VI lek 

REHABILITCJA 

Seminarium 15.06.2012 

 

 

Komunikowanie się z osobą 
niepełnosprawną - język i techniki 
komunikacji 

 
Komunikacja 

  Werbalna  
  Pozawerbalna    postawa ciała, tembr głosu, mimika, gesty (przeważa) 

 
Komunikacja niewerbalna  -  Świat zwierząt 
 
Komunikacja z osobami z upośledzeniem umysłowym, z afazją 

Nie mogę mówić, ale mam prawo: 

Mówić co mi się podoba, a co nie 
Upominać się o rzeczy, czynności, zdarzenia lub spotkania z ludźmi 
Aby dawano mi wybór 
Mówić „nie” i nie wybierać niczego 
Upominać się o uwagę innych i o to, by rozmawiali ze mną 
Domagać się informacji 
Otrzymywać pomoc w nauce porozumiewania się 
Aby ludzie dostrzegali, że próbuję porozumiewać się tak jak potrafię 
Mieć dostęp do odpowiednich dla mnie pomocy do porozumiewania się 
By ludzie szanowali mój sposób komunikacji i zachęcali mnie, bym go używał 
By ludzie informowali mnie, co się będzie ze mną działo  
By ludzie byli dla mnie uprzejmi i traktowali mnie z szacunkiem 
By ludzie używali języka zrozumiałego dla mnie 
 
Karta z alfabetem 
Maszyna do pisania z wyświetlaczem 
Symbole TAK NIE 
Gesty języka  AMER-IND 

  Symbole z różnych baz danych  

 

 

2 

 

 

emocje pictogram  

piktogram – tablice, specjalne albumy, obrazki przyklejone do drzwi. „kąciki tematyczne” itd 
Piktogram + Alfabet   
 
Pictogram 

  Świnia? Co to jest świnia?  
  Jak wygląda świnia? 

Piktogramy: 

  Co dzisiaj robimy? – plan dnia, plan zajęć tygodniowy, plan zajęć indywidualny, 

pogodynka, plan zajęć na wf 

  Piktogram Po co wychodzę z sali? 
  Piktogram Co robimy przy umywalce? Nasze ręczniki. Moja szczotka do zębów itd 
  Piktogram Mój kontrakt na lekcje w-f. Plan zajęć w-f 

 
Komunikowanie się po operacjach w obrębie twarzoczaszki 

  Oddychanie  
  Mowa  
  Połykanie śliny 
  Połykanie płynów i pokarmów stałych 
  Psychoterapia 
  Zaopatrzenia protetyczne (stomatologiczne) 
  Rehabilitacje odtwórcze 

 
Rehabilitacja po laryngektomii 

  Zabieg operacyjny – częściowe lub całkowite usunięcie krtani (obustronny rak jamy nad- i 

podgłośniowej) 

  Usunięcie fałdów głosowych (przekształcanie strumienia wydychanego z płuc powietrza w falę 

dźwiękową) 

  Radioterapia –utrata zmysłu smaku i powonienia 
  Brak możliwości zamknięcia dolnych dróg oddechowych przy połykaniu pokarmów (zakaz 

mówienia podczas posiłków)  

  Stomia umożliwia oddychanie 
  Podawanie tlenu bezpośrednio do stomii (nie maska na nos lub usta) 
  Kompleksowa (logopeda, fizykoterapeuta, psychoterapeuta 

 
 

 

 

3 

Rehabilitacja po laryngektomii - cele 

  Nauka oddychania torem żebrowo-przeponowym 
  Nauka wydobywania głosu (gromadzenie w przełyku zapasu powietrza, dźwięczne odbicie) 
  Przekształcanie nowego głosu w tzw. mowę zastępczą 75%  
  pseudogłośnia przełykowa -niskie brzmienie 
  pseudogłośnia gardłowa – wysokie brzmienie, głos skrzeczący 

 
Komunikowanie się po laryngektomii 

  Mowa przetokowo-gardłowa i przetokowo-przełykowa (przetoka+proteza) 
  Kontrola medyczna; zakażenie  

    drożdżakami  

  Zamykanie otworu przetoki  
  Głos wyraźny, melodyjny 
  Aparat do terapii wodnejProtezy elektroniczne  

 
Komunikacja z osobami z upośledzeniem słuchu 
Praktyczne rady 

  Aby nie przestraszyć osoby niesłyszącej, niedosłyszącej, nie zbliżajmy się do niej  

w sposób nagły z tyłu. 

  W czasie rozmowy nie podchodźmy zbyt blisko, najlepsza jest odległość około jednego 

metra. 

  Rozmawiając z człowiekiem z upośledzeniem słuchu skierujmy ku niemu twarz, aby mógł 

odczytać z ruchu naszych ust, to co mówimy. Z tego powodu nie mówmy z papierosem w 
ustach, nie trzymajmy ręki w okolicy ust. 

  Starajmy się rozmawiać przy dobrym oświetleniu. W ten sposób będzie lepiej widziała 

naszą twarz. Nie stawajmy na tle okna, gdyż poprzez kontrast nasza sylwetka jest wówczas 
widziana jako ciemniejsza. 

  W czasie rozmowy nie wolno krzyczeć. Dźwięki stają się wówczas bardziej przenikliwe i 

wywołują niepożądane wibracje w aparacie słuchowym, co może doprowadzić do bólu. 

  Głośne otoczenie irytuje niedosłyszącego i utrudnia mu zrozumienie naszych wypowiedzi. 

Dlatego rozmawiając z taka osobą wyłączmy lub wyciszmy maksymalnie radio, telewizor.  

  Jeśli niedosłyszący ma brać udział w jakiejś dyskusji,  to przed rozpoczęciem spotkania 

zapoznajmy  go z głównym tematem i ewentualną możliwością rozwinięcia dyskusji, aby 
mógł w niej aktywnie uczestniczyć, 

  Mówmy spokojnie, nie za szybko i wypowiadajmy się precyzyjnie. Zdania muszą być 

krótkie, a pytania powinny zawierać zaimki pytające, (kto, co, kiedy, dlaczego, gdzie, ile). 

  Dobrze, aby rozmowie towarzyszyły naturalne gesty. Odpowiednia  mimika i gestykulacja 

pozwolą łatwiej zrozumieć czy domyślić się sensu naszej wypowiedzi. 

  Jeśli nie jesteśmy pewni, czy nasz rozmówca zrozumiał wszystko dobrze poprośmy go o 

powtórzenie najważniejszych faktów. Nie róbmy tego zbyt często. 

  Nie wolno nam nie doceniać osób niesłyszących lub niedosłyszących, ze względu na swą 

niepełnosprawność mówią oni często monotonnie, niemelodyjnie, wręcz niezrozumiale. Nie 
jest to jednak dowód braku inteligencji, lecz tylko i wyłącznie niemożności kontrolowania 
własnego głosu. 

  Bądźmy cierpliwi i w razie nie zrozumienia powtórzmy określone zdanie lub słowo. 

Trudniejsze dane (adres, nazwisko) można w razie potrzeby napisać na kartce.  

  Dbajmy, aby osoby te brały czynny udział w życiu grupy, w której się znajdują. One też 

mają prawo do rozmowy i uśmiechu. Jeśli w gronie ludzi słyszących znajduje się osoba z 
upośledzeniem słuchu, przerywajmy od czasu do czasu rozmowę i tłumaczmy 
niepełnosprawnemu, co zostało do tej pory powiedziane. W ten sposób uwalniamy go od 
samotności i izolacji. 

 

 

4 

 

Nie wolno śmiać się, jeśli źle zrozumiała wymianę zdań i wypowiedziała uwagę zupełnie 

niepasującą do całej rozmowy. 

 

Odczytywanie z ruchu ust jest bardziej męczące niż normalne słuchanie, dlatego 

rozmawiając róbmy przerwy 
 
Komunikacja z osobami z upośledzeniem słuchu 

  Język migowy jest to zbiór konwencjonalnych znaków gestykulacyjnych (zwanych znakami 

migowymi) określających poszczególne litery, liczby lub całe słowa (a czasem nawet krótkie 
zwroty), przy czym elementem charakterystycznym dla danego znaku jest zarówno układ palców 
i dłoni u obu rąk, położenie rąk w stosunku do ciała oraz ruch wchodzący w skład całości znaku 

  Jak wynika z tej definicji, w języku migowym występują nie tylko znaki określające całe pojęcia 

słowne (tzw. znaki migowe ideograficzne), lecz również znaki określające poszczególne litery 
(zaliczane do znaków migowych daktylograficznych)  

  Daktylogramy (litery) i ideogramy (pojęcia słowne) 
  Gestuno  
  Język domowy 
  Odrębności środowiska 
  Niemożliwe zapisywanie  
  Znaki ideograficzne stanowią podstawową cześć języka migowego. W praktyce ideogramy są 

najczęściej używaną grupą znaków (kilka tysięcy znaków). Charakterystyczną cecha tych znaków 
jest dynamika, czyli występowanie w znaku elementu ruchu. Pojęcie dynamiki w znakach 
ideograficznych różni się zdecydowanie gdyż nie jest to już prosty ruch ograniczający się do 
przemieszczania całego układu, a również zmianę układu palców w trakcie wykonywania ruch.  

