Ocena i przygotowanie 

Ocena i przygotowanie 

chorego do zabiegu 

chorego do zabiegu 

operacyjnego

operacyjnego

Renata Witkowska-Mańko

Katedra i Zakład Anestezjologii i Intensywnej 
Terapii  Collegium  Medicum Uniwersytetu 
Jagiellońskiego

 

 

   Zadaniem anestezjologa 

jest przygotowanie i 
bezpieczne 
przeprowadzenie chorego 
przez rozległy 
niejednokrotnie 
kilkugodzinny zabieg

 

 

   Udoskonalenie technik 

operacyjnych oraz postęp w 
zakresie anestezjologii i 
intensywnej terapii 
doprowadziły do zmniejszenia 
wskaźników śmiertelności 
okołooperacyjnej jak i 
wskaźników chorobowości.

 

 

Ocena przedoperacyjna

• Wiedza o wcześniejszych schorzeniach 

i operacjach

• Wiedza o przyjmowanych lekach 

(przewlekle i doraźnie)

• Wyniki badania przedmiotowgo
• Aktualne rozpoznanie i planowany 

rodzaj operacji

• Wyniki badań konsultacyjnych
                                                             

Larsen 2004

 

 

Zaburzenia i schorzenia które 

wymagają oceny anestezjologa 

przed operacją

Ogólne
• Schorzenia, które prowadzą do zakłócenia 

normalnej, codziennej aktywności

• Schorzenia, które w ostatnich 6 miesiącach 

wymagały ciągłego leczenia

• Przyjęcia do szpitala z powodu nagłego 

zaostrzenia się przewlekłego schorzenia w 
ciągu ostatnich dwóch miesięcy

 

 

 

Układ krążenia

• Dławica piersiowa
• Choroba niedokrwienna serca lub zawał 

mięśnia sercowego (w wywiadzie)

• Zaburzenia rytmu serca
• Źle leczone nadciśnienie tętnicze 

(rozkurczowe >100 mmHg, skurczowe 
>160 mmHg)

• Niewydolność mięśnia sercowego (w 

wywiadzie)

 

 

Drogi oddechowe i płuca
• Astma oskrzelowa wymagająca stałego 

leczenia

• Rozległa zabiegi na drogach oddechowych 

lub odbiegająca od normy anatomia

• Guzy lub niedrożność górnych lub dolnych 

dróg oddechowych

• Przewlekła niewydolność oddechowa 

wymagająca nadzoru w domu lub 
domowej respiratoroterapii

 

 

Zaburzenia układu 

wewnątrzwydzielniczego

• Cukrzyca nieuregulowana dietą (leczona 

insuliną lub lekami doustnymi)

• Choroby nadnerczy
• Aktywne hormonalnie schorzenia 

tarczycy

Choroby układu pokarmowego
• Przepuklina rozworu przełykowego
• Choroba refluksowa

 

 

Choroby wątroby
• Każde aktywne choroby lub zaburzenia 

czynności wątroby i dróg żółciowych

Schorzenia układu nerwowego
• Napady padaczkowe, zaburzenia OUN w 

wywiadzie   (np. SM)

• Miopatie 

 

 

Choroby układu mięśniowo kostnego
• Kyfoza lub skolioza z naruszeniem czynności 

układu oddechowego

• Zwyrodnienie stawu skroniowo-żuchwowego 
• Uszkodzenie kręgów szyjnych lub 

piersiowych

• ZZK
• Osteoporoza

Otyłość patologiczna >140% idealnej 

masy ciała

 

 

Wizyta przedoperacyjna

1. Ocena stanu fizycznego i psychicznego 

pacjenta

2. Ocena ryzyka znieczulenia ogólnego
3. Wybór postępowania znieczulającego
4. Poinformowanie pacjenta i uzyskanie 

jego zgody na znieczulenie

5. Zmniejszenie lęku i niepokoju
6. Zalecenia premedykacyjne

 

 

Wizyta przedoperacyjna:
1. Zapoznanie się z historią choroby
2. Wywiad
3. Badanie przedmiotowe
4. Przedoperacyjne badania laboratoryjne
5. Zapoznanie się z konsultacjami 

specjalistycznymi

6. Ocena rtg, ekg, badań specjalistycznych
7. Wywiad na temat przyjmowanych przez 

chorego leków

 

 

    Nie ma żadnych obowiązujących 

przepisów mówiących o tym , jakie 
parametry laboratoryjne  należy 
przed operacją rutynowo zbadać.

 
    Badania laboratoryjne przed 

operacją powinny być zlecone tylko 
wtedy gdy na podstawie wywiadu, 
wyniku badań klinicznych lub rodzaju 
planowanego zabiegu istnieją 
wskazania do ich przeprowadzenia 

 

 

Wskazania do 

przedoperacyjnych badań 

laboratoryjnych

Hemoglobina/hematokryt
• kobiety > 40 r.ż., mężczyźni > 60 r.ż.
• Operacja z potencjalnie dużą utrata krwi
• Niedokrwistość w wywiadzie
• Zaburzenia krzepnięcia krwi
• Choroby układu krwiotwórczego
• Chemioterapia i radioterapia
• Przewlekłe choroby nerek i inne choroby 

przewlekłe

 

 

Leukocyty
• Choroby zakaźne
• Choroby układu 

białokrwinkowego

• Radio i chemioterapia
• Immunosupresja i sterydoterapia
• Hipersplenizm
• Niedokrwistość aplastyczna

 

 

Układ krzepnięcia
• Przy podejrzeniu lub istniejącym 

zaburzeniu krzepnięcia

• Leczenie środkami przeciwzakrzepowymi
• Zakrzepica
• Choroby wątroby
• Zły stan odżywienia, zaburzenia 

wchłaniania

 

 

Płytki krwi
• Rozpoznane trombocytopatie
• Krwawienie lub plamica
• Białaczka
• Radio lub chemioterapia
• Hipersplenizm
• Niedokrwistość aplastyczna

 

 

Elektrolity
• Choroby nerek
• Cukrzyca
• Terapia lekami 

moczopędnymi

• Leczenie naparstnicą
• Sterydoterapia
Glukoza we krwi
• Cukrzyca
• Sterydoterapia

 

 

Kreatynina i mocznik w surowicy
• Choroby nerek
• Choroby układu krążenia
• Cukrzyca
• Terapia diuretykami i naparstnicą
Enzymy wątrobowe
• Choroby wątroby
• Zapalenie wątroby i ekspozycja na 

czynniki szkodliwe

• Nadużywanie alkoholu

 

 

Zaburzenie EKG istotne dla 

postępowania 

anestezjologicznego

• Zmiany odcinka ST wskazujące na chorobę 

niedokrwienną albo zatorowość płucną

• Oznaki przebytego albo świeżego zawału 

serca

• Trzepotanie i migotanie przedsionków
• Skurcze dodatkowe komorowe i nadkomorowe
• Blok przedsionkowo – komorowy
• Blok odnogi pęczka Hisa
• Cechy przerostu prawej i lewej komory
• Zespół WPW

 

 

RTG klatki piersiowej

    U pacjentów bezobjawowych do 60 r.ż. 

można zrezygnować z rutynowego 
badania rtg. klatki piersiowej przed 
zabiegiem operacyjnym

 

 

Wskazania do 

przedoperacyjnych badań 

czynnościowych płuc

• Pacjent z objawami przewlekłej choroby 

płuc

• Pacjenci z deformacjami kręgosłupa lub 

klatki piersiowej

• Operacje w nadbrzuszu
• Operacje serca
• Operacje płuc
• Otyłość
• Zaawansowany wiek

 

 

Rola 
konsultacji

    

Do zadań lekarza konsultanta nie należy 

ustalanie trybu postępowania 
anestezjologicznego ani określenie rodzaju 
leków, których należałoby użyć podczas 
znieczulenia . Konsultant nie ocenia również 
stopnia ryzyka związanego ze znieczuleniem.

    Chirurg i anestezjolog ponoszą 

odpowiedzialność za wszystkie decyzje 
dotyczące leczenia operacyjnego.

 

 

Niezbędne badania przed 

znieczuleniem do zabiegów ze 

wskazań nagłych

• Wywiad chorobowy
• Krótkie badanie przedmiotowe
• Ekg, rtg klatki o ile są możliwe do 

wykonania

• Bad.lab.: Hb, Ht, grupa krwi,poziom 

glukozy, jonogram, kreatynina, układ 
krzepnięcia, gazometria 

 

 

Leki stosowane w okresie 

przedoperacyjnym, mające 

znaczenie     dla znieczulenia i 

operacji

Klonidyna – efekt odbicia, 

nadciśnienie po odstawieniu

Diuretyki- hipowolemia, 

hipokaliemia

Inhibitory MAO –interakcje z 

sympatykomimetykami

Rezerpina- zmniejszenie poziomu 

amin katecholowych

 

 

    Beta adrenalityki, azotany, antagoniści 

kanału wapniowego – niebezpieczeństwo 
ostrego niedokrwienia po odstawieniu

    Amiodaron – bradykardia, zwłóknienie płuc
    Disopiramid – depresja mięśnia sercowego
    Preparaty naparstnicy – podwyższona 

toksyczność w niewydolności nerek

    Teofilina – tachykardia, zwiększona diureza, 

odstawienie zwiększa niebezpieczeństwo 
skurczu oskrzeli

 

 

    Pochodne kumaryny – po odstawieniu 

działanie leku utrzymuje się do 7 dni

    Heparyna – rozważyć przy 

znieczuleniach regionalnych

    Aspiryna – przy wysokich dawkach nie 

wykuje się znieczulenia regionalnego, po 
odstawieniu ryzyko zatoru 
skrzeplinowego

    Insulina – wskazana terapia 

okołooperacyjna

    Doustne leki przeciwcukrzycowe – 

przejście na insulinę

 

 

    Kortykosteroidy – wskazane 

okołooperacyjne dawki podtrzymujące, 
możliwość wystąpienia obrzęku tkanek

    NSAID – owrzodzenie błony śluzowej 

żołądka     i jelit, niewydolność nerek, 
zaburzona czynność płytek, w 
sytuacjach nagłych gdy istnieje 
konieczność wykonania blokady 
centralnej należy przetoczyć FFp. 

 

 

Grupy ryzyka znieczulenia 

ogólnego wg ASA

American Society of Anesthesiologists

     I.  Normalny zdrowy pacjent
    II. Pacjent z niezbyt nasiloną chorobą ogólną 

przebiegającą bez ograniczenia wydolności 

   III. Pacjent z ciężką chorobą ogólną ograniczającą 

znacznie wydolność

   IV. Pacjent z ciężką chorobą ogólną stanowiącą 

stałe zagrożenie dla życia pacjenta

    V. Pacjent umierający
    VI.Przypadki nagłe w grupie I i II
   VII.Przypadki nagłe w grupie III i IV. 

 

 

Czynniki zwiększające 

ryzyko związane ze 

znieczuleniem i operacją

• Schorzenia układu krążenia (choroba 

niedokrwienna serca, zastoinowa niewydolność 
krążenia, zaburzenia przewodnictwa)

• Choroby płuc (POChP)
• Rodzaj operacji (chirurgia jamy brzusznej, 

klatki piersiowej, zabiegi z otwieraniem dwóch 
jam ciała, zabiegi śródczaszkowe, operacje ze 
wskazania)

• Czas trwania operacji
• Wiek pacjenta

 

 

 

Przed zabiegiem operacyjnym 

należy chorego poinformować o :

• typowym ryzyku związanym z danym 

postępowaniem anestezjologicznym

• wyborze znieczulenia uwzględniając 

życzenie pacjenta

• porze ostatniego posiłku 
• przybliżonym czasie trwania operacji
• rodzaju premedykacji i indukcji
• postępowaniu pooperacyjnym

 

 

Postępowanie 

przedoperacyjne

•Sedacja – midazolam lub lorazepam

•Premedykacja – midazolam i opioidy

•Kontynuacja wlewów nitratów, insuliny 

itd.

•Podanie H

2

 blokerów

•Przygotowanie przewodu pokarmowego

 

 

Premedykacj
a

• zniesienie lęku
• sedacja bez zniesienia odruchów obronnych
• spowodowanie niepamięci
• zahamowanie wydzielanie śliny i treści 

oskrzelowej

• ochrona autonomicznych odruchów obronnych
• zapobieżenie zachłyśnięciu
• ułatwienie wprowadzenia do znieczulenia
• zapobieżenia nudnościom i wymiotom 

pooperacyjnym

 

 

Benzodiazepiny

    Działanie anksjolityczne, uspokajające aż 

do nasennego, powodują niepamięć, 
zwiotczające mięśnie, przeciwdrgawkowe

    Diazepam
    O,15 mg/kg c.c.na 1 godz przed 

zabiegiem p.o.

    Redukcja dawki u starszych
    Jako lek nasenny, podawany wieczorem w 

przededniu operacji 5 – 15 mg. P.o.

 

 

Midazolam
-3,5 – 7 mg lub 0,01 mg/kg p.o.lub 

i.m.

30 – 60 min przed operacją
Redukcja dawki u starszych
Flunitrazepam - sedacja
Lorazepam - sedacja

 

 

Opioidy

• depresja oddechowa
• zmiany zachowania, dysforia
• zwężenie źrenic
•  ortostatyczny spadek ciśnienia 

tętniczego uwalnianie histaminy

• świąd
• pocenie się i uczucie gorąca , nudności i 

wymioty

• kurcz mięśni gładkich i zwieraczy
• opóźnione opróżnianie żołądka

 

 

Leki 
antycholinergiczne

    Leki te nie wchodzą obowiązkowo w 

skład premedykacji przed znieczuleniem 
ogólnym i regionalnym 

    Atropina
    Skopolamina
    Glikopyrrolat

 

 

Do zabiegu zakładamy:

•Dwie kaniule obwodowe
•Sondę żołądkową
•Cewnik do tętnicy promieniowej (pomiar 

bezpośredniego ciśnienia tętniczego, 
pobieranie próbek krwi do badań)

•Cewnik do przestrzeni zewnątrzoponowej 

– analgezja pooperacyjna 

•Trójkanałowy cewnik do żyły centralnej 

(do pomiarów OCŻ, wlewów amin 
katecholowych oraz żywienia 
pozajelitowego w okresie pooperacyjnym)

 

 

Monitorowanie

•EKG z analizą odcinka ST
•OCŻ
•Pomiar ciśnienia tętniczego
•Diureza godzinowa
•Pomiar temperatury centralnej
•Kapnografia (EtCO

2

)   

•Pulsoksymetria (SpO

2

) 

•Okresowy pomiar : hemoglobina, 

hematokryt, gazometria, glikemia

 

 

Postępowanie w okresie 

pooperacyjnym

• Monitorowanie – EKG z analiza odcinka ST, 

tętna, oddechu, saturacji, kapnografii 

• Dokładne bilansowanie podaży i utraty 

płynów 

• Zapobieganie zaburzeniom gospodarki 

wodno -elektrolitowej i kwasowo - zasadowej

• Analgezja pooperacyjna
• Celowana antybiotykoterapia
• Profilaktyka zakrzepowo - zatorowa 
• Żywienie
• Rehabilitacja i fizykoterapia

 

 

  

W czasie operacji i znieczulenia 

niezwykle ważne jest 
utrzymywanie prawidłowej :

•  Objętości krwi krążącej
•  Pojemności minutowej serca
•  Perfuzji narządowej
•  Wymiany gazowej
•  Normotermii

 

 

          Do bezpiecznego przeprowadzenia tego rodzaju 
          zabiegów jest konieczna:

• Perfekcyjna kwalifikacja do zabiegu operacyjnego 

zarówno pod względem urologicznym jak i 
anestezjologicznym

• Psychiczne i farmakologiczne przygotowanie 

chorego do niejednokrotnie okaleczającego zabiegu

• Zabezpieczenie odpowiedniej ilości płynów 

infuzyjnych, masy erytrocytarnej, mrożonego osocza 
oraz miejsca na intensywnej terapii.

• Poszerzone monitorowanie
• Celowana antybiotykoterapia
• Rehabilitacja ruchowa

 

 

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