MOBBING

CZYM JEST MOBBING?

Mobbing

to termin wywodzący się z języka angielskiego od

wyrazu  "mob"  co  oznacza  tłum,  natłok,  banda  oraz  napastowanie  i
obleganie.
Mobbing  w pracy  jest  to  bezzasadne,  długotrwałe  i  powtarzające się
dręczenie  pracownika  oraz  wywieranie  na  niego  psychicznej,
społecznej i ekonomicznej przemocy..
Mobbing  zazwyczaj  ma  na  celu  poniżenie,  ośmieszenie,  zaniżenie
samooceny  lub  wyeliminowanie  albo  odizolowanie  pracownika  od
współpracowników.
Mobbing jest stosowany zwykle wobec jednostki, rzadko wobec grupy
pracowników,  co  powoduje  u  osoby  prześladowanej  poczucie
osamotnienia, bezsilności i odrzucenia przez grupę.
Uprawianiu  mobbingu  sprzyja  niezrównoważony  rynek  pracy,
istnienie dużego bezrobocia. Najczęściej jednak wynika on ze złej woli
przełożonych lub współpracowników lub z nieumiejętności kierowania
ludźmi.

TYPOWE PRZYKŁADY MOBBINGU

•

nieuzasadnione zwolnienie z pracy

•

przywłaszczanie sobie owoców cudzej pracy

•

szantażowanie zwolnieniem

•

nakładanie zbyt dużej ilości obowiązków w porównaniu z innymi
pracownikami

•

niesprawiedliwa krytyka

•

oskarżenia o niepopełnione błędy

•

nieodpowiednie żarty

•

obraźliwe gesty

•

sarkazm

•

publiczne krytykowanie wyglądu

•

używanie wulgaryzmów

•

stosowanie przemocy fizycznej

•

przymusowe zostawanie po godzinach pracy

•

zniesławienie

•

wyśmiewane

PRZYCZYNY MOBBINGU

SPOŁECZNE:

•

Bezrobocie

•

Stałe zagrożenie utratą pracy i skłonnościami, świadomego takiego faktu
przełożonego, do zmuszania podwładnych do wykonywania wszelkich poleceń

•

Zatrudnienie pracownika na czas ściśle określony, na umowy zlecenia lub umowy o
dzieło, nie dając mu poczucia pewności, stabilności i bezpieczeństwa.

•

sztywne struktury społecznych, umożliwiające sprawowanie władzy z pozycji siły.

•

Organizacyjny nieporządek i nieporadne, niekonsekwentne czy niekompetentne
zarządzanie

•

Obarczenie pracownika dużą odpowiedzialnością, przy równoczesnym ograniczeniu
mu możliwości podejmowania decyzji oraz niedocenianie działań podwładnych.

•

Zła atmosfera w miejscu pracy, brak koleżeńskich zachowań, możliwości uzyskania
wsparcia od współpracowników.

•

Często winna jest polityka firmy - milcząca zgoda na zarządzanie przez mobbing –
zarządzania przez wywieranie nacisku na wszystkich tych pracowników, którzy
odważą się mieć inne zdanie niż zarządzający organizacją.

Typowe negatywne cechy organizacji, w której obserwować można zjawisko
przemocy psychicznej to: nie obsadzone stanowiska, mało czasu dla wykonania
pilnych zadań, skostniała hierarchia i niedorzeczne, bezsensowne polecenia
wydawane podwładnym.

PRZYCZYNY MOBBINGU

OSOBOWOŚĆ PRACODAWCY KTÓRY MA SKŁONNOŚCI DO

MOBBINGU:

•

Posiada wyolbrzymione poczucie własnej wartości.

•

Przecenia swoje umiejętności i swoją wiedzę.

•

Jest przekonany o własnych zdolnościach nie przyjmuje krytyki ze strony
innych.

•

Wszelkie uwagi ignoruje lub reaguje na nie z wściekłością i złością.

•

Osoba, która odważyła się mieć odmienne od niego zdanie traktowana
jest jak największy wróg.

•

Nie ufa on nikomu.

•

Chce także doprowadzić do tego, aby osoby, będące jego podwładnymi
nie ufały także sobie nawzajem.

•

Daje do zrozumienia, że ma w grupie pracowników swoich informatorów
- osoby które czerpią korzyści i nagradzane są za lojalność.

PRZYCZYNY MOBBINGU

SZCZEGÓLNA POZYCJA SPOŁECZNA OFIARY:

•

inny kolor skóry

•

inny krąg kulturowy

•

inna narodowość

•

orientacja seksualna (np. inna niż prezentowana przez
przełożonego czy współpracowników)

•

hierarchia wartości

•

przekonania religijne

•

częściej prześladowane są osoby niepełnosprawne.

•

mężczyźni pracujący w sfeminizowanych zawodach lub kobiety
w zawodach uznawanych za typowo męskie.

CO MOŻNA ZROBIĆ KIEDY JEST SIĘ OFIARĄ

MOBBINGU?

•

Zapisuj wszystkie szykany, notuj miejsce i czas oraz okoliczności im
towarzyszące

•

Pamiętaj, ze nie możesz czuć się odpowiedzialny i winny za
zachowanie sprawców przemocy

•

Szukaj pomocy poza pracą

•

Nie spotykaj się z mobberem sam na sam, zawsze bierz kogoś ze
sobą: ze związków zawodowych, prawnika, a w ostateczności
nagrywaj rozmowy

•

Rozmawiaj o możliwości rozwiązania problemu w obecności jeszcze
kogoś

•

Przechowuj zapisy wszystkich incydentów, nawet jeśli nie ma na to
świadków

•

Mów więc o swoim mobberze rodzinie, związkom zawodowym,
prawnikowi, itd.

•

Proś o pomoc innych

•

Jeśli zauważysz pierwsze oznaki szykanowania, od razu rozmawiaj o
tym z innymi

•

Szukaj możliwości mediacji

•

Znajdź chociaż jedną osobę (najlepiej z autorytetem) w miejscu
pracy, która będzie po twojej stronie

CO NA TO PRAWO?

Według  Kodeksu  pracy  mobbing  oznacza  działania  lub
zachowania  dotyczące  pracownika  lub  skierowane  przeciwko
pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu
lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę
przydatności  zawodowej,  powodujące  lub  mające  na  celu
poniżenie  lub  ośmieszenie  pracownika,  izolowanie  go  lub
wyeliminowanie  z  zespołu  współpracowników.  Istotnym  jest  fakt,
iż  osobą  dopuszczającą  się  mobbingu  nie  musi  być
pracodawca,

lecz

może

być

przełożony

lub

współpracownik.

Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi

Kodeks pracy jest podstawą odpowiedzialności pracodawcy, daje
pracownikowi

możliwość

dochodzenia

zadośćuczynienia

pieniężnego od pracodawcy za utratę zdrowia spowodowaną
mobbingiem.

KIEDY NALEŻY PODJĄĆ KROKI

PRAWNE?

Przed podjęciem decyzji o wszczęciu procedury prawnej należy rozważyć argumenty
przemawiające za jej rozpoczęciem lub zaniechaniem, które dotyczą wielu kwestii:

Założenie sprawy sądowej jest skomplikowane. Aby zrozumieć kwestie prawne
należy skontaktować się ze specjalistą.
Proces zabiera dużo czasu. Co będzie się działo w trakcie trwania procesu? Czy
osoba skarżąca powinna nadal pracować ze sprawcą?
Postępowanie  sądowne  jest  kosztowne. Czy  koszty  poniesione  przez  powoda
zostaną pokryte przez związek zawodowy lub inną organizację?
Czy  istnieje  zapis  zdarzeń?  Zapis  wszystkich  incydentów  może  stanowić  ważny
dowód w sytuacji, gdy słowo ofiary zostanie przeciwstawione słowu napastnika.
Czy  zachował  się  zapis  korespondencji  między  ofiarą  i  sprawcą? Może
okazać się szczególnie ważne, jeśli nie ma świadków napastowania.
Czy jest ktoś, kto może zapewnić ofierze emocjonalne wsparcie? Zważywszy
fakt,  że  wszczęcie  kroków  prawnych  może  budzić  obawy,  wsparcie  emocjonalne  w
takiej  sytuacji  może  być  bezcenne. Warto  zbliżyć się  do  osób,  które mają  podobne
doświadczenia.
Jakie  są  inne  rozwiązania? Zdarza  się,  że  sprawy  rozstrzygają  się  na  niekorzyść
powoda. W najlepszym razie otrzymuje on zadośćuczynienie za poniesione straty.

