ZACHOWANIE ZDROWOTNE I ICH ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Uwarunkowania stanu zdrowia:

Czynniki środowiska naturalnego

Czynniki demograficzne

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Czynniki psychologiczno-kulturowe

Czynniki polityczno-administracyjne

Czynniki związane z organizacją i funkcjonowaniem

systemu opieki zdrowotnej

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE

ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Zachowania zdrowotne

Definicja

To wszelka aktywność jednostki

będąca elementem codziennego

życia i wpływająca na stan jego

zdrowia

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Rodzaje zachowań zdrowotnych

- prozdrowotne (biopozytywne) wykazujące

pozytywny wpływ na zdrowie i mające na celu lub

dajace w efekcie podtrzymanie, umacnianie lub

przywracanie zdrowia i sprawności

- antyzdrowotne (bionegatywne) mające negatywny

wpływ na zdrowie, wywołujące jego zagrożenie,

chorobę lub utratę sprawności, utrudniające

profilaktykę, wczesne rozpoznanie oraz opóźniające

leczenie i rehabilitację

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Podział zachowań zdrowotnych

Zachowania zdrowotne w profilaktyce

Zachowania zdrowotne w chorobie

Zachowania zdrowotne w rehabilitacji

Związkami zachowań zdrowotnych ze zdrowiem zajmuje się

epidemiologia behawioralna a choroby powstałe głównie w

związku z zachowaniami zdrowotnymi nazywa się chorobami

zachowaniozależnymi lub chorobami z wyboru

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Wpływ sposobu odżywiania się na stan zdrowia

Błędy związane z nadmiernym odżywianiem:

nadmierna ilość

kalorii w stosunku do zapotrzebowania, zbyt wysoka ilość kalorii

pochodząca ze spożycia tłuszczów, nadmiar tłuszczów

zwierzęcych zawierających wielonasycone kwasy tłuszczowe,

nadmiar prostych cukrów, nadmiar Na, nadmierne spożycie

alkoholu

Błędy związane z niedostatecznym odżywianiem:

zbyt niska ilość

energii ze spożycia cukrów złożonych, zbyt niskie spożycie jedno-

i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, zbyt niskie spożycie

błonnika, niedobór Ca, Mg i K, niedobór jodu w niektórych

obszarach Polski, niedobór białka i żelaza szczególnie w

środowiskach zaniedbanych

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Choroby mające związek z błędami w żywieniu:

Miażdżyca tętnic

Nadciśnienie tętnicze

Cukrzyca typu 2

Nadwaga i otyłość

Nowotwory

Osteoporoza

Próchnica zębów

Wole endemiczne

Niedokrwistość

Nawykowe zaparcia

Opóźnienie rozwoju fizycznego i dojrzewania

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Wpływ palenia tytoniu na zdrowie

W latach 70-tych i 80-tych wypalano w Polsce średnio 2600 sztuk papierosów co

było jednym z najwyższych wskaźników na świecie (w 1982 r. paliło 62%

mężczyzn i 32% kobiet !!). W 1999 r. paliło 39% mężczyzn i 19% kobiet. Pali

20% kobiet ciężarnych !!

Nowotwory

Nienowotworowe schorzenia górnych dróg oddechowych

Choroby układu krążenia

Schorzenia przewodu pokarmowego

Wpływ na płód (nikotyna przechodzi swobodnie przez łożysko

natomiast jej eliminacja przebiega znacznie wolniej niż u matki

dając wysokie stężenia w krwi płodu. Nikotyna występuje też w

mleku kobiet karmiących)

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Wpływ spożycia alkoholu na zdrowie

Kryteria WHO pozwalające na rozpoznanie alkoholozmu (zespołu

uzależnienia od alkoholu)

Głód alkoholu (silna potrzeba lub przymus picia)

Utrata kontroli nad piciem (niemożność skutecznego decydowania o ilości

wypitego alkoholu oraz momencie zaprzestania picia)

Występowanie zespołu abstynencyjnego

Wzrost tolerancji na alkohol

Narastająca ilość czasu poświęcana alkoholowi

Kontynuowanie picia pomimo narastających problemów życiowych i rodzinnych

z tym związanych

Zaburzenia neurologiczne

ISTOTĄ UZALEŻNIENIA JEST UTRATA KONTROLI NAD ILOŚCIĄ

WYPIJANEGO ALKOHOLU A NIE JEGO OBIEKTYWNA ILOŚĆ. UTRATA

KONTROLI JEST NIEODWRACALNA I NIE MOŻE BYĆ PRZYWRÓCONA

LECZENIEM !!!!

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

FAZY ROZWOJU ALKOHOLIZMU wg Jellinka

Faza wstępna

– picie związane jest zawsze z konkretnym powodem

ale przyszły alkoholik szuka okazji. Występuje podwyższenie

tolerancji alkoholu.

Faza zwiastunów

– rozpoczyna się od wystąpienia pierwszych

palimpsestów (niepamięć okresów upicia się po dawkach nie

zaburzających w istotny sposób zachowania). Natrętna, stała myśl

o alkoholu, picie staje się potrzebą. Rozpoczyna się picie w

tajemnicy przed otoczeniem.

Faza ostra (krytyczna)

– pierwsze dawki powodują utratę kontroli

nad piciem, powodują niepohamowaną chęć picia i kończą się

upojeniem. Pojawia się picie poranne by przywrócić zdolność do

normalnego funkcjonowania.

Faza chroniczna (zejściowa)

– pojawiają się ciągi pijacze, obniża się

tolerancja na alkohol

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Wpływ alkoholu na organizm

Układ krążenia

- (nadciśnienie tętnicze, przedwczesna miażdżyca,

napadowe zaburzenia rytmu serca, kardiopatia rozstrzeniowa, udary

mózgu)

Układ pokarmowy

- (refluks żołądkowo-przełykowy, zapalenie przełyku,

ostre i przewlekłe zapalenie żołądka, marskość wątroby, żylaki przełyku,

zaburzenia wchłaniania szczególnie Vit. B1, E)

Układ nerwowy

- (psychozy alkoholowe, otępienie)

Nowotwory

- (jamy ustnej, przełyku, krtani, wątroby)

Zaburzenia hematologiczne -

(anemia z niedoboru żelaza i kwasu

foliowego. małopłytkowość)

ciąża (alkoholowy zespół płodowy: zaburzenia funkcji OUN, niedobór

wzrostu i masy ciała, mikrocefalia, dysmorfia twarzy, nieprawidłowości

anatomiczne)

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Wpływ aktywności fizycznej na zdrowie

Regularne ćwiczenia fizyczne powodują:

Zmniejszone ryzyko choroby niedokrwiennej serca

Obniżenie ciśnienia krwi

Poprawę profilu lipidowego surowicy krwi

Poprawę tolerancji glukozy

Poprawę bilansu energetycznego

Poprawę metabolizmu tkanki kostnej (zmniejszenie skłonności do

osteoporozy)

Zwiększenie aktywności fibrynolitycznej osocza

Poprawę sprawności i odporności psychicznej

Zapobiegają patologii społecznej, szczególnie wśród młodzieży

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

CZYNNIKI RYZYKA MIAŻDŻYCY

STYL ŻYCIA

Dieta wysokokaloryczna obfitująca w tłuszcze zwierzęce

nasycone i cholesterol

Palenie tytoniu

Mała aktywność fizyczna

Nadmierne spożycie alkoholu

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

CZYNNIKI RYZYKA MIAŻDŻYCY

CZYNNIKI PODDAJACE SIĘ MODYFIKACJI

Podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji

cholesterolu frakcji LDL

Niskie stężenie cholesterolu frakcji HDL

Podwyższone stężenie trójglicerydów

Podwyższone ciśnienie tętnicze

Nietolerancja glukozy/cukrzyca

Otyłość brzuszna

Czynniki trombogenne

Zwiększone stężenie homocysteiny

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

CZYNNIKI RYZYKA MIAŻDŻYCY

CZYNNIKI NIEMODYFIKOWALNE

Wiek

Płeć męska

Wczesne występowanie miażdżycy w rodzinie (mężczyźni

przed 55 rokiem życia, kobiety przed 65 rż)

Przedczesna menopauza u kobiet

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

BMI = masa (kg) : powierzchnia ciała

(m2)

Otyłość olbrzymia BMI>=40

Otyłość BMI >=30

Nadwaga BMI>25-30

Waga pożądana BMI 20-22

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

CZYNNIKI RAKOTWÓRCZE

Chemiczne:

związki alkilujące, węglowodory aromatyczne

(benzopiren, metylocholantren, benzen, benzydyna), azbest,

arsen, chrom sześciowartościowy, nikiel, iperyt azotowy, chlorek

winylu, smoły, oleje, nitrozaminy, nadmierna stymulacja

hormonalna (nadmiar estrogenów w raku sutka i macicy u kobiet,

nadmiar androgenów w raku prostaty u mężczyzn), niektóre leki

szczególnie długotrwałe leczenie immunosupresyjne

Fizyczne:

promieniowanie jonizujące, promieniowanie

nadfioletowe

Biologiczne:

wirusy onkogenne (wirus białaczki z komórek T

HTLV-1, wirus żółtaczki typ B (rak wątroby), wirus ludzkich

brodawczaków HPV (rak szyjki macicy), wirus opryszczki, wirus

Epsteina-Barr’a – nowotwory szyjki macicy, chłoniak

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

Czynniki ryzyka raka sutka:

Wczesna pierwsza miesiączka

Późna menopauza

Bezdietność lub późna ciąża

Obciążenie rodzinne

Nosicielstwo zmutowanego genu BRCA1 w chromosomie 17

Włókniakogruczolaki piersi

Stosowanie niektórych środków doustnych antykoncepcyjnych u

młodych kobiet

Nowotwór w drugiej piersi

Nadmiernie przedłużona HTZ

Otyłość

Dieta bogatotłuszczowa

ZACHOWANIE ZDROWOTNE I JEGO ZWIĄZEK ZE ZDROWIEM

dr hab. n. med. Zbigniew Ciemniewski PWSZ NYSA 2006

PROFILAKTYKA CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA

CHOROBY UKŁADU KRĄŻENIA

NOWOTWORY (rak piersi, rak szyjki macicy, rak jelita

grubego, rak prostaty)

ASTMA OSKRZELOWA

CUKRZYCA

UZALEŻNIENIA

Document Outline