Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochir
urgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
CHOROBY MIĘŚNIA
SERCOWEGO
Na podstawie:
„Choroby wewnętrzne” pod red. Andrzeja Szczeklika
„Choroby wewnętrzne” pod red. Franciszka Kokota
Wytyczne ESC:
–
ACC/ESC Clinical Expert Consensus Documents on Hypertrophic
Cardiomyopathy JACC, 2003; 42: 1687-1713
–
„The role of endomyocardial byopsy in the management of
cardiovascular disease” Eu Heart J, 2007; 28: 3076-3093
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
ZAPALENIE MIĘŚNIA SERCOWEGO
(ZMS)
Definicja:
ZMS jest chorobą o różnej etiologii
polegającą na objęciu przez proces zapalny
kardiomiocytów, tkanki śródmiąższowej, naczyń a
niekiedy także osierdzia. Następstwem ZMS może
być kardiomiopatia zapalna prowadząca do
rozwinięcia niewydolności krążenia.
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
Epidemiologia ZMS
Nieznana częstość występowania zapalenia
mięśnia sercowego – wynik trudności w
jednoznacznym postawieniu rozpoznania tej
jednostki chorobowej
Podczas epidemii zakażenia wirusem
Coxsackie zmiany elektrokardiograficzne
sugerujące zajęcie mięśnia sercowego
stwierdzano u ok. 3,5-5 % populacji
Częściej występuje u osób z upośledzoną
odpornością
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
Etiologia ZMS
Bakterie
(np.: Borelia burgdorferi, prątek gruźlicy, pneumokoki,
gronkowce, Haemophilus sp., salmonella sp., Legionella sp.)
Riketsje, mykoplazmy
Robaki
(np.: włosień kręty, glista ludzka, tasiemiec bąblowcowy ludzki,
glista psia)
Grzyby
(np.: Aspergillus sp., Candida sp.)
Pierwotniaki
(np.: Toxoplasma gondii, Entamoeba histolytica,
Trypanosoma cruzi)
W przebiegu chorób autoimmunologicznych
(np.:toczeń rumieniowaty układowy, sarkoidoza, zespół Churga i Strauss)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
Patogeneza ZMS
Nie jest w pełni poznana
ZMS charakteryzuje się różnego stopnia
nacieczeniem mięśnia sercowego przez komórki
immunokompetentne
W ostrej fazie ZMS:
–
rozpad kardiomiocytów wskutek replikacji wirusa
–
rozszczep dystrofiny (białka strukturalnego kardiomiocytu)
pod wpływem proteazy 2A enterowirusa
W fazie przewlekłej ZMS (u osób z predyspozycją
immunogenetyczną) wirus może przetrwać w
mięśniu sercowym i podtrzymywać odpowiedź
przeciwwirusową
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
6
Podział ZMS w zależności od
charakteru przebiegu choroby
PIORUNUJĄCE ZMS – nagły wyraźny początek, szybkie
narastanie objawów niewydolności krążenia aż do
wstrząsu kardiogennego włącznie
OSTRE ZMS – o mniej wyraźnym początku, mniej
dokuczliwych objawach, które czasem mijają po kilku
tygodniach lub miesiącach, ale u części chorych ostre
zapalenie mięśnia sercowego prowadzi do
kardiomiopatii rozstrzeniowej
PODOSTRE LUB PRZEWLEKŁE ZMS - o przewlekłym
przebiegu, trudnym do określenia początku choroby i
nieidentyfikowalnej pierwotnej przyczynie; najczęściej
prowadzi do zaawansowanej niewydolności serca
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
7
Obraz kliniczny ZMS
Objawy podmiotowe i przedmiotowe
Elektrokardiogram
(prawie zawsze nieprawidłowy, cechy
uszkodzenia mięśnia sercowego, arytmie nadkomorowe i komorowe,
zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego i śródkomorowego)
RTG klatki piersiowej
(sylwetka serca może być powiększona, przy
podwyższeniu ciśnienia napełniania lewej komory objawy zastoju w krążeniu
płucnym niezależnie od wielkości sylwetki serca)
Rezonans magnetyczny
(obrzęk mięśnia sercowego, ogniskowe
uszkodzenie kardiomiocytów)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
8
Biopsja endomiokardialna w ZMS
Rzadko wykonywana,
Znaczenie diagnostyczne - jedynie pozytywny wynik
biopsji
Kryteria aktywnego ZMS (tzw. kryteria Dallas) to:
obecność rozsianego lub wieloogniskowego nacieku zapalnego oraz
obecność zwyrodnienia lub martwicy przylegających komórek
mięśniowych
(przykładowy obraz histopatologiczny)
Ujemny wynik biopsji nie wyklucza ZMS (np. czułość
badania w wykrywaniu nacieku limfocytowego – 30-
40%)
U 40% chorych na ZMS w bioptacie stwierdza się
obecność genomów wirusów (Coxackie B, adenowirusy
i parwowirus B19) – nie jest to równoznaczne ze
znalezieniem czynnika etiologicznego
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
9
Kryteria rozpoznania ZMS
Jedynym pewnym kryterium rozpoznania jest
pozytywny wynik biopsji endomiokardialnej. Ujemny
wynik biopsji nie wyklucza jednak ZMS.
Za pomocą metod nieinwazyjnych można postawić
jedynie wysoce prawdopodobne rozpoznanie ostrego
ZMS. Przemawia za nim nagłe wystąpienie typowych
objawów ZMS u młodych osób z wywiadem przebytego
zakażenia wirusowego
U chorych z rozpoznaniem kardiomiopatii rozstrzeniowej
jeżeli wykluczono inne niż ZMS przyczyny można
wykonać biopsje endomiokardialną. Obecność nacieku
zapalnego (u około 10% takich chorych) potwierdza
ZMS.
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
0
Rozpoznanie różnicowe ZMS
OSTRE ZMS
Świeży zawał serca
Sepsa
Ostra niedomykalność
mitralna
Inne kardiomiopatie
PRZEWLEKŁE ZMS
Kardiomiopatia
rozstrzeniowa
Inne przyczyny przewlekłej
niewydolności krążenia
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
1
Leczenie ZMS
Jest to przede wszystkim
leczenie objawowe
Ograniczenie aktywności fizycznej
Standardowe leczenie niewydolności serca, zaburzeń rytmu i
przewodzenia (w piorunującym ZMS aminy presyjne i
mechaniczne wspomaganie krążenia)
Leczenie swoiste (możliwe w ZMS wywołanym innymi
czynnikami niż wirusy)
Immunosupresja – gdy ZMS w przebiegu sarkoidozy, chorób
układowych i w ZMS olbrzymiokomórkowym
Unikanie stosowania niesterydowych leków przeciwzapalnych, a
także leków wpływających niekorzystnie na mikrokrążenie
wieńcowe
W przypadku nieskuteczności leczenia i rozwoju zaawansowanej
niewydolności krążenia – transplantacja serca
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
2
Powikłania ZMS
Główne powikłanie – postępująca niewydolność serca
Inne powikłania: zaburzenia rytmu, zatory obwodowe
W każdym stadium choroby może wystąpić nagły zgon
Rokowanie w ZMS
Większość chorych na ostre lub piorunujące ZMS
powraca do pełnego zdrowia.
Chorzy z podostrym ZMS
(aktywnym lub granicznym wg
kryteriów Dallas)
rokują źle
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
3
KARDIOMIOPATIE
Definicja kardiomiopatii:
choroba mięśnia
sercowego o nieznanej przyczynie powodująca jego
nieprawidłową budowę i funkcję. Przebiega ona
często z zajęciem wsierdzia, czasem też osierdzia.
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
4
Klasyfikacja kardiomiopatii
(wg WHO 1995 r)
Kardiomiopatia rozstrzeniowa
Kardiomiopatia przerostowa
Kardiomiopatia restrykcyjna
Arytmogenna dysplazja prawej komory
Kardiomiopatia niesklasyfikowana
(choroby
mitochondrialne, fibroelastoza, dysfunkcja skurczowa z
minimalną rozstrzenią)
Kardiomiopatie swoiste
(niedokrwienna, nadciśnieniowa,
tachyarytmiczna, polekowa, zapalna, metaboliczna,
alkoholowa, połogowa, w przebiegu chorób tkanki łącznej, w
przebiegu sarkoidozy, hemochromatozy, amyloidozy, AIDS,
chorób układu nerwowo-mięśniowego)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
5
Kardiomiopatia rozstrzeniowa
(DCM – dilated cardiomyopathy)
Definicja:
choroba mięśnia sercowego przebiegająca
z poszerzeniem lewej i/lub prawej komory, z
upośledzeniem jej funkcji skurczowej, prowadząca
do zastoinowej niewydolności krążenia
Najczęściej występująca kardiomiopatia (~60%
wszystkich kardiomiopatii)
Zapada na nią 5-8 osób/100 000/rok
Etiologia nieznana (u 20-30% chorych występuje
rodzinnie) – mutacje genów białek zrębu
komórkowego (dystrofiny, sarkoglikanu i aktyny)
oraz białek filamentów pośrednich (laminy A i C,
desminy)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
6
Obraz makroskopowy serca kardiomiopatycznego
(po lewej stronie)
i serca nie wykazującego zmian
morfologicznych.
DCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
7
Obraz kliniczny DCM
Wartość dodatkowych badań
diagnostycznych
Objawy podmiotowe i przedmiotowe –
objawy
zastoinowej niewydolności krążenia o różnym stopniu ich nasilenia
EKG – migotanie przedsionków, bloki odnóg, arytmia
komorowa
RTG klatki piersiowej –
powiększenie sylwetki serca (wskaźnik
sercowo-płucny >0,5), zastój w krążeniu płucnym, płyn w jamach
opłucnej
ECHO – badanie diagnostyczne z wyboru
(ocena funkcji
skurczowej lewej i/lub prawej komory, wielkości jam serca)
Cewnikowanie serca
(prawidłowa koronarografia wyklucza
DCM wtórną do choroby niedokrwiennej serca)
Biopsja endomiokardialna
(pozwala zdiagnozować zapalną
DCM)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
8
Leczenie DCM
W DCM idiopatycznej nie ma leczenia przyczynowego
Leczenie takie jak w przypadku przewlekłej
niewydolności serca
•
Farmakologiczne
•
Resynchronizacja mięśnia sercowego
•
Transplantacja serca
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
9
Przebieg naturalny DCM
Duże zróżnicowanie przebiegu choroby u
poszczególnych chorych
25% chorych umiera w ciągu pierwszego roku od
postawienia rozpoznania, 50% w ciągu 2 lat
U ¼ chorych następuje samoistna poprawa
Rokowanie w DCM
Takie jak w niewydolności krążenia
Predyktory zgonu: wielkość jam serca i
maksymalne zużycie tlenu
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
0
Kardiomiopatia przerostowa
(HCM - hypetrophic cardiomyopathy)
Definicja:
genetycznie uwarunkowana choroba mięśnia
sercowego charakteryzująca się przerostem głównie ścian lewej
komory, często z asymetrycznym przerostem przegrody
międzykomorowej, ze zwykle zachowaną funkcją skurczową
Zaburzenia pracy lewej komory dotyczą przede wszystkim jej
funkcji rozkurczowej
Istotną rolę odgrywa również mechanizm niedokrwienia mięśnia
sercowego (dysproporcja pomiędzy masą mięśnia sercowego a
wielkością łożyska naczyniowego dostarczającego tlen)
W 70% występuje rodzinnie
Może ujawnić się w każdym wieku, z reguły występuje już u
ludzi młodych
HCM charakteryzuje się bezwładnym ułożeniem przerośniętych
kardiomiocytów (różniących się kształtem i wielkością) zwykle
otaczających ogniska zwłóknienia.
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
1
Prawidłowy układ włókien
mięśniowych
Układ włókien mięśniowych w HCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
2
Etiologia HCM
Mutacje genu kodującego jedno
z białek sarkomeru sercowego:
łańcucha ciężkiego ß-
miozyny (30% rodzinnych
postaci HCM)
białka C wiążącego miozynę
(15% rodzinnych postaci HCM)
sercowej troponiny T (postać
HCM obarczona wysokim
ryzykiem nagłego zgonu)
aktyny
troponiny
łańcucha lekkiego miozyny
Opisano ponad 100 mutacji
9 białek sarkomeru u
pacjentów z HCM
Na rozwój choroby mają
wpływ również inne geny
modyfikujące np. wariant
delecyjny genu kodującego
konwertazę angiotensyny
Rola czynników
środowiskowych
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
3
Najczęstsze warianty morfologiczne
HCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
4
Z zawężeniem drogi odpływu z lewej komory (IHSS)
–
z obecnością gradientu ciśnień w drodze wypływu (istotny >30 mmHg)
Bez zawężenia drogi odpływu z lewej komory
Brock 1957 and Teare 1958
Najczęściej stosowany podział HCM:
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
5
Obraz kliniczny HCM
Obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany:
od całkowicie bezobjawowego do zaawansowanej
niewydolności krążenia.
Objawy podmiotowe
duszność wysiłkowa, orthopnoe, ból dławicowy, kołatania serca, zawroty
głowy, omdlenia lub stany przedomdleniowe, utraty przytomności
(pierwszą manifestacją HCM bywa nagłe zatrzymanie krążenia w
mechanizmie migotania komór)
Objawy przedmiotowe
(zależne również od obecności lub nie zwężenia
w drodze wypływu z lewej komory)
mruk skurczowy nad koniuszkiem serca, dwubitne uderzenie
koniuszkowe, obecny III lub IV ton, możliwy klik wczesnoskurczowy,
szmer skurczowy crescendo-decrescendo najgłośniejszy nad koniuszkiem
i wzdłuż lewego brzegu mostka (o charakterystycznej zmianie głośności
w zależności od pozycji ciała), chybkie dwubitne tętno obwodowe
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
6
Przebieg
bezobjawow
y
Nagły zgon
Stenokardia
Omdlenia
Duszności
Objawy mogące
wystąpić w HCM
Wielopostaciowość obrazu
klinicznego HCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
7
Badania dodatkowe w HCM
EKG
(przerost ścian lewej komory, niespecyficzne zaburzenia
repolaryzacji lub cechy przeciążenia lewej komory, zespoły QS,
ujemne załamki T)
RTG klatki piersiowej
(niesymetryczny przerost przegrody
m.komorowej ze stosunkiem grubości przegrody do wolnej ściany
>1,3, ocena obecności i stopnia nasilenia zwężenia drogi odpływu z
lewej komory, obecność skurczowego ruchu przedniego płatka
zastawki mitralnej – objaw SAM)
Koronarografia –
wykonywana u osób planowanych do leczenia
inwazyjnego HCM
Wentrikulografia –
wykonywana jedynie w przypadku trudności
diagnostycznych za pomocą badań nieinwazyjnych
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
8
Przebieg naturalny HCM
Bardzo zróżnicowany
Choroba najszybciej postępuje u dzieci i w wieku
młodzieńczym
U 10% chorych dochodzi do poszerzenia lewej
komory i rozwoju jej dysfunkcji skurczowej
Typ mutacji odpowiedzialnej za defekt genetyczny -
najlepszym czynnikiem predykcyjnym przebiegu
choroby
Młody wiek w chwili rozpoznania HCM, wywiad
rodzinny nagłego zgonu, występowanie omdleń,
rejestracja częstoskurczu komorowego – czynniki
predykcyjne nagłego zgonu w HCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2
9
Rozpoznanie różnicowe
W różnicowaniu należy uwzględnić:
Przerost ścian lewej komory wtórny do nadciśnienia
tętniczego
Zwężenie lewego ujścia tętniczego
Stan po zawale serca
Chorobę Fabryego
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
0
Leczenie farmakologiczne HCM
Ukierunkowane na: zmniejszenie objawów, przeciwdziałanie
powikłaniom, zmniejszenie ryzyka nagłego zgonu
Chorzy bez objawów podmiotowych wymagają jedynie
obserwacji
(brak danych o skuteczności farmakoterapii w
zapobieganiu nagłym zgonom w tej grupie chorych)
Chorzy objawowi:
–
Leki B-adrenolityczne (propranolol)
–
Antagoniści wapnia (werapamil)
–
Dizopyramid
Leczenie arytmii (komorowej, migotania przedsionków) –
amiodaron, sotalol
U chorych z HCM i zawężeniem drogi odpływu nie powinno się
stosować: nifedypiny, nitrogliceryny, glikozydów naparstnicy i
inhibitorów ACE
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
1
Leczenie inwazyjne HCM (dotyczy
IHSS)
Chirurgiczna miotomia (operacyjne wycięcie części
przegrody międzykomorowej, zabieg Morrowa)
Przezskórna
ablacja alkoholowa przegrody m.komorowej
(zawał
serca wywołany dowieńcowym wstrzyknięciem
alkoholu absolutnego - do gałęzi przegrodowej
tętnicy zstępującej przedniej)
Elektrostymulacja dwujamowa
Transplantacja serca – w krańcowej niewydolności nie
poddającej się leczeniu
Wszczepienie kardiowertera-defibrylatora u osób
obciążonych dużym ryzykiem nagłego zgonu
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
2
Algorytm postępowania leczniczego w
HCM
B-blokery
Werapamil
Disopiramid
•Przebyte
zatrzymanie
krążenia
•sVT i nsVT
•Wywiad rodzinny
nagłych zgonów
•Grubość śc.
