NOWOCZESNE METODY I TECHNIKI 
USPRAWNIANIA CHORYCH 

 
METODY TERAPEUTYCZNE STOSOWANE W USPRAWNIANIU CHORYCH 
KINEZYTERAPIA 

  FIZYKOTERAPIA 
  MASAŻ LECZNICZY 
  MEDYCYNA MANUALNA 
  TERAPIA ZAJĘCIOWA 
  BALNEOTERAPIA 
  NEUROPSYCHOLOGICZNA TERAPIA ZABURZEŃ JĘZYKOWYCH O 

ETIOLOGII ORGANICZNEJ 

  ZAOPATRZENIE ORTOPEDYCZNE 
  TERAPIA SZTUKĄ I PRZEZ SZTUKĘ 
  INTEGRACJA I REINTEGRACJA OSÓB 

   NIEPEŁNOSPRAWNYCH 
 
KINEZYTERAPIA 
kinezis - ruch, therapeia - leczenie  (starogrec) 

•  jest podstawą  rehabilitacji medycznej i obejmuje całość zagadnień związanych  z 

leczeniem ruchem 

•  jako środek leczniczy ma zdolność oddziaływania na wszystkie narządy naszego 

organizmu  

 
ze względu na sposób wykonania  ćwiczenia lecznicze dzielimy na: 

1)  ćwiczenia bierne – wykonywane przez terapeutę bez współudziału  pacjenta 
2)  ćwiczenia czynne – wykonywane przez pacjenta pod kierunkiem lub przy pomocy 

terapeuty 

3)  ćwiczenia specjalne – do nich zaliczamy ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia koordynacji 

ruchów, ćwiczenia  rozluźniające, ćwiczenia w wodzie itp. zawierają one komponentę 
ćwiczeń zarówno biernych jak i czynnych oraz wymagają jeszcze specjalnego 
prowadzenia 

 
Rodzaje ćwiczeń 

  ĆWICZNIA CZYNNE ZESPOŁOWE 
  ĆWICZENIA CZYNNE WOLNE 
  SAMOWSPOMAGANE 
  W  ODCIĄŻENIU 
  ĆWICZENIA BIERNE REDRESYJNE 
  ĆWICZENIA W WODZIE 

 
PODZIAŁ WYBRANYCH METOD KINEZYTERAPEUTYCZNYCH wg A.ZEMBATY 
MECHANICZNE         
De Lorme’a              
Mac Queena 
Mc Kenzie 
Klappa 
Hettingera & Müller’a  

 

 

2 

Tradycyjne 
 
NEUROFIZJOLOGICZNE        
Bobath NDT 
Kenny 
PNF 
 
EDUKACYJNE    
Petö    
Pilatesa 
Sherborne 
S - E - T 
 
METODY MECHANICZNE 
Zasadniczym celem wykorzystania czynnika ruchu w grupie metod mechanicznych jest 
bezpośrednia, lokalna zmiana właściwości fizycznych tych tkanek narządu ruchu, które 
przyczynowo lub objawowo związane są z zaburzeniem czynności organizmu 
 
METODY NEUROFIZJOLOGICZNE 
Do nauki nowych, potrzebnych wzorców ruchowych - kontrolowanych przez ośrodki korowe, 
pola czuciowe, pola ruchowe oraz ośrodki scalania i integracyjne wykorzystano ( głównie) 
odruchy warunkowe. W efekcie stymulacji dochodzi do hamowania odruchów patologicznych 
oraz wyzwalania reakcji fizjologicznych  
 
METODY EDUKACYJNE 
Włączenie świadomości, woli i determinacji usprawnianego do mechanicznego i 
neurofizjologicznego oddziaływania. Kształtowanie rozwoju intelektualnego i zachowań 
społeczno - socjalnych 
 
Metoda mechaniczna  De Lorme’a 

  Wysiłek dynamiczny wykonywany w trzech setach, po 10 powtórzeń w secie      

Łącznie 30 powtórzeń 

  set 1- 10 powtórzeń z obciążeniem 50% ciężaru max. 
  set 2 -10 powtórzeń z obciążeniem 75% ciężaru max. 
  set 3 -10 powtórzeń z obciążeniem 100% ciężaru max. 
  przerwy wypoczynkowe po każdej serii-2 min 
  trening jest wykonywany 4 razy w tygodniu 

 
 
