Zachowania zdrowotne i ich związek ze zdrowiem

Zachowania zdrowotne i ich

związek ze zdrowiem



Zdrowie - efekt trosk o siebie i

innych, to dyscyplina, która łączy

elementy nauk medycznych i

pedagogicznych.

W Polsce jej podstawę stanowią

wychowanie fizyczne i higiena

szkolna.

POJĘCIE ZACHOWAŃ

ZDROWOTNYCH



Wg E. Mazurkiewicz – wszelkie

zachowania (nawyki, zwyczaje, postawy,

uznane wartości przez jednostki ludzkie i

przez grupy społeczne) w dziedzinie

zdrowia (...) to, jaki jest człowiek pod

względem zdrowotnym wyraża się w jego

zachowaniu zdrowotnym: jak pojmuje

zdrowie, jak je ocenia, w jaki sposób nim

dysponuje, jak reaguje na zdrowie innych



Wg A. Titkowa – czynności i działania

ludzkie wyrażone za pomocą zmiennych

behawioralnych - związanych ze sferą

zdrowia i choroby



Wg K. Puchalskiego – wybrane przez

obserwatora lub/i podmiot działania,

zachowania czy typy zachowań, które w

gruncie pewnego systemu wiedzy

(przekonań potocznych, danej teorii

naukowej czy ideologii społecznej) pozostają

istotnym, określonym w przyjętej opcji

związku ze zdrowiem ujmowanym w

znaczeniu ujętym w tym systemie

ZACHOWANIA ZDROWOTNE

, to te

zachowania, które w świetle

współczesnej wiedzy medycznej

wywołują określone – pozytywne lub

negatywne – skutki zdrowotne u

osób, które je realizują

– to zarówno reakcje na wszelkie

sytuacje związane ze zdrowiem, jak i

nawyki oraz celowe czynności

Zachowania zdrowotne można określić jako

postępowanie i działania, które pośrednio

lub bezpośrednio wpływają na zdrowie i

samopoczucie człowieka, są to:



Zachowania sprzyjające zdrowiu, biopozytywne,

prozdrowotne, wykazujące pozytywny wpływ na

zdrowie, mające na celu lub dające w efekcie

podtrzymanie, umacnianie lub przywracanie

zdrowia i sprawności (aktywność fizyczna,

racjonalne żywienie, utrzymanie czystości ciała i

otoczenia, zapewnienie bezpieczeństwa,

utrzymanie właściwych relacji miedzy ludźmi,

radzenie sobie ze stresem).



Zachowanie szkodliwe dla zdrowia,

antyzdrowotne, bionegatywne, mające

negatywny związek ze zdrowiem, wywołujące

jego zagrożenie, chorobę lub utratę sprawności

(palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu i innych

środków uzależniających).

Czynniki wpływające na

kształtowanie się stylu życia i

zachowań zdrowotnych



Czynniki związane ze środowiskiem

fizycznym



Czynniki kulturowe



Wpływ grup ludzi- odgrywa rodzina

szczególnie matka



Czynniki osobiste

TYPOLOGIA ZACHOWAŃ

Ze względu na stan zdrowia:

- zachowania zdrowotne ludzi zdrowych

- zachowania zdrowotne ludzi chorych

- zachowania w zdrowiu: wszelkie zachowania

człowieka, które umacniają go w zdrowiu,

jak i te, które skierowane są na chorobę

- zachowania w doświadczaniu choroby

- zachowania w roli chorego

Ze względu na znaczenie dla organizmu

a. zachowania biopozytywne: ich

podejmowanie służy zdrowiu, umacnia

je, bądź pomaga w powrocie do zdrowia

b. zachowania bionegatywne:

szkodzące zdrowiu

Ze względu na czynnik inspirujący

a. zachowania pobudzane przez

instytucje społeczne

b. zachowania inspirowane przez

kulturę, wynikające ze wzorów życia

społecznego

Ze względu na podmiot działania

a. zachowania jednostkowe –

indywidualne, charakterystyczne dla

poszczególnych osób sposoby

postępowania w sytuacjach

zdrowotnie ważnych (np. palenie

papierosów, uprawianie sportu)

b. zachowania zbiorowe – typowe

dla określonych grup czy

społeczności, realizowane przez

wszystkich jej członków, nie zawsze

świadomie, podejmowane z własnej

inicjatywy

Ze względu na posiadają wiedzę

medyczną:

a. zachowania zdrowotne laików

b. zachowania zdrowotne

profesjonalistów:

U podstawy tego podziału leży założenie, że

posiadanie fachowej wiedzy medycznej

może różnicować zachowania związane

ze zdrowiem i chorobą; znajomość

objawów bądź dolegliwości

towarzyszących chorobom może

powodować bardziej racjonalne podejście

do nich

Ze względu na relację do

przedmiotu działania:

a. zachowania bezpośrednio

skierowane na jednostkę/grupę (np.

szczepienia)

b. zachowania pośrednio

skierowane na zdrowie jednostki

(chlorowanie wody, jodowanie soli

kuchennej)

Związkami zachowań zdrowotnych ze

zdrowiem zajmuje się specjalna

dyscyplina naukowa –

EPIDEMIOLOGIA BEHAWIORALNA

CHOROBA ZACHOWANIOZALEŻNA

(

choroba z wyboru ) to choroba, do

powstania której przyczyniają się

przede wszystkim zachowania

zdrowotne

SPOŁECZNE

UWARUNKOWANIA

ZACHOWAŃ ZDROWOTNYCH

Zachowania zdrowotne są w znacznym

stopniu kształtowane są czynnikami

związanymi z życiem społecznym

jednostki

Uwarunkowania kulturowe – system norm

i przekonań, wzorów postępowania, a

także ogół wytworów materialnych i

niematerialnych wytworzonych przez

grupę społeczną

Kultura zdrowotna

- to system wartości przypisywanych zdrowiu

fizycznemu i psychicznemu, subiektywnemu i

obiektywnemu, jednostkowemu i publicznemu

- przejawia się w świadomym regulowaniu

relacji człowiek-środowisko, a poczucie

odpowiedzialności za zdrowie własne i

publiczne oraz wrażliwości na potrzeby

zdrowotne

–

jest to pewien standard zdrowotny, typowy

dla określonej zbiorowości, uzyskany dzięki

powiązaniom kultury tej społeczności z jej

zdrowiem

–

kultura reguluje:

a) wyobrażenia o zdrowiu i chorobie

b) sposób odczuwania, postrzegania i

opisywania objawów chorobowych

c) stan wiedzy dotyczącej przyczynowości

chorób

d) postawy i zachowania wobec choroby

własnej

e) styl życia uznany za decydujący czynnik

w kształtowaniu zdrowia społeczności

Zależność wzorów kulturowych to:

- sposoby spędzania wolnego czasu

- dbałości o higienę osobistą i

otoczenia

- stosunek do używek typu: papierosy,

alkohol, narkotyki, który ma

niewątpliwie związek ze społeczną

sankcją ich stosowania w danej grupie

Uwarunkowania stratyfikacyjno - ekonomiczne

a. Wielowymiarowe skutki zajmowanej pozycji

społecznej:

1) im niższa klasa społeczna, tym gorsze

wejście w różne układy społeczne, tym

większa tolerancja na objawy chorobowe, tym

bardziej ograniczone korzystanie z usług

medycznych

2) wymagania w zakresie opieki zdrowotnej

są wyższe u ludzi żyjących w korzystnych

warunkach niż u tych, którzy mają warunki

gorsze

b. Zależność między wykształceniem a

stosunkiem do własnego zdrowia

ZACHOWANIA

ANTYZDROWOTNE

To te zachowania podejmowane przez człowieka,

które w sposób bezpośredni lub pośredni wpływają

na pogorszenie jego stanu zdrowia

Palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, brak

aktywności fizycznej, nieracjonalne odżywianie

Dysonans społeczny

– ludzie w pewnym stopniu potrzebują zachowań

ryzykownych

– szczególne znaczenie mają procesy poznawcze w

obronie zachowań antyzdrowotnych,

przeciwstawiające się informacjom mówiącym o

zagrożeniach, jakie ze sobą niosą

5 modeli wyjaśniania zachowań

antyzdrowotnych :

1. selektywna ocena informacji

2. rangowanie zdrowotnego wpływu

poszczególnych czynników ryzyka ,

porównywanie z bardziej niebezpiecznymi

3. nie przyjmowanie do wiadomości

ewentualnych konsekwencji zachowań

antyzdrowotnych oraz stawianie siebie w

uprzywilejowanej pozycji

4. przekonanie o panowaniu nad nałogiem

5. analiza zysków i strat

Palenie tytoniu

–

jeden z największych czynników

zagrożenia zdrowia

– palaczem jest co drugi mężczyzna i

co czwarta kobieta

– najczęściej palą osoby z

wykształceniem zasadniczym

zawodowym, najrzadziej z wyższym

Składniki dymu tytoniowego

jest to około 4000 związków

chemicznych, z których 40 ma

udowodnione działanie rakotwórcze

z medycznego punktu widzenia

najważniejszymi składnikami są;

nikotyna, tlenek węgla, substancje

kancerogenne i drażniące

Skutki zdrowotne palenia

tytoniu



Nowotwory



Nienowotworowe schorzenia układu

oddechowego



Choroby układu naczyniowego



Inne efekty chorobowe (nieżyt przewodu

pokarmowego, choroba wrzodowa

żoładka i dwunastnicy, Ch.