LV3cm
•LVOT >30mmHG
•Niejasne
zasłabnięcia
•Spadki ciśnienia
tętniczego w
trakcie wysiłku
Maron, B. J. JAMA 2002;287:1308-1320.
Amiodaron
Biosotal
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
3
Kardiomiopatia restrykcyjna
(RCM - restrictive cardiomyopathy)
Definicja:
choroba mięśnia sercowego
charakteryzująca się upośledzeniem czynności
rozkurczowej lewej komory w wyniku zaburzeń
relaksacji jej ścian
Bardzo rzadki rodzaj kardiomiopatii
Idiopatyczna RCM – o nieznanej przyczynie,
w mięśniu
sercowym stwierdza się ogniska zwłóknienia w tkance śródmiąższowej
Wtórna RCM - z reguły w wyniku spichrzania w
obrębie mięśnia sercowego w przebiegu:
skrobiawicy,
hemochromatozy, sarkoidozy, układowych chorób tkanki łącznej,
radioterapii nowotworów i leczenia antracyklinami
Objawy kliniczne jak w zaciskającym zapaleniu
osierdzia (objawy niewydolności zarówno lewo- jak i
prawokomorowej)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
4
Badania dodatkowe w RCM
Elektrokardiogram – częste migotanie przedsionków,
niski woltaż załamków R
RTG klatki piersiowej – często prawidłowa sylwetka serca
Echokardiografia – prawidłowa lub zwiększona grubość
ścian lewej komory, powiększenie obu przedsionków,
nieprawidłowy profil dopplerowski napełniania obu
komór
Cewnikowanie serca – inwazyjny pomiar ciśnień
wewnątrzsercowych w razie wątpliwości w różnicowaniu
z zaciskającym zapaleniem osierdzia
Biopsja endomiokardialna – wskazana w przypadku
podejrzenia nacieków swoistych np. w sarkoidozie
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
5
Leczenie RCM
Niemal wyłącznie objawowe
Leki moczopędne, blokery kanału wapniowego i B-
blokery – leki z wyboru
Glikozydy naparstnicy ??? – ostrożnie
W przypadku migotania przedsionków – leczenie
przeciwzakrzepowe
W przypadkach nie poddających się leczeniu do
rozważenia przeszczep serca
We wtórnych postaciach RCM – leczenie choroby
podstawowej
Rokowanie – na ogół poważne
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
6
Arytmogenna dysplazja prawej
komory
(ARVC – arrhythmogenic right ventricular cardiomypathy)
Inaczej: arytmogenna kardiomiopatia
prawokomorowa, arytmogenna dysplazja prawej
komory
Definicja:
choroba uwarunkowana genetycznie,
dotyczy głównie prawej komory, polega na
stopniowym zastępowaniu włókien mięśniowych
tkanką tłuszczową i włóknistą, czemu towarzyszy
duża skłonność do arytmii komorowych
Występuje głównie u mężczyzn, 1/5000 osób
populacji ogólnej
Odpowiedzialna za część nagłych zgonów osób
młodych, szczególnie młodych sportowców
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
7
Obraz makro- i mikroskopowy w ARVC
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
8
Etiologia ARVC
Mutacje genów kodujących sercowy receptor
rianodynowy RyR2 lub desmoplakinę
Dziedziczy się jako cecha autosomalna dominująca
ze zmienną penetracją
Rzadko występuje rodzinnie
Za zmiany zwyrodnieniowe mięśnia sercowego
polegające na stłuszczeniu i zwłóknieniu
odpowiedzialny jest prawdopodobnie proces
apoptozy kardiomiocytów
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3
9
Obraz kliniczny ARVC
Groźne dla życia arytmie komorowe (najczęściej
jednokształtny częstoskurcz komorowy)
Zgłaszane dolegliwości: kołatania serca, zawroty
głowy, stany omdleniowe
Pierwszą manifestacją choroby może być nagły
zgon (zwykle w trakcie wykonywania codziennych
czynności)
W badaniu przedmiotowym nie stwierdza się zmian
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
0
Badania dodatkowe w ARVC
EKG (u 50% chorych blok prawej odnogi pęczka
Hisa, ujemny załamek T w odprowadzeniach
prawokomorowych, patognomoniczna fala epsilon)
Echokardiogram (upośledzona kurczliwość i
niewielkie powiększenie prawej komory)
Wentrykulografia (upośledzona kurczliwość prawej
komory)
Rezonans magnetyczny (nacieki tłuszczowe w
ścianie prawej komory)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
1
Przebieg naturalny ARVC
Występuje zwykle u młodych dorosłych mężczyzn
(80% przypadków < 40 r.ż.)
Krótkotrwała utrata przytomności – najczęstszy
pierwszy objaw choroby
Nagły zgon – również bywa pierwszym objawem
choroby
Objawy prawokomorowej niewydolności – w
późniejszym okresie choroby
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
2
Rozpoznanie ARVC
Anomalia Ebsteina
Anomalia Uhla
Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej
Zawał prawej komory
Niedomykalność zastawek prawego serca
Rozpoznanie różnicowe
Na postawie badań obrazowych
Biopsja endomiokardialna – raczej nie (niska czułość)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
3
Leczenie ARVC
Objawowe
Leczenie antyarytmiczne: sotalol, amiodaron
Ablacja miejsc arytmogennych?
Wszczepienie kardiowertera-defibrylatora
Rokowanie w ARVC
Poważne
Zagrożenie nagłym zgonem podczas wysiłku
fizycznego
Czynniki ryzyka nagłego zgonu: młody wiek,
przebyte omdlenia, zatrzymanie krążenia,
hemodynamicznie istotny częstoskurcz
komorowy, zajęcie lewej komory
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
4
Kardiomiopatia skrobiawicza
U 50% chorych ze skrobiawicą typu AL, u 10%
chorych ze skrobiawicą typu AA, rzadko w
rodzinnych postaciach choroby
Patogeneza choroby: pozakomórkowe odkładanie
się amyloidu w mięśniu sercowym powiększenie
serca i pogrubienie ścian komór objawy restrykcji i
dysfunkcji rozkurczowej mięśnia sercowego
niewydolność przede wszystkim prawokomorowa,
zaburzenia rytmu i przewodzenia
ECHO – objaw „błyszczącego” mięśnia sercowego
(u 25% chorych)
Rozpoznanie na podstawie badania histologicznego
wycinka błony śluzowej np. odbytnicy
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
5
Złogi amyloidu barwione czerwienią Kongo (materiał własny)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
6
Kardiomiopatia połogowa
Występuje w III trymestrze ciąży i w ciągu pierwszych 5
miesięcy po porodzie
Najbardziej prawdopodobna przyczyna: nieprawidłowa
odpowiedź immunologiczna na antygeny płodu, rozważa się
też czynniki genetyczne i zapalne, niedobór selenu
Czynniki ryzyka: wiek matki >30 lat, wielorództwo (> 3
ciąże), ciąża mnoga, rzucawka lub stan przedrzucawkowy w
wywiadzie
Obraz kliniczny taki jak dla idiopatycznej DCM (objawy
niewydolności krążenia, zaburzenia rytmu, zwiększone ryzyko
powikłań zatorowo zakrzepowych)
Leczenie objawowe
Odradza się ponowne zajście w ciążę
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
7
Kardiomiopatia alkoholowa
Jest prawdopodobnie wynikiem nakładania się na
siebie kilku czynników: toksycznego działania
