Metodologia nauk
społecznych
Metodologia nauk
społecznych
METODA FUNKCJONALNA
KORZENIE i główny przedstawiciele
metody
Współcześni przedstawiciele funkcjonalizmu w
socjologii (XX) to Robert Merton (podejście
empiryczne) oraz Talcott Parsons (podejście
analityczne) oraz Jeffrey Alexander i Niklas
Luhmann (neofunkcjonalizm).
Wszyscy oni pojmują społeczeństwo
systemowo. Mówi się więc o paradygmacie
systemowo-funkcjonalnym w odniesieniu do
tych autorów
Funkcjonalizm
Czerpią oni swe teoretyczne założenia:
1) od ojców socjologii: Comte’a, Spencera i Durkheima,
którzy poruszali kwestię funkcjonalności systemu
2) od antropologów społecznych (Bronisława
Milnowskiego, Alfreda Radcliffe- Browna), którzy zajmowali
się m.in. problematyką funkcji obrzędów religijnych
3) od Webera (a dokładniej czerpią inspiracje z jego
założeń działania społecznego - najwięcej opierał się na
Weberze T.Parsons, rozwijając swoją koncepcję „działania
jednostkowego”)
Są to XIX wieczne korzenie podejścia funkcjonalnego;
Dzięki swym korzeniom sięgającym organicyzmu z
początków XIX wieku, funkcjonalizm jest najstarszą i do
dziś dominującą perspektywą pojęciową w socjologii
Funkcjonalizm
Jak podkreśla Szacki, zainteresowanie
funkcjonalistów systemem społecznym jako
całością nie oznacza, iż jego przedstawiciele
utrzymywali za Durkheimem, iż społeczeństwo
jest rzeczywistością sui generis.
To byłoby raczej nie możliwe wobec relatywizacji
pojęcia systemu społecznego. Natomiast ważny
jest u nich metodologiczny wymiar
pojmowania społeczeństwa jako systemu.
Jak bowiem twierdzą przedstawiciele
funkcjonalizmu, przedmiotem analizy
funkcjonalnej nie są jednostki jako takie, lecz to,
co uwzorowione i powtarzalne, czyli role
społeczne, wzory instytucjonalne, procesy
społeczne
Pojęcie funkcji
Funkcje można zdefiniować:
- poprzez odniesienie do potrzeb systemu - system
wytwarza strukturę i kształtuje funkcje
poszczególnych elementów strukturalnych w
odpowiedzi na potrzebę systemu, w tym głównie
potrzebę przetrwania w zmieniającym się środowisku
- poprzez odniesienie do celów systemu - w tym
przede wszystkim realizacji stanów pożądanych
- poprzez odniesienie do skutków - czyli przyczynianie
się do osiągania stanu względnej równowagi,
względnego niezakłóconego rozwoju (tzw. eqilibrium)
- poprzez odniesienie do procesów rozwoju systemu,
jego różnicowania się i wyodrębniania
autonomicznych subsystemów
T.Parsons – Model AGIL –
imperatywy funkcjonalne
Są to cztery podsystemy które składają się na
szeroko rozumiany system społeczny. Parsons
badał relacje pomiędzy tymi podsystemami
A - funkcja adaptacyjna
(przystosowawcza) - każde społeczeństwo
musi przystosować się do przyrody,
przetwarzać jej zasoby na własne potrzeby
(kiedyś było to polowanie, zbieranie, sianie) a
dziś jest to ekonomia
G - osiąganie celów (goal attainment) - w
zbiorowości, aby osiągnąć pewne cele
niezbędna jest kooperacja, koordynacja
działań. Działanie nie może być spontaniczne,
lecz podporządkowane pewnym wskaźnikom
organizacyjnym; dziś - polityka
T.Parsons – Model AGIL
I - integracja - więzi międzyludzkie,
powstające poprzez wspólne działania
różnych instytucji (np. kościoła), Więź ta
przejawia się najbardziej widocznie, gdy
myśląc o społeczeństwie mówimy „MY” - dziś
jest to kultura (rozumiana jako zespół
wspólnych norm i reguł
L - kontrola społeczna (latent pattern
maintenance) - ludzie nie zawsze chcą się
podporządkować dla dobra całości systemu,
nie chcą dążyć do wspólnych celów, stąd
potrzebne są instytucje kontroli społecznej
ZAŁOŻENIA METODY
FUNKCJONALNEJ ROBERTA
MERTONA (1910-2003)
Zdaniem Mertona, teoria funkcjonalna zawiera trzy
problematyczne tezy, które są przez niego
zakwestionowane:
a) tezę o funkcjonalnej jedności systemów społecznych
(obala ją twierdząc, że w analizie funkcjonalnej należy
położyć nacisk na rozmaite formy, poziomy i sfery integracji
społecznej)
b) tezę o funkcjonalnej uniwersalności elementów systemu
(„starzy” funkcjonaliści uważali, że jeśli jest jakiś element w
systemie, to musi on być funkcjonalny dla niego. Merton
zakwestionował to stanowisko wprowadzając kategorię
dysfunkcji - co oznacza, że mogą istnieć takie elementy
systemu, które są dla niego dysfunkcjonalne)
c) tezę o niezbędności funkcjonalnej elementów dla
systemów społecznych
Teoria anomii
ANOMIA - jest to stan, w którym
jednostka lub grupa społeczna odrzuca
cele systemu albo środki, za pomocą
których te cele są osiągane.
Grupa ANOMIJNA - to taka, która nie
funkcjonuje w ramach systemu, jest
marginalna.
Anomia
Merton wyróżnił pięć rodzajów zachowania, przy czym to
pierwsze nie jest anomijne:
1) Konformizm - zachowanie funkcjonalne zarówno
wobec środków jak i prawomocnych środków ich
realizowania (np. człowiek podejmuje dobrze płatna
pracę, by zarabiać pieniądze i móc np. konsumować
dobra)
2) Rytualizm - polega na akceptacji wzorców, al nie
celów (aktor nie zastanawia się nad celami, ale
zachowuje się zgodnie z wzorcami)
3) Innowacja - akceptacja celów, ale nie środków, za
pomocą których te cele są osiągane (np, złodziej)
4) Wycofanie - „emigracja wewnętrzna” - odrzucenie
środków i celów; anarchizm, narkomania, alkoholizm;
5) Bunt - bunt wobec celów i środków i wypracowanie
własnych, alternatywnych (np. subkultury)
Paradygmat analizy
funkcjonalnej
1) OPIS - zdaniem Mertona, aby ustalić przyczyny i
konsekwencje poszczególnych struktur i procesów, trzeba
zacząć analizę funkcjonalną od zwykłego opisu czynności
jednostek i grup (opis wzorów interakcji i działań)
2) OCENA „ZNACZENIA” - następny krok analityczny po
zwykłym opisie stanowi „ocena znaczenia” lub też
duchowej i emocjonalnej doniosłości, jaką ma badana
działalność dla członków grupy (chodzi o opis motywów
działania ludzi, którzy są badani)
3) Wyróżnienie szeregu motywów konformizmu i dewiacji,
pojawiających się wśród członków grupy;
4) zbadanie „funkcji ukrytych” w grupie - przykład -
taniec rytualny Indian Hopi. (są to pewne prawidłowości
zachowania członków grupy, które są dla nich
niewidoczne, ukryte, nie zdają sobie z nich sprawy);
Inaczej mówiąc są to niezamierzone i nie uświadomione
konsekwencje ludzkich działań, które przyczyniają się do
spójności systemu;