FARMAKOLOGI
A
FARMAKOLOGI
A
FARMAKOLOGIA
Nauka o działaniu substancji
biologicznie czynnych na organizm
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA BUDOWĘ
CHEMICZNĄ LUB DZIAŁANIE
FARMAKOLOGICZNE
Niektóre związki mają szeroki wachlarz
aktywności, są wielokierunkowe – stąd
problemy w klasyfikacji
np.
Sulfonamidy – pierwsze leki
przeciwbakteryjne
IZONIAZYD – lek przeciwgruźlicowy,
poprawia nastrój
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA
EFEKT FARMAKOLOGICZNY
Nazewnictwo międzynarodowe (INN),
obowiązuje na całym świecie, można
opatrzeć je nazwą handlową
W latach 50-60tych zaczęto modyfikować
struktury leków
Opium-kodeina-morfina
Bayer stwierdził, że jeżeli przeprowadzimy
reakcję z morfiną zyska ona silniejsze
działanie.
Heroina – lek przeciwkaszlowy, działa na
receptory opioidalne
Naloxon blokuje receptory opioidowe.
UKŁAD FARMAKOFOROWY
(UKŁAD WIODĄCY)
Ukierunkowuje cząsteczki substancji na
konkretną aktywność
Relacje aktywności izomerów (układ
cząsteczki) np. TALIDOMID R i S –
preparat nasenny dla kobiet ciężarnych,
działa przeciwwymiotnie
Malformacja płodów – lata 70 i 80
FOKALIA – brak kończyn u
noworodków
Izomery alfa działają silnie
farmakologicznie np. adrenalina
Grupa nitrowa – NO2 związki mają
działanie mielotoksyczne (uszkadzają
szpik)
CHLORAMFENIKOL – zawiera grupę
nitrową naturalną
DINITROFENOL – coś na
odchudzanie, po czym ludzie się
gotowali
Związki alifatyczne (łańcuchowe)
działają represyjnie na mózg np. gaz z
zapalniczek
Natomiast związki cykliczne
(pierścieniowe) mają działanie
silniejsze
Grupa karboksylowa (OH) obniża
toksyczność związku
TRUCIZNA
Substancja lub ich mieszanina, która po
wchłonięciu lub wytworzeniu w
organizmie powoduje zaburzenie w jego
funkcjonalności lub śmierć
Trucizna truciźnie nie równa
DZIAŁANIE TOKSYCZNE I
NIEPOŻĄDANE LEKU
Efekt uboczny – każde niepożądane
zdarzenie, które wystąpiło u pacjenta,
który brał udział w badaniu klinicznym
lub był leczony. Niekoniecznie może
mieć związek z przyjmowaniem leku.
Niepożądane działanie leku –
szkodliwe i niezamierzone działanie
substancji leczniczej (wyłącznie w
przypadku zażywania zalecanych dawek
leczniczych)
TYPY NIEPOŻĄDANYCH
LEKÓW
Typ A – działanie możliwe do
przewidzenia związane z mechanizmem
działania leku; ustępuje po odstawieniu
preparatu
Np.
Butylobromek hioscyny – suchość w
ustach
Leki na nadciśnienie – kaszel suchy
Kwas acetylosalicylowy – krwawienie
Ok. 80% reakcji polekowych
TYPY NIEPOŻĄDANYCH
LEKÓW
Typ B – działanie niemożliwe, nie
związane z mechanizmem działania leku
Ok. 20% reakcji polekowych
Wymagają natychmiastowego
odstawienia leku
Zagrażają życiu lub zdrowiu pacjenta
Np.
Reakcje o podłożu immunologicznym,
alergicznym (penicylina)
TYPY NIEPOŻĄDANYCH
LEKÓW
Typ C – reakcje występująca ze
zwiększoną częstotliwością u osób
poddanych terapii danym lekiem
Ciężko stwierdzić czy jest to efekt
terapii (u jednostki)
np.
Zakrzepica przy lekach
antykoncepcyjnych
TYPY NIEPOŻĄDANYCH
LEKÓW
Typ D – reakcje występujące z
opóźnieniem po długim czasie od
zastosowania leku
np.
Preparaty stosowane w leczeniu chorób
nowotworowych
Antycykliczny, środki alkilujące
Mogą się pojawić nawet 15 lat po
leczeniu, kardiotoksyczne po 20 latach
POLIPRAGMAZJA
Stosowanie zbyt dużej ilości leków
Ok. 10% hospitalizowanych
Śmiertelność po zatruciu lekami wynosi
ok. 0,5%
Ok. 10% kosztów szpitalnych na
leczenie zakażeń w szpitalu
TERATOGENNOŚĆ
Wywołanie zmian morfologicznych u
zarodka (lub czynnościowych) lub płodu
w okresie pierwszych trzech miesięcy
ciąży
EMRIOTOKSYCZNOŚĆ
Dotyczy pozostałych sześciu miesięcy
Obumarcie płodu, poronienie
KATEGORIE BEZPIECZEŃSTWA
STOSOWANIA LEKÓW W CIĄŻY
Badania na zwierzętach i ludziach
A – badania kliniczne wykazały, że lek
jest bezpieczny dla kobiet w ciąży. Nie
wykazuje zmian morfologicznych i
czynnościowych
B – lek nie działa teratogennie na
zwierzęta, jednak nie potwierdzono
tego u ludzi
C – badania na zwierzętach wykazały
teratogenność i brak badań u kobiet
ciężarnych. Stosowane tylko gdy
korzyści dla matki przewyższają
szkodliwość dla płodu, np. leki na
schizofrenie, choroby psychiczne
D – leki o uwodnionym działaniu
teratogennym działaniu u ludzi.
Leki stosowane z pozostałych grup okażą
się nieskuteczne, leki ratujące życie.
X – leki wysoce teratogenne, których
działanie przewyższa korzyści ze
stosowania. Leki przeciwskazane
bezwzględnie dla ciężarnych, np.
izotetroina – trądzik skóry
MECHANIZMY
DZIAŁANIA LEKU
1. Mechanizm fizykochemiczny –
zależy od właściwości
fizykochemicznych leku. Np. wziewne
preparaty anestetyczne zależą od
współczynnika rozpuszczalnika olej –
woda
2. Mechanizm chemiczny (receptorowy) – u
jego podstawy leży struktura leku i jego
zdolność do wiązania się z mikrostrukturami
(receptorami) w komórce
a)
Inhibitory enzymów – łączą się z jego
centrum aktywnym i blokują go
b)
Antymetabolity – fałszywy metabolit
wchodzi na miejsce prawdziwego. Produkty
są fałszywe, różnią się od fizjologicznych np.
sulfonamidy
c)
Leki działające na kanały jonowe –
powodują przepływ jonów z i do komórki.