  Słownik języka migowego 
  Aparaty słuchowe 
  Pętle indukofoniczne  

 
 
Komunikacja z osobami z upośledzeniem wzroku 
Praktyczne rady: 
W przypadku osób słabowidzących – dostosowanie otoczenia do ich możliwości:   

  Informacja o przeszkodach (stałych i ruchomych) 
  oznakowanie przeszkód, zmiany konfiguracji terenu (taśma fosofryzująca, taśma z 

uwypukleniami, oznakowanie brailem pomieszczeń, pięter w windzie)  
 
W przypadku osób słabowidzących – dostosowanie otoczenia do ich możliwości:   

  właściwe oświetlenie (światło górne i punktowe), (efekt olśnienia) 
  duże, dobrze widoczne napisy, kontrastowe kolory (szlaki komunikacyjne) (dobór tapicerki 

mebli, dywanów, kolor ścian, mebli, sprzętu w łazience) 

  Właściwe oznakowanie przeszklonych ścian,  przesuwanych  szklanych drzwi  
  Cienie i półcienie  

 
Brajl 

  Maszyna do pisania w języku  Braille`a  
  Notatnik brajlowski 
  Maszyna do pisania brajlowska 
  Terminal brajlowski (linijka brajlowska) 
  Klawiatura brajlowska 
  Drukarka brajlowska 
  stanowisko niewidomego 

 
Braile interpreter   

 

 

5 

   specjalna rękawiczka zaprojektowana przez Hyung Jin Lim, dzięki której osoby niewidome, 
które nigdy w życiu nie miały styczności z Braile’m będą miały możliwość odczytania danego 
języka.  
   Za pomocą rękawiczki przeszukujemy tekst, który zostanie przesłany dla niewidomych przez 
bluetooth do słuchawek i odtworzony w postaci dźwięku. 
 

  Lupa elektroniczna 
  Powiększalniki telewizyjne oraz wykorzystujący ekran komputera 

Komunikatory 
Sherlock – rozpoznający breloki 
1. Przyczepiamy brelok i po włączeniu  nagrywamy komunikat jaki chcemy usłyszeć  po 
przyłożeniu czujnik 
2. Szukając danej rzeczy po przyłożeniu  sherlock’a do breloka otrzymamy zapisaną informację  
 
Komunikacja z osobami z upośledzeniem wzroku i słuchu 

  Kreślenie liter w dłoni, na przedramieniu 
  Daktylogramy 
  Język migowy odbierany dotykiem – wykonywanie znaków  języka migowego, które osoba 

głuchoniewidoma odbiera  trzymając „mówiącego” za nadgarstki 

  Litery braille stawiane na dłoni (Jednoręczny brail na palcach – dotykanie odpowiednich 

punktów na palcu wskazującym i środkowym, które odpowiadają danej literze w piśmie braila) 

  LORM (alfabet głuchoniewidomych) 
  Lorm polega na kreśleniu linii lub stawianiu punktów na dłoni. Może to być jej wewnętrzna bądź 

zewnętrzna strona. Ręka może być prawa lub lewa. Piszemy jednym palcem albo - gdy 
osiągniemy już dużą biegłość - wszystkimi na raz  

  Jest to alfabet stworzony przez głuchoniewidomego dla głuchoniewidomych i stanowi 

uniwersalną metodę komunikacji, wspólną dla nich wszystkich. Jako podstawowy lub 
przejściowy sposób porozumiewania się, jest to najbardziej praktyczny ze wszystkich używanych 
w środowisku, i znanych mi z praktyki, form komunikacji dotykowej  

  Lorm polega na kreśleniu linii lub stawianiu punktów na dłoni. Może to być jej wewnętrzna bądź 

zewnętrzna strona.  

  Ręka może być prawa lub lewa. Piszemy jednym palcem albo - gdy osiągniemy już dużą biegłość 

- wszystkimi na raz.  

  potwierdzenie: kilka szybkich dotknięć dłonią złożoną w piąstkę,  
  zaprzeczenie: kilkakrotne potarcie wewnętrzną stroną otwartej dłoni,  
  zamazanie błędu: jak zaprzeczenie - nie powtarzaj jednej litery, ale cały wyraz,  
  koniec wyrazu: klepnięcie otwartą dłonią,  
  niezrozumienie wyrazu, prośba o powtórzenie: zamknięcie dłoni w pięść.  
  Lorm ma wiele zalet:  
  prostota  
  małe ryzyko błędu  
  szybkie tempo przekazu  
  wzajemna komunikacja największej liczby osób głuchoniewidomych  
  komfort pracy tłumaczy  
  Samogłoski  
  Spółgłoski  
  Znaki polskie  
  Dwuznaki  
  Sygnały 

 
 
 

 

 

6 

 

 

  każda czynność jest poprzedzona podaniem dziecku do ręki przedmiotu  ,który daje 

informacje, że dana czynność zaraz  będzie wykonywana 

•  gąbka –  idziemy się myć, 
•  strzykawka –karmienie, 
•  klocek –układanie, zajęcia  

 ogólnorozwojowe, 

•  jeżyk - rehabilitację  
•  włosy konia- hipoterapię,  
•  kawałek pampersa - zmianę pieluchy, 
•  kółko - wyjście na spacer  

 
 

  laska jednolita dla dziecka 
  laska składana - sięga do mostka 

 
 
Sterowanie komputerem 

  Haedpointer 
  Sterowanie komputerem przy pomocy ruchów warg (Integra Mouse) 
  Sterowanie komputerem 

  Przy pomocy ruchów głowy (Tracker Pro) 
  Przy pomocy mrugania (Blinkit) 

 

  Zdalne sterowanie otoczeniem  

 (Integra Switch) 

  Port podczerwieni 
  Łączność Bluetooth