Metoda mechaniczna Mac Queena 
Wysiłek dynamiczny wykonywany w 4 setach po 10 powtórzeń w secie z obciążeniem 
maksymalnym Przerwy wypoczynkowe po każdej serii- 2 min. Trening wykonywany 3 razy w 
tygodniu pozwala na optymalny rozwój siły i masy mięśniowej  
 
ćwiczenia czynne z oporem:  

  techniki oparte na skurczu izotonicznym mięśni 

 
Metoda mechaniczna Mc Kenzie 
Efekt terapeutyczny zależy od dokładnej znajomości  mechaniki krążka międzykręgowego 
Ruch trwałego tyłoprzesunięcia jądra miażdżystego (poza fizjologiczny zakres) jest główną 
przyczyną powstawania zespołów bólowych określanych jako: „bóle krzyża”, „lumbago” czy 

 

 

3 

„ischialgia” Częste zgięcia kręgosłupa, prawie zupełny brak ruchu przeprostu, siedzenie 
ustawiające kręgosłup w zgięciu, powoduje dyslokację jądra w kierunku tylnym 
 
Metoda mechaniczna Klappa 
Klapp udowodnił, że przyczyną progresji bocznych 
skrzywień kręgosłupa jest utrzymywanie stojącej 
 postawy ciała 
Negatywnym następstwom pionizacji można 
 zapobiegać przez wykorzystanie w ćwiczeniach 
 pozycji klęku podpartego 
Odciążenie kręgosłupa zwiększające zakres 
ruchomości i zmniejszające napięcie mięśniowe 
ułatwia korekcję i wspomaga układ oddechowy i krwionośny    
 
Metoda mechaniczna Hettinger’a i Müller’a 
metoda treningu oporowego oparta o skurcz izometryczny 
1. opór- submaksymalny (ok.90% maks. możliwości mięśnia) 
2. czas trwania napięcia (pracy) mięśnia od 5 do 6 s., 
3. czas przerwy między napięciami od 5 do 10 s., 
4. liczba powtórzeń dziennie: jedna seria z 10 powtórzeniami 
    w miarę przyrostu siły liczba serii może być zwiększona do 
    trzech w ciągu dnia 
5. Liczba dni treningowych w tygodniu – 5 
6. Każde napięcie ćwiczonych mięśni w serii winno być 
    poprzedzone pełnym rozciągnięciem ćwiczonego zespołu    
 
Opisana forma ćwiczeń jest często mylona z pojęciem napięć  
izometrycznych. Tylko praca mięśnia przeciw oporowi zewnętrznemu (submaksymalnemu), 
może być uznana za ćwiczenia izometryczne. Jeżeli cała kończyna znajduje się w opatrunku 
gipsowym i nie ma możliwości zastosowania oporu, a poleca się napinanie jakiegoś zespołu 
dynamicznego, to wtedy ma się do czynienia z napinaniem izometrycznym. Nie daje ono 
przyrostu siły, a tylko opóźnia występowanie zaników, co jest bardzo ważne dla efektów 
końcowych terapii 
 
Metody tradycyjne 

-  Rehabilitacja przyłóżkowa 
-  Sadzanie pacjenta 
-  Pionizacja i nauka chodu 
-  Ćwiczenia bierne i czynne indywidualne oraz grupowe 

 
Metoda neurofizjologiczna NDT Bobath Neurodevelopmental treatment  Uspr. zgodne z 
wzorcem neurorozwojowym  
Usprawnianie metodą Bobathów polega na hamowaniu patologicznych odruchów i 
nieprawidłowych wzorców ruchowych oraz rozwijaniu czynności ruchowych u dzieci z m.p.dz. 
w kolejności w jakiej pojawiają się one w rozwoju dziecka zdrowego. Rozwój ruchowy dziecka 
przebiega w stałej kolejności- od głowy, obręczy barkowej i kkg, przez tułów do kkd. Zanim  
dziecko zacznie chodzić najpierw musi kontrolować ułożenie głowy, uzyskać podpór na kkg w 
pozycji leżącej, aby przez siad, czworaki i poz. klęczną przejść do poz. stojącej   
 
Metoda neurofizjologiczna Kenny 
Elizabeth Kenny-pielęgniarka zajmująca się usprawnianiem 
chorych z zapaleniem rogów przednich rdzenia kręgowego 

 

 

4 

Dla oceny siły mięśniowej korzystała z testu Lovetta.  
Elementy Metody Kenny 
1. (7-8 dni po  gorączce) „kocowania”- gorące i wilgotne zawijania, okłady, oraz 
parafinoterapia dla zmniejszenia dolegliwości bólowych i przeczulicy  niesprawnych mięśni 
2. Stymulacja mięśni (ruchy bierne połączone z drganiem i wibracją) 
3. Reedukacja pojedynczych mięśni, objaśnienie choremu rodzaju i przebiegu ruchu, wskazanie 
mu odpowiedzialnego za ten ruch mięśnia, ruchy bierne, dotykanie skóry nad mięśniem, ruchy 
bierno-czynne i czynne  
4.Objaśnianie i angażowanie chorego do wykonania ruchu 
5.Ćwiczenia redresyjne („wyciągania”) 
6.Nauka chodu 
Kenny Nie uznawała ćwiczeń z użyciem sprzętu, ćwiczeń w  wodzie, masaży, zaopatrzenia 
ortop.- wszystko to obniża wartość metody dlatego jako całość należy do historii  
 
Metoda neurofizjologiczna PNF Proprioceptive Neuromuscular Facilitation  Proprioceptywne 
nerwowo-mięśniowe ułatwianie 
PNF powstała w Kaliforni – dr Herman Kabat. W układzie ćwiczeń stosuje się ruchy naturalne 
wykonywane w czynnościach codziennych o charakterze wielopłaszczyznowym, 
wieloosiowym z elementami obrotowo-skrętnymi 
Podstawowe zasady metody: 

-  indywidualna praca fizjoterapeuty z pacjentem 
-  dobry kontakt z chorym podczas ćwiczeń i jego czynny udział 
-  Przed rozpoczęciem ruchu terapeuta wykonuje rozciągnięcie mięśni i docisk 

powierzchni stawowych chorego w celu pobudzenia i nasilenia sygnalizacji 
proprioreceptywnej 

-  Koordynacja ruchu w połączeniu z dawkowanym oporem w poszczególnych fazach 

ruchu, umożliwiającym wykonanie izometrycznych i izotonicznych skurczów mięśni, 
zwiększających  aktywność mięśni 

-  Chwyt przeciwstawny do kierunku ruchu pobudzający eksteroreceptory przez dotyk i 

ucisk 

-  Techniki mobilizujące agonistyczne mięśnie do skurczów izotonicznych i 

izometrycznych zapewniają promieniowanie pobudzenia na różne  synergistyczne grupy 
mięśniowe, jednocześnie hamując czynność mięśni antagonistycznych 

-  Techniki mobilizujące mięśnie antagonistyczne na zasadzie zwrotności ciągłej. Po 

wykonaniu wzorca ruchowego w jednym kierunku przechodzi się bezpośrednio do 
wykonywania ruchu w kierunku przeciwnym 

 
Metoda neurofizjologiczna Vojty 
Dotyczy głównie niemowląt z grupy ryzyka jego zadaniem jest zapobieganie rozwojowi 
zespołu m.p.dz. Metoda polega na proprioceptywnej stymulacji stref wyzwalania znajdujących 
się na ciele niemowlęcia i wywoływaniu odpowiedzi odruchowej. Powtarzanie stymulacji w 
przypadkach uszkodzenia OUN prowadzi do powstania nowych połączeń neuronalnych i 
kompensacji zaburzeń. Neurostymulacja wg Vojty polega na powstawaniu odruchowego obrotu 
z pleców na brzuch i odruchowego pełzania. W czasie neurostymulacji następuje rozwój 
motoryki dziecka. 
Podczas terapii metodą Vojty wywołuje się zablokowany i niedostępny dla pacjenta, ale 
istniejący w matrycy ontogenezy wzorzec ruchu.  
 
Metoda edukacyjna Petö 
Łączenie usprawniania ruchowego z oddziaływaniem  psychopedagogicznym. Ćwiczenia 
sprawności ruchowej  prowadzone są równolegle z zajęciami szkolnymi, nauką  mowy i 
samoobsługą. Szczebelkowa budowa mebli w  ośrodku prowokuje dzieci do chwytu i ułatwia 

 

 

5 

samodzielność  utrzymania pozycji. Dzieci wykonując każdy ruch mówią  głośno chórem, 
opisują słowami jego wykonanie i liczą  powoli do pięciu, utrzymując daną postawę. Wszystkie 
zajęcia prowadzone są przez jedną osobę-wszechstronnie  wyszkoloną. (dwuletni cykl 
terapeutyczny) 
Każde dziecko ma własne krzesełko, proste, drewniane, ze szczebelkowym oparciem, które 
służy mu do siedzenia i chodzenia. Oprócz małych, są również krzesła z wyższymi oparciami, 
które spełniają rolę drabinki podczas ćwiczeń stania lub ćwiczeń rąk. 
Prycza to stół wysokości około 45cm i szerokości 60cm, którego blat wykonany jest ze 
szczebelków ułatwiających dziecku chwytanie, co jest konieczne, aby nauczyło się ono wsuwać 
na ławę i zsuwać oraz siedzieć samodzielnie. Każde dziecko ma swoją ławę, która w dzień 
służy mu do ćwiczeń, posiłków i zajęć szkolnych, a w nocy do spania.  
 
Metoda edukacyjna Pilatesa 
Obecnie ćwiczenia te są bardzo popularne w klubach fitness Pierwotnie była to ( i jest do chwili 
obecnej )  metoda terapeutyczna. Technika Pilatesa jest określana jako gimnastyka rozumna. 
Wymaga ona niezwykłej współpracy umysłu i ciała, co zbliża do całościowania – typowego dla 
dalekowschodnich technik medytacji i ruchu. Jedną z zasad  jest rozpoczynanie ćwiczenia od 
centrum do obwodu. Najpierw pojawia się napięcie lokalnych głębokich mięśni stabilizujących, 
a dopiero w drugiej kolejności ruch jest  rozpoczynany i prowadzony przez mięśnie 
powierzchowne 
 
Metoda ćwiczeń Josepha H. Pilatesa ćwiczenia na przyrządach ze sprężynami 
Wyróżnikami metody Pilatesa są 

-  Koncentracja – skupienie się na wykonywanym zadaniu ruchowym, stałe 

uświadamianie zmian zachodzących w organizmie 

-  Kontrola – utrzymywanie stanu równowagi pomiędzy antagonistycznymi grupami 

mięśniowymi gwarantujące poprawność wykonywanego ruchu (pełna koncentracja) 

-  Ześrodkowanie (centrowanie) – rozpoczynanie każdego zadania ruchowego od napięcia 

mięśni stabilizujących odcinek lędźwiowy kręgosłupa (tzw. mięśnie obręczy siły) 

-  Oddychanie – wykonywanie poszczególnych faz ćwiczenia z odpowiednim rytmem 

oddechowym  

-  Przepływ (promieniowanie) – płynne, stopniowe przechodzenie jednego ćwiczenia w 

drugie 

-  Precyzja – każdy ruch musi być wykonany w możliwie dokładny, poprawny i 

ergonomiczny sposób 

-  Wytrzymałość – nie stosuje się dużej liczby powtórzeń, utrudnienie polega na 

wydłużeniu czasu utrzymania pozycji końcowej czy zwiększania dźwigni działania siły. 
Te same ćwiczenia w warunkach ułatwienia stosuje się u osób chorych 

-  Rozluźnienie – nauka relaksacji  

 
Metoda edukacyjna S – E – T (Sling Exercise Therapy)  Terapia przez ćwiczenia w odciążeniu. 
Opracowana w latach 90-tych w Norwegii, przez Käre Mosberga współtwórcę urządzenia 
TerapiMaster 
 
Terapia wyróżnia w dysfunkcjach narządu ruchu dwa okresy: 

  Okres ostry – działania przeciwbólowe, rozluźniające, zapobieganie atrofii mięśni, 

zwiększanie zakresu ruchu. Stosuje się zasadę „idea trzeciej ręki” odciążająca podczas 
ćwiczeń  

  Okres przewlekły – osłabienie mięśni stabilizujących jest przyczyną wtórnych 

dolegliwości bólowych. Ćwiczenia dostosowywane indywidualnie, duży wysiłek bez 
odczuć bólowych 

 

 

 

6 

Metoda edukacyjna Sherbone 
Weronika Sherbone opracowała dla rodziców i terapeutów  
program aktywności ruchowej  dzieci – ćwiczenia odbywają się na podłodze przy muzyce , 
która pomaga przezwyciężyć dzieciom nieśmiałość względem obcych 
 W metodzie ruchu rozwijającego odpowiednio dawkowana aktywność motoryczna umożliwia: 

-  poznanie własnego ciała 
-  poznanie otoczenia 
-  współpracę z drugą osobą oraz działania grupowe 

Do najważniejszych  reguł ćwiczeń należą zasady: 

-  dobrowolności (nigdy nikogo nie można zmuszać do uczestnictwa w zajęciach) 
-  nawiązania kontaktu z każdym dzieckiem 
-  aktywnego uczestniczenia osoby prowadzącej w  każdym ćwiczeniu 
-  wszechstronności 
-  umożliwienia twórczego działania 
-  unikania rywalizacji 
-  przemienności ćwiczeń ( dynamiczne a następnie rozluźniające ) 
-  stopniowania doświadczeń społecznych 
-  nagradzania wysiłku, a nie efektu 

Ruch rozwijający jest metodą niewerbalną – poprawia komunikację dziecka z otoczeniem 
poprzez język „ciała i ruchu”, co wobec słabego rozwoju mowy u dzieci z zaburzeniami 
rozwoju pozwala im być lepiej rozumianymi przez otoczenie.  
 

FIZYKOTERAPIA 

 
Fizykoterapia wykorzystuje występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne, termiczne, 
promieniowanie słońca oraz urządzenia wytwarzające energię cieplną, promieniowanie 
świetlne nadfioletowe, podczerwone, laserowe, prądy małej, średniej, wielkiej częstotliwości i 
ultradźwięki 
Światłolecznictwo-wykorzystuje się promieniowanie podczerwone, widzialne oraz 
nadfioletowe Podczerwone stosuje się w leczeniu przewlekłych i podostrych stanów zapalnych 
,zespołów bólowych oraz jako zabieg wstępny przed masażem, redresjami, elektroterapią 
Światłolecznictwo 

  terapia światłem spolaryzowanym stanowi metodę uzupełniającą w leczeniu: 

-     bólu,  
-     obrzęku,  
-     stanu zapalnego, 
-     przyśpiesza gojenie ran 

 
Lasery emitujące promieniowanie o małej mocy znalazły zastosowanie w biostymulacji. 
Działanie biostymulacyjne wyraża się poprawą ukrwienia i odżywienia tkanek, pobudzeniem 
regeneracji komórek i naczyń krwionośnych, działa również przeciwbólowo, przeciwzapalnie i 
przeciwobrzękowo 
 
Nowoczesna Laseroterapia MLS Therapy, HILT Therapy 
 
Elektroterapia – dział lecznictwa, w którym wykorzystuje się do celów leczniczych prąd stały 
oraz prądy impulsowe małej i średniej częstotliwości 
     - galwanizacja 
     - jonoforeza 
     - prądy diadynamiczne 
     - stymulacja przeciwbólowa TENS 

 

 

7 

     - prądy interferencyjne 
     - elektrostymulacje motoryczne    
 
Elektroterapia – kąpiele elektryczno-wodne 
Zabiegi elektrolecznicze, w których część lub całe ciało znajduje się w kąpieli wodnej i 
poddane zostaje działaniu prądu stałego  
 
Drgania elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości Terapia polem impulsowym wykazuje 
wybitne działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, przyspiesza 
wchłanianie się krwiaków 
Pola magnetyczne małej częstotliwości Ponieważ pole magnetyczne przenika przez wszystkie 
materiały, pacjent nie musi się rozbierać. Pacjent powinien zdjąć zegarek oraz odłożyć 
wszelkiego rodzaju karty magnetyczne 
 
Ultradźwięki to drgania mechaniczne o częstotliwości przekraczającej granicę słyszalności 
ucha ludzkiego W wyniku zmian zyskujemy biologiczne odczyny powodujące działanie 
przeciwbólowe, przyspieszenie wchłaniania tkankowego, hamowanie układu współczulnego, 
zmniejszenie  napięcia mięśniowego 

  FONOFOREZA 
  ELEKTROFONOFOREZA 

 
Terapia energotonowa jest to nowa forma elektroterapii  

  Różnice dotyczą dwóch głównych mechanizmów działania terapii energotonowej: 
  Po pierwsze wprowadza energię do ciała podwyższając potencjał energetyczny 

komórki.  