Przystosowana dla jednego jonu. Zgodnie z
gradientem stężeń
d)
Blokują kanał jonowy, wpływają na
rozmieszczenie jonów i potencjał komórek,
komórki nerwowe
DAWKA (DOSIS)
Ilość leku jaka jest wprowadzona do
organizmu
Wraz ze wzrostem dawki wzrasta
stężenie leku we krwi, co powoduje
nasilenie działania
DAWKA MINIMALNA
(DOSIS MINIMALIS)
Najmniejsza ilość leku, która wywołuje
pewną i zauważającą reakcję organizmu
DAWKA TERAPEUTYCZNA
(DOSIS THERAPEUTICA)
Zwykle stosowana
Wywołuje zamierzone działanie
DAWKA MAKSYMALNA
(DOSIS MAXIMAUS)
Największa dawka, która jeszcze nie
wywołuje objawów zatrucia
Największa dawka lecznicza
DAWKA TOKSYCZNA
(DOSIS TOXICA)
Dawka, która wywołuje objawy
toksyczne
DAWKA ŚMIERTELNA
(DOSIS LETALIS)
Najmniejsza dawka, która wywołuje
śmierć
Dawki w Farmakopei Polskiej odnoszą
się do mężczyzn o wadze 70kg i wieku
24 lat
Farmakopea podaje dwie dawki:
1. terapeutyczną
2. maksymalną
DL 50 – (DOSIS LETALIS 50) oznacza,
się 50% osobników po tej dawce zmarło
Dawka śmiertelna i toksyczna są
określane na zwierzętach
INTERAKCJA LEKÓW
Dwa leki podajemy jednocześnie
INTERAKCJE LEKÓW W
FAZIE FARMACEUTYCZNEJ
Występuje w trakcje podania leku,
nie spełnia wymagań ilościowych,
niezgodności recepturowe
INTERAKCJE LEKÓW W FAZIE
FARMAKOKINETYCZNEJ
Obejmuje kilka etapów:
Uwalnianie leku z postaci leku
Wchłanianie
Dystrybucja leku
Biotransformacja/metabolizm
Wydalanie / eliminacja
Wchłanianie np. kwas acetylosalicylowy w
środowisku kwaśnym, np. leki
przeczyszczające zmniejszają wchłanianie
Dystrybucja reakcje leków z białkami
wypierają lek, np. kwas acetylosalicylowy z
wiązaniami i z białkami, np. leki
przeciwzakrzepowe, pochodne kumaryny
Biotransformacja – fenovarbital –
stosowane u niemowlaków na żółtaczkę
LEKÓW NIE POPIJA SIĘ MLEKIEM,
SOKAMI OWOCOWYMI, HERBATĄ! Lecz
wodą
Wydalanie – przy leku o charakterze
kwaśnym alkalizacja sprzyja wydalaniu.
Zakwaszanie organizmu zahamowuje
wydalanie leku o charakterze zasadowym
INTERAKCJE LEKÓW W FAZIE
FARMAKODYNAMICZNEJ
Dotyczy działania leków
Synergistyczne jednokierunkowo
Antagonistycznie nie lubią się,
przeciwstawne działania
POLIPRAGMAZJA
Stosowanie wielu leków na raz, u osób
starszych (najczęściej)
NADUŻYWANIE
Zbyteczne stosowanie leku
TOKSYKOMANIA
Nadmierne, okresowe lub stałe
przyjmowanie substancji szkodliwych,
następstwem jest nałóg i nawyk
NAWYK – chęć przyjmowania, brak
abstynencji od leku, brak zależności od
leku
NAŁÓG – zależność od leku, przymus
przyjmowania
NAŁOGI / TYPY
TOKSYKOMANII
Toksykomania morfinowa: hydrokodon,
kodeina, vicatin, heroina, morfina,
kompot, palenie opium, tramadol
(przeciwbólowy)
Silnie uzależnieni narkomani
Brak tolerancji na układ oddechowy
(np. trzy oddechy na minutę)
Leczenie – terapia substytucyjna ok. 10-
15% wyleczonych
UZALEŻNIENIE
ALKOHOLOWE-
BARBITURANOWE
Istnieje potrzeba psychiczna
Nałóg powstaje po ciągach
alkoholowych lub rauszach (po pracy)
BARBITURANY – leki nasenne z lat
50tych. Marilyn Monroe, kobiet +60
Kluby AA – anonimowych alkoholików,
zasada 24h i dopingowanie
LADME
LIBERATION – uwalnianie ( uwalnianie z podanej
postaci. np. rozpuszczanie tabletki w żołądku)
ABSORBTION – wchłanianie przemieszczanie się
substancji leczniczej z miejsca podania do
krwiobiegu,
DISTRIBUTION – rozmieszczenie odwracalne
przejście substancji leczniczej z krwi krążącej do
tkanek,
METABOLISM – metabolizm biochemiczne
przekształcenie substancji leczniczej do substancji
aktywnych lub
nieaktywnych,
EXC RETION – wydalanie np. nerki, układ
pokarmowy, z potem itd.