Metodologia nauk
społecznych
Metodologia nauk
społecznych
POZYTYWIZM W
SOCJOLOGII
Struktura wykładu:
1.
Co to jest pozytywizm?
2.
Najważniejsze cechy pozytywizmu
3.
Główni przedstawiciele podejścia
pozytywistycznego w socjologii
4.
Podstawowe błędy myślenia
pozytywistycznego w socjologii
Co to jest pozytywizm?
Pozytywizm to nie tylko stworzona przez
Comte’a szkoła naukowa, ale też pewien
typ filozofii, pewien sposób myślenia.
To Comte prowadził pojęcie pozytywny
(positif) .
Pozytywne - realne pożyteczne,
ścisłe, pewne i konstruktywne
Negatywne - urojone, jałowe,
chwiejne, mgliste i destrukcyjne.
Co to jest pozytywizm?
Pozytywizm narodził się jako potrzeba
przezwyciężenia istniejących w XIX wieku
kryzysów w Europie. Chodziło więc o
uzyskanie wiedzy, która byłaby
użyteczna w organizowaniu
społeczeństwa, które wyłoniło się z
rewolucji i ciągle nie mogło uzyskać
równowagi. Według zwolenników
pozytywizmu użyteczna jest tylko wiedza
o faktach.
Najważniejsze cechy
pozytywizmu
Tak rozumiany sposób uprawiania nauki opierał
się na kilku dyrektywach:
1) ograniczenie poznania naukowego do faktów
bezpośrednio obserwowalnych zmysłowo, a
unikanie wszelakich tez na temat istoty,
esencji, fundamentalnych mechanizmów
zjawisk.
2) osiąganie wszelakich uogólnień drogą
ostrożnej indukcji poprzez gromadzenie
licznych obserwacji faktów, a następnie
klasyfikowanie ich według podobieństw.
Najważniejsze cechy
pozytywizmu
3) sprowadzanie praw naukowych do prostych
tez o zależnościach między obserwowanymi
faktami.
4) proste, rozumowe wyprowadzanie z praw
naukowych przewidywań na temat zjawisk
przyszłych.
5) wyprowadzanie z tych praw pewnych dyrektyw
praktycznych, poprzez tłumaczenie ich na język
czynów, podobnie jak na przykład w medycynie,
gdzie na podstawie wiedzy biologicznej i
chemicznej wyprowadza się np. zasady terapii.
Cechy pozytywizmu
- ANTYNORMATYWIZM - czyli obowiązek
poznawania tego, co jest, a nie
zastanawiania się nad tym, jak być
powinno.
- NATURALIZM - wzorowanie się socjologii
jako nowej nauki na metodach nauk
przyrodniczych;
- SCJENTYZM - przekonanie, że
rzeczywistość społeczna może być
przedmiotem badań społecznych w takim
samym stopniu jak świat przyrody;
Główni przedstawiciele myślenia
pozytywistycznego
August COMTE
Herbert SPENCER
Emile DURKHEIM
John Stuart MILL
Lambert QUETELET
AUGUST COMTE
Narodziny socjologii jako nauki datuje się
od 1839, kiedy to August Comte (1798-
1857) po raz pierwszy używa pojęcia
‘socjologia’ (czyli nauka o społeczeństwie).
Nauka ta narodziła się z wielkich rewolucji -
francuskiej oraz rewolucji przemysłowej w
Anglii, zaś jej „misję” można zawrzeć w
następującym zdaniu: „przewidywać aby
kierować” (prevoir pour pouvoir).
AUGUST COMTE
Socjologia więc powstaje jako odpowiedź
na istniejące problemy społeczne, które
trzeba było opisać, wyjaśnić a także
zapobiegać im na przyszłość
(przewidywać).
Jak mówił Comte, wszystkie nauki - łącznie
z socjologią - mają wspólne ramy logiki i
metody, wszystkie zmierzają do
odkrycia uniwersalnych praw
rządzących poszczególnymi zjawiskami,
którymi się zajmują
AUGUST COMTE
Comte spodziewał się, że odkrywszy
prawa rządzące społeczeństwem
ludzkim, będziemy mogli kształtować
nasz los mniej więcej tak samo jak,
dzięki naukom przyrodniczym potrafimy
kontrolować zdarzenia w świecie
przyrody. Było to więc stanowisko
naturalistyczne, które na dłuższy czas
zdominowało myślenie w socjologii.
AUGUST COMTE
Zdaniem Comte’a nauka zajmuje się
wyłącznie faktami fizycznymi
(natomiast o stanach psychicznych nic
nie wiemy)
Było to więc podejście
OBIEKTYWISTYCZNE i
ANTYPSYCHOLOGICZNE
AUGUST COMTE
Stwierdzanie i przewidywanie faktów:
Jedyną rzeczą dostępną dla zmysłów są
fakty
Naczelnym prawem nauki było przekonanie,
że można wyprowadzać tylko te
twierdzenia, które oparte są na faktach
Zadaniem nauki jest też ustalanie związków
między faktami, czyli PRAW
Na podstawie owych praw nauka może
przewidywać dalsze fakty
AUGUST COMTE
Zdaniem Comte, socjologia jest najmłodszą
nauką i czerpie ze swych poprzedniczek.
Ustalił on następującą kolejność
powstawania nauk:
- matematyka
- astronomia
- fizyka
- chemia
- biologia
- socjologia
AUGUST COMTE
Comte zajmował się problemem relacji pomiędzy
socjologią a innymi naukami. Jego zdaniem bez
dorobku poprzedzających ją nauk, a zwłaszcza
biologii, powstanie socjologii byłoby w ogóle
niemożliwe. Ale podkreślał też, że socjologia ma
swoje właściwości - tzn. procedury
metodologiczne różnią się od procedur
pozostałych nauk (oprócz biologii, która też
zajmuje się organizmami). Chodzi tu o metaforę
społeczeństwa jako organizmu składającego się z
poszczególnych części i stanowiącego swoistą
całość.
AUGUST COMTE
Comte podkreślał, iż w badaniu
społeczeństwa niezbędne jest zauważenie
jego dynamiki oraz statyki (tak jak w
organizmie żywym mamy morfologię i
anatomię).
STATYKA SPOŁECZNA - zajmuje się badaniem
porządku społecznego (czyli wzajemnymi
relacjami między częściami systemu)
DYNAMIKA SPOŁECZNA - dotyczy badania
ewolucji społecznej
Krytyka myślenia
pozytywistycznego
Zasadniczym błędem, jaki popełnili zwolennicy
podejścia naturalistycznego było utożsamianie
nauki o społeczeństwie z naukami o przyrodzie.
Mylne było naśladowanie przez socjologię takich
metod i procedur badawczych, jakie
wypracowały bardziej dojrzałe i wcześniej
istniejące nauki przyrodnicze: astronomia, fizyka,
chemia, biologia. Comte określił te metody jako
„pozytywne”, przynoszące przezwyciężenie
wcześniejszych „teologicznych” (czyli
odwołujących się do wierzeń religijnych) czy też
„metafizycznych” sposobów myślenia, stąd też
zalecany przez niego sposób uprawiania nauki
nazywamy pozytywistycznym.