alkoholu, przebytego zakażenia wirusowego a
także czynników genetycznych
Czynnikiem patogenetycznym może być również
towarzyszące chorobie alkoholowej ogólne
niedożywienie, w tym szczególnie niedobory białka
i witamin (z grupy B1)
Obraz kliniczny podobny do obrazu klinicznego
idiopatycznej DCM
Leczenie objawowe
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
8
Wirusy odpowiedzialne za ZMS
Coxsackie B
Adenowirusy
Wirus Epsteina i Barr
Wirus zapalenia wątroby typu C
Wirus cytomegalii
Wirusy ECHO
Wirusy grypy A i B
Wirus różyczki
Wirus ospy wietrznej i półpaśca
Parwowirus B19
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4
9
Leki i substancje toksyczne
odpowiedzialne za ZMS
Antybiotyki
(amfoterrycyna B, ampicylina, penicylina, tetracyklina,
streptomycyna, sulfonamidy)
Leki przeciwgruźlicze
(izoniazyd, kwas paraaminosalicylowy)
Leki przeciwdrgawkowe
(karbamazepina, fenytoina)
Niesteroidowe leki przeciwzapalne
Diuretyki
(acetazolamid, chlortalidon, hydrochlorotiazyd, spironolakton)
Pochodne sulfonylomocznika
Inne leki
(np.: metyldopa, amitryptylina, klozapina)
Substancje toksyczne
(np.: kokaina, ołów, arszenik)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
0
Objawy podmiotowe i przedmiotowe
w ZMS
Objawy ZMS często poprzedzone (od kilku dni do
kilku tygodni) wystąpieniem infekcji wirusowej dróg
oddechowych lub przewodu pokarmowego
Najczęstsze objawy podmiotowe:
Duszność (wysiłkowa lub spoczynkowa)
Ból w klatce piersiowej
Kołatanie serca
Objawy przedmiotowe
Cechy niewydolności krążenia (bardzo często w olbrzymiokomórkowym
ZMS) – w skrajnych przypadkach obraz wstrząsu kardiogennego
Objawy zapalenia osierdzia (często towarzyszącego ZMS)
Objawy zatoru obwodowego
Objawy alergiczne (w eozynofilowym ZMS)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
1
Badania laboratoryjne w ZMS
Przyśpieszony opad krwinek (u ponad 70% chorych)
Podwyższona leukocytoza z towarzyszącym
przesunięciem w kierunku neutrofili – 50% chorych
Wysoka eozynofilia w przypadku robaczyc i chorób
autoimmunologicznych
Wzrost markerów martwicy mięśnia sercowego (CK-
MB i troponiny T lub I) – 30% chorych
Zwiększona aktywność CK (<10% chorych) – zwykle
w przypadku ostrego lub piorunującego ZMS
4-krotny wzrost mian wirusowo swoistej
immunoglobuliny G w fazie zdrowienia (u 20%
chorych)
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
2
Echokardiogram w ZMS
W ZMS o przebiegu ostrym lub piorunującym–
uogólnione, znacznego stopnia upośledzenie
kurczliwości ścian lewej komory przy zachowaniu
jej prawidłowej objętości rozkurczowej, czasem
pogrubienie ścian lewej komory
W ZMS o przebiegu podostrym lub przewlekłym –
obraz echokardiograficzny taki jak dla
kardiomiopatii rozstrzeniowej
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
3
Techniczne aspekty biopsji
endomiokardialnej
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
4
Obraz histopatologiczny ostrego
śródmiąższowego ZMS
©2004-2005 Mihai Danciu. Comments and suggestions:
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
5
Jae Oh The Echo Manual, 2
nd
ed, 1999
ECHO w HCM
Klinika Kardiologii, I Katedra Kardiologii i Kardiochi
rurgii Uniwersytet Medyczny w Łodzi
5
6
Ablacja alkoholowa przegrody
m.komorowej