Rehabilitacja osób po amputacjach 
kończyn 

 
Amputacje kończyn górnych 
 
Amputacje kończyn górnych - przyczyny  

  Uraz (wypadki komunikacyjne, wypadki w rolnictwie, przemyśle ciężkim) 
  Działanie wysokiej lub niskiej temperatury (odmrożenia, oparzenia prądem 

elektrycznym) 

  Amputacje wrodzone 
  Na tle naczyniowym, nowotworowym 
  Choroby tropikalne, trąd 
  Działania wojenne 

 
Amputacje kończyn górnych - poziomy  

  Pozostawienie możliwie długiego kikuta (umożliwienie optymalnego sterownia protezą) 
  Utworzenie kikuta przydatnego do dalszego usprawnienia i protezowania 
  pozostawienie głowy k. ramiennej przy amputacji na  poziomie obręczy barkowej 
  k. ramienna od 10 cm powyżej stawu łokciowego do 4 cm powyżej przedniego fałdu 

pachowego 

  jak najdłuższy kikut przedramienia – spinacja i pronacja  
  Utworzenie kikuta przydatnego do dalszego usprawnienia i protezowania (cd.) 
  Amputacje na poziomie nadgarstka dobre punkty podparcia dla leja, ale bolesność 
  Na poziomie ręki zachowanie możliwie każdego jej elementu –wartość czucia i funkcji 

palców a szczególnie kciuka 

Amputacje kończyn górnych – ogólne zasady usprawniania przed zaprotezowaniem  

  Zabezpieczenie kikuta przed nieprawidłowym ustawieniem 
  Utrzymanie pełnego zakresu ruchów w zachowanych stawach 
  Uformowanie kikuta przez bandażowanie lub zmiany leja gipsowego 

 

  Stworzenie warunków do szybkiego gojenia się rany pooperacyjnej 
  Zapobieganie tworzeniu się obrzęków – wyższe ułożenie kończyny 
  Wzmocnienie siły mięśni kikuta i obręczy barkowej 
  Ćwiczenie czucia powierzchniowego i głębokiego 
  Utrzymanie higieny kikuta 
  Hartowanie kikuta jako jako przygotowanie do noszenia protezy 
  Utrzymanie dobrej sprawności ogólnej, prawidłowej postawy ciała 
  Dopasowanie odpowiedniej protezy 
  Nauka obsługiwania protezy 
  Psychoterapia 

 
Zaopatrzenie ortopedyczne Protezy kończyn górnych  
Protezy ręki  

•  Manipulatory 
•  Proteza kosmetyczna: lej kikutowy rękawica wypełniona elastycznym tworzywem  

 

 

2 

•  Ręka mechaniczna czynnie otwierana , steowana biernie lub za pomocą linki sterowanej 

zawieszeniem czynnym  

•  Hak dwudzielny sterowany mechanicznie  
•  Chwytaki elektryczne  

Zaopatrzenie ortopedyczne, sprzęt pomocniczy 
Zaopatrzenie ortopedyczne, sprzęt pomocniczy  Otwieracz do słoików 
Zaopatrzenie sprzęt pomocniczy „wyciskacz” do pasty  
Zaopatrzenie sprzęt pomocniczy szczotka do paznokci  (na przyssawki) 
Zaopatrzenie sprzęt pomocniczy podpórka do kart  
 
Protezy ręki cd 

•  Ręka elektryczna (chwyt trójpalcowy typu pincetowego – kciuk w opozycji do palca II i 

III  

•  Ręka mioelektryczna (bioelektryczna) poruszanie dzięki przetwarzaniu sygnałów 

mioelektrycznych za pomocą energii elektrycznej, mikrosilnik, w ścianach leja 
elektrody, które odbierają z powierzchni skóry nad odpowiednią grupą mięśni  

 
Protezy przedramienia  

•  Proteza kosmetyczna (ręka z rękawiczką silikonową, lej protezowy przedramienia)  

 

•  Protezy kinetyczne (końcówki /ręka kosmetyczna, hak dwudzielny, końcówki 

spacjalne/, staw nadgarstkowy, lej kikutowy, zawieszenie, linka Bowdena, ewentualnie 
mikrosilniczek, zasilanie, elektrody w ścianach leja)  

•  końcówki robocze  
•  Długi kikut – możliwość wykonania kikuta Krukenberga, możlowość pronacji i 

supinacji. Bardzo krótki kikut - proteza ze wspomaganiem dźwignią przekładniową  

 

Protezy ramienia 

•  Kapa barkowa, mechanizm stawu łokciowego /zamek iglicowy łokcia blokowany 

biernie, mechanizm zębatkowy blokujący w kilku zakresach, wysokość amputacji około 
7 cm powyżej łokcia, wyprost pełen, zgięcie 600  