JAK CZĘSTE JEST TO ZJAWISKO?

W  czerwcu  2002  roku  CBOS  przeprowadził  badanie,  którego  celem  było  określenie
skali tego zjawiska w Polsce.
Jak wynika z badania, 5% pracowników jest na co dzień szykanowanych przez
przełożonego,  a  12%  przyznaje,  że  przynajmniej  raz  miało  do  czynienia  z
podobną sytuacją.
Najczęstszą  formą  mobbingu,  wskazywaną  przez  21%  osób  szykanowanych  w
miejscu  pracy  jest  stwarzanie  złej  atmosfery  poprzez  docinki,  obrażanie  i
niemiłe  uwagi.  Inną,  niemal  równie  często  wymienianą  formą  złego  traktowania
pracownika  (20%)  są  różnego  typu  kary,  ograniczenia  i  represje.  Respondenci  w
tej kategorii wymieniali: zmuszanie do pozostawania po godzinach bez płacenia im za
to,  ograniczanie  możliwości  brania  urlopu  lub  wybrania  dogodnego  terminu,
zmuszenie do łamania przepisów oraz narzucanie pracownikom wygórowanych zadań
bez  odpowiedniej  oceny  szans  na  ich  wykonanie.  19%  pracowników  jako  formę
szykanowania  wymieniło  groźbę  zwolnienia  z  pracy,  a  17%  nieuzasadnioną
krytykę,  fałszowanie  danych  na  temat  wyników  pracy  i  obniżanie  wartości
pracownika, także w obecności klienta.
Mobbing  może  dotyczyć  zarówno  traktowania  przez  zwierzchnika,  jak  i  kolegów  z
pracy.  16%  ankietowanych  jest  źle  traktowanych  przez  przełożonego  (9%  miało  do
czynienia z zastraszaniem karami pieniężnymi, takimi jak pozbawianie premii, nagród
lub  części  wypłat).  4%  respondentów  przyznało,  iż  byli  źle  traktowani  przez
współpracowników, a 2% twierdzi, że zdarza się to często. 7% pracowników stało się
ofiarami donosicielstwa bądź pomówień.

MOBBING W SZKOLE

W  ostatnich  latach  bardzo  głośno  mówi  się  o  mobbingu  w  pracy.  Niestety  mobbing  to
nie  tylko  zjawisko,  które  dotyczy  dorosłych.  Doświadczają  również  uczniowie  -  w
szkole,  czy  podczas  zabawy  na  podwórku.  W  ostatnich  latach  w  polskich  szkołach
mobbing stał się bardzo poważnym problemem.

Najczęściej  ofiarą  staje  się  dziecko  słabe  psychicznie,  nieśmiałe,  ,,inne”  w  porównaniu  z
rówieśnikami. Ta inność może dotyczyć np. wzrostu, koloru skóry, włosów, stylu ubierania
się,  zachowania.  Ofiarami  stają  się  prymusi  szkolni,  niezdary  klasowe,  dzieci  mniej
sprawne  fizycznie,  jąkające  się,  otyłe.  Przykłady  można  podawać  w  nieskończoność.
Narażone  są  też  dzieci  spokojne,  ciche,  otaczane  w  domu  nadopiekuńczością,  słabe
psychicznie, które nie potrafią same obronić się, przeciwstawić.

  Natomiast  sprawca  mobbingu  chce  udowodnić  ofierze  i  pozostałym  dzieciom,  swoją
przewagę. sprawcy. Najczęściej sprawcami mobbingu są dzieci agresywne w stosunku do
kolegów i do dorosłych, mające potrzebę dominowania i tyranizowania innych. Są silniejsi
zarówno  psychicznie  jak  i  fizycznie  w  porównaniu  do  swoich  ofiar.  Bardzo  często  grożą,
wyszydzają, wyśmiewają ich i są prowodyrami wszelkiego rodzaju zaczepek. Są to dzieci o
niskiej  empatii.  Często  oprawcy  rekompensują  sobie  w  ten  sposób  brak  sukcesów,
bezradność wobec własnych problemów.