwiązania danego problemu

wytwarzania pomysłów

rozwiązania

wytwarzania pomysłów

rozwiązania

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

Faza IV

• faza myślenia krytycznego, logicznego lub

analitycznego

• weryfikacja pomysłów to szukanie odpowiedzi na

pytanie, która z postawionych hipotez jest prawdziwa?

• ludzi cechuje ostrożność i asekuranctwo w ocenie

prawdziwości hipotez (konserwatyzm poznawczy),

który może wynikać z:

• motywacji ludzi – wywołują ją czynniki społeczne i

osobowościowe;

• specyfiki poznania – człowiek nie umie wykorzystać

wszystkich dostępnych informacji

• faza myślenia krytycznego, logicznego lub

analitycznego

• weryfikacja pomysłów to szukanie odpowiedzi na

pytanie, która z postawionych hipotez jest prawdziwa?

• ludzi cechuje ostrożność i asekuranctwo w ocenie

prawdziwości hipotez (konserwatyzm poznawczy),

który może wynikać z:

• motywacji ludzi – wywołują ją czynniki społeczne i

osobowościowe;

• specyfiki poznania – człowiek nie umie wykorzystać

wszystkich dostępnych informacji

weryfikacji pomysłów

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

• „ojcowski” stosunek do własnych hipotez,

• niedostrzegania informacji już otrzymanych, przeczących

danej hipotezie,

• subiektywna interpretacja danych,

• optymizm poznawczy – przypisywanie większego

prawdopodobieństwa temu, co oceniamy jako wartościowe,

• pesymizm poznawczy - przypisywanie mniejszego

prawdopodobieństwa temu, co oceniamy jako wartościowe,

• do uzasadnienia błędnych hipotez wykorzystuje się błędne

informacje

• „ojcowski” stosunek do własnych hipotez,

• niedostrzegania informacji już otrzymanych, przeczących

danej hipotezie,

• subiektywna interpretacja danych,

• optymizm poznawczy – przypisywanie większego

prawdopodobieństwa temu, co oceniamy jako wartościowe,

• pesymizm poznawczy - przypisywanie mniejszego

prawdopodobieństwa temu, co oceniamy jako wartościowe,

• do uzasadnienia błędnych hipotez wykorzystuje się błędne

informacje

osobliwości fazy weryfikacji

hipotez

osobliwości fazy weryfikacji

hipotez

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

Przyczyny niepowodzeń w rozwiązywaniu
problemów

TECHNIKI PRACY UMYSŁOWEJ

•n

wła

ściw

a m

oty

cja

•br

wied

zy o

eto

dach

, h

eury

sty

ch i

algo

ach

•n

iski

zio

m zd

oln

ośc

•bł

ędn

e n

ast

ien

co do

nku

ią

zan

obl

emu

•fiksa

cja

nkc

czynniki

podmiotowe

czynniki

podmiotowe

•w

aru

i t

ech

nic

zne,

•w

aru

i ek

omi

czn

•w

aru

i o

rga

niz

acy

czynniki

przedmiotowe

czynniki

przedmiotowe

Document Outline