•  Mechaniczny staw barkowy: jednoosiowy, dwuprzegubowy, kulowy 

 
Zawieszenia protez kończyn górnych  

•  proteza reki – zawieszenie mankietowe, + paski  
•  proteza przedramenia – lej pełnokontaktowy, zawieszenie silikonowe, krótki kikut 

pasek nadłokciowy lub tutor/nakładka ramienna, zawieszenie za pomocą szyn 
bocznych, zaiewszenie miękkie dla ruchów pronacji/supinacji przedramienia  

•  Zawieszenie szelkowe, w kształcie dziewiątki, w kształcie ósemki,z pasem piersiowym 

i barkowym, kapa barkowa  

•  Elementy transmisji sił sterujących (punkt zakotwiczenia linki, osłonka Bowdena)  
•  Sterowanie ruchem palców protezy ręki: ruch prostowania przedramienia w stawie 

łokciowym odwiedzenie kciuka, ruch zgięcia zamyka kciuk w opozycji do pozostałych 
palców  

•  Ruchy przedramienia 

 
Wrodzone amputacje kończy górnych 

  Dbanie  swobodę ruchów w stawach kończyn dolnych („odkryte” stopy, umożliwienie 

zabawy stopami) 

  Dbanie o pełny zakres w stawach kończyn dolnych (zwłaszcza biodrowym)  
  Dbanie o pełny zakres w stawach kręgosłupa 
  Dbanie o stan uzębienia (wiele czynności wykonywanych jest przy pomocy zębów) 

 

 

3 

  Zaprotezowanie  jak najwcześniej, (około 6 m.ż.) (proteza zostaje przyjęta jako 

naturalny „składnik” ciała) 

  Zachęcanie do używanie protez (np. zabawy z chwytem oburącz dużych zabawek) 
  Początkowo nie wykorzystuje chwytu ręką protezową 

 
Amputacje kończyn dolnych 
Amputacje kończyn dolnych – przyczyny  

  Schorzenia naczyniowe (powikłania cukrzycy – angiopatia cukrzycowa) 
  Miażdżyca naczyń 
  Zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń 
  Urazy 
  Nowotwory kości 
  Przewlekłe stany zapalne kości 
  Amputacje wrodzone 

 
Amputacje kończyn dolnych – poziomy  

  Powyżej stawu kolanowego jak najdłuższy kikut uda 
  Na wysokości 1/3 podudzia, zespolenie strzałki z piszczelą 
  Jak największy fragment stopy  
  Mioplastyka (zeszycie antagonistycznych grup mięśniowych) 
  Blizna pooperacyjna poprowadzona poza szczytem kikuta 

 
Amputacje kończyn dolnych – ogólne zasady usprawniania przed zaprotezowaniem  
Staw kolanowy: niebezpieczeństwo przykurczu zgięciowego 
Staw biodrowy: niebezpieczeństwo rotacji zewnętrznej, przykurczu zgięciowego 

•  Zabezpieczenie kikuta przed nieprawidłowym ustawieniem 
•  Utrzymanie pełnego zakresu ruchów w zachowanych stawach 
•  Uformowanie kikuta przez bandażowanie lub zmiany leja gipsowego  
•  Utrzymanie higieny kikuta 
•  Hartowanie kikuta jako jako przygotowanie do noszenia protezy 
•  Stworzenie warunków do szybkiego gojenia się rany pooperacyjnej 
•  Zapobieganie tworzeniu się obrzęków – wyższe ułożenie kończyny 
•  Wzmocnienie siły mięśni kikuta i obręczy biodrowej 
•  Ćwiczenie czucia powierzchniowego i głębokiego 
•  Utrzymanie dobrej sprawności ogólnej, prawidłowej postawy ciała 
•  Ćwiczenia ułożenia zachowanej kończyny 
•  Nauka chodu o kulach 
•  Nauka chodu w protezie tymczasowej 
•  Ćwiczenia równoważne 
•  Przechodzenie z łóżka na wózek / krzesło i odwrotnie 
•  Poruszanie się na wózku 
•  Nauka chodu w protezie wraz z poprawą ogólnej wydolności chodu 
•  Nauka upadania i wstawania  
•  Nauka napinania mięśni w k.d. w celu stworzenia tzw.pompy żylnej 

 

•  Protezy tymczasowe  
•  Protezy stopy 
•  Protezy goleni 
•  Protezy uda 
•  Protezy przy wyłuszczeniu w stawie biodrowym  
•  Protezowanie dzieci  
•  Protezowanie osób starszych  

 

 

4 

 
Protezy kończyn dolnych – sposoby zawieszenia protez podudzia 
Protezy kończyn dolnych – sposoby zabezpieczenia uda podczas chodzenia 
 
REHABILITACJA W WIEKU ROZWOJOWYM 
 Wrodzone amputacje kończy dolnych 

•  Zaprotezowanie  w chwili, kiedy kiedy dziecko naturalnie rozpoczyna stawanie (10-

11 m.ż.) 

•  Początkowo proteza bez mechanizmu stawu kolanowego 
•  Uwzględnienie  wzrostu dziecka (dłuższa proteza, podwyższony but drugiej 

kończyny)