Leśniowskiego-Crohna)



Powikłania w ciąży

Picie alkoholu

W Europie występują 3 wzory picia

1. romański – picie wina (Francja,

Włochy, Hiszpania)

2. anglosaski – picie piwa i drinków

3. jednorazowe spożywanie dużych

ilości wysoko stężonego alkoholu

(wódka) – Europa Wschodnia

5 stylów picia w Polsce

1. neurasteniczny – środek na

zmęczenie, zniechęcenie, rozdrażnienie

2. kontaktywny – zmniejszenie

dystansu międzyludzkiego

3. dionizyjski – pragnienie oderwania

się od rzeczywistości przyziemnej

4. heroiczny – zapewniający poczucie

mocy i dokonywania rzeczy wielkich

5. samobójczy – wynikający z chęci

zapomnienia o troskach i kłopotach

wiążący się z niskim poczuciem własnej

wartości i pragnienia samozniszczenia

–

Mężczyźni piją 3-krotnie więcej niż

kobiety – Najwięcej piją osoby z

wykształceniem zasadniczym

zawodowym

– Kobiety z wyższym wykształceniem

piją więcej od kobiet z niższym

– O ilości spożywania alkoholu

decyduje miejsce zamieszkania

– Wiek inicjacji alkoholowej wynosi 12

lat

Problemy związane z

alkoholem:

1. uzależnienie

2. nadmierne picie

3. uszkodzenie rozwoju psychofizycznego

pijącej młodzieży

4. zaburzenia rytmu serca

5. marskość wątroby

6. uszkodzenia w układzie

immunologicznym

7. chroniczny stres (współuzależnienie)

8. demoralizacja i ubóstwo

9. wzrost przestępczości

10. zatrucie alkoholem prowadzące do

zgonu lub samobójstwa

Narkomania

Stałe lub okresowe przyjmowanie w

celach niemedycznych środków

odurzających lub psychotropowych

albo środków zastępczych w wyniku

czego może powstać zależność

–

Objawy:

a. przymus przyjmowania danego środka

b. tendencja do zwiększania dawki

c. psychiczne i fizyczne uzależnienie od

działania środka

d. nabywanie go wszelkimi możliwymi

sposobami

– Powód:

a. zaburzona, mniej lub bardziej wyraźnie,

więź uczuciowa dziecka z jego najbliższym

otoczeniem społecznym

b. odpowiedź na bezrobocie, pogorszenie

się sytuacji materialnej wielu grup, brak

perspektyw

1. Ujemne skutki społeczne:

a. wzrost przestępczości

b. prostytucja narkomanek i

narkomanów

c. handel narkotykami

Profilaktyka



Profilaktyka to działania, których

celem jest zapobieganie chorobom i

innym zaburzeniom.

Wyróżnia się profilaktykę pierwotną,

wtórną oraz trzeciorzędową.

Profilaktyka pierwotna

Obejmuje działania



Swoiste - zapobieganie

- chorobom zakaźnym

- próchnicy zębów

- krzywicy

- nowotworom skóry

- niedoczynności tarczycy

- niedokrwistości



Nieswoiste - nie ukierunkowane na konkretną chorobę

-zwiększenie odporności organizmu ogólnej kondycji i

sprawności

-opóźnienie procesów starzenia się poprzez hartowanie, styl

życia i zachowania

-eliminowanie zagrożeń dla zdrowia

-stworzenie dziecku warunków

-wyposażenie człowieka w wiedzę

Profilaktyka wtórna



Testy przesiewowe



badania krwi i stawów biodrowych,

wzroku, słuchu, układu ruch.



Profilaktyczne badania lekarskie

Profilaktyka

trzeciorzędowa

Dotyczy ludzi przewlekle chorych i

niepełnosprawnych. Ma na celu

zapobieganie niepomyślnym

następstwom chorób.



Zapobieganie rozwojowi wtórnego

kalectwa społecznego.



Pomoc dziecku w utrzymaniu dobrej

kondycji i samopoczucia.

Document Outline