  Po drugie wprawia struktury komórkowe w oscylacje w celu normalizacji metabolizmu 

 
Termoterapia jedna z najstarszych metod leczenia fizykalnego, wykorzystuje zabiegi 
ciepłolecznicze, jak i zabiegi oziębiania. Temperatura ustroju utrzymywana jest dzięki 
mechanizmom regulacji chemicznej i fizycznej. Chemiczna dotyczy sterowania przemianą 
materii Fizyczna dotyczy kontroli oddawania ciepła drogą przewodzenia, promieniowania i 
parowania, głównie przez skórę, z powietrzem wydechowym, moczem i kałem  
 
Zabiegi ciepłolecznicze : 
  - gorące powietrze    

  łaźnia sucha szafkowa  
  łaźnia rzymska 
  sauna ( nieznaczna wilgotność ) 

 - zabiegi parafinowe 

-  okłady z parafango  mieszanina sproszkowanej parafiny i fango 

 
Fango  wulkaniczne osady stosowane w formie zimnych i ciepłych i gorących okładów. 
Działają w sposób relaksujący i łagodzą bóle reumatyczne. Jest to błoto ze składnikami 
mineralnymi. Wydobywany jest z naturalnych źródeł termicznych. Fangiem może być też tuf 
bazaltowy. Fango topnieje w temperaturze 60 - 70 st. C, a tężeje w temp. 50 st. C  
 
Tufy są skałami o dużej porowatości, mogą mieć równoległą teksturę odpowiadającą etapom 
sedymentacji materiału skalnego. Polsce tufy występują w obszarach dawnej aktywności 
wulkanicznej; spotykane są przede wszystkim w Sudetach  
 
Sauna fińska ( sucha) temp. 85-110ºC, wilgotność 5-10%,  
Sauna rzymska (parowa) 40-50°C , wilgotność do 100% 

 

 

8 

 
Krioterapia – zabiegi można wykonywać miejscowo przez nadmuchiwanie pojedynczych 
stawów lub ogólnie w kriokomorze lub kriosaunie. Krioterapia stanowi leczenie uzupełniające 
chorób  narządu ruchu ( reumatyczne ) oraz chorób układu  nerwowego, często poprzedza 
leczenie ruchem 
 
Krioterapia miejscowa :temperatura strumienia gazu: -160°C (przy wylocie dyszy) 
Kriokomora   max 3min.      od -100°C do -160°C 
podłoga Kriokomory jest na poziomie posadzki pomieszczenia w którym urządzenie jest 
zainstalowane,  maski zabezpieczające drogi oddechowe przed oddziaływaniem zimnego gazu.  
 
MASAŻ –wyróżnia się dwa podstawowe sposoby 
wykonania:  ręczny oraz mechaniczny. Ręczny określa się również jako klasyczny – wykonuje 
się:  

  wyłącznie za pomocą rąk na  
  obnażonym ciele masowanego 
  przy jego biernym zachowaniu 

 
Masaż mechaniczny wykonywany jest z użyciem urządzeń np. podwodny podciśnieniowy, 
wibracyjny 
Masaż oddziałuje poprzez mechanizmy neurohormonalne  na cały organizm 
 
Masaż pneumatyczny kończyn BOA 
 -  jest to wykonywany za pomocą specjalnych pneumatycznych mankietów masaż 
automatyczny. Zmieniając kolejność, cykle i stopień napełnienia poszczególnych komór 
mankietu możemy uzyskać różne efekty terapeutyczne.  
•  masaż pneumatyczny zwalczający cellulit 
•  masaż odchudzający 
•  masaż limfatyczny 
•  masaż profilaktyczny w niewydolności żylnej kończyn dolnych 
 
MEDYCYNA MANUALNA 

Obejmuje różne rodzaje zabiegów i procedur leczniczych  
  wykonywanych przez terapeutę bezpośrednio rękami, 
  mających na celu bezpośrednie lub pośrednie usunięcie 
  stwierdzanych zaburzeń czynnościowych 

 
 
 
TERAPIA ZAJĘCIOWA 
wpływa normalizująco na zaburzone funkcje dzięki walorom mobilizującym lub 
uspokajającym chorego. Ułatwia poprzez realnie wykonywane czynności nawiązanie kontaktu 
z otoczeniem, przyczynia się do lepszej adaptacji i umożliwia powrót do życia we własnym 
środowisku 
 
BALNEOTERAPIA jest działem lecznictwa, w którym wykorzystuje się naturalne tworzywa 
lecznicze: wody lecznicze, peloidy ( torfy ), oraz gazy lecznicze występujące w niektórych 
źródłach wód  leczniczych. 
 
LECZNICZE WODY MINERALNE 
KĄPIELE LECZNICZE 
PELOIDOTERAPIA ( borowina ) 

 

 

9 

KLIMATOTERAPIA 
HYDROTERAPIA