Metodologia nauk
społecznych
Metodologia nauk
społecznych
Konceptualizacja,
operacjonalizacja i pomiar w
naukach społecznych
Struktura zajęć:
1. RODZAJE ZMIENNYCH (podział Stevensa,
Lazarsfelda, Blumera, itp.)
2. POMIAR W NAUKACH SPOŁECZNYCH
Poziomy pomiaru
Kryteria jakości pomiaru
Rodzaje skal
Skala Bogardusa
Skala Likerta
Skala Thurstone’a
2. ZMIENNE
Zmienne (variables) to logicznie
powiązane zestawy wartości
(atrybutów).
Istnieje wiele rodzajów zmiennych ze
względu na przyjęte kryteria ich
podziału
I. Charakter uporządkowania -
Stevens
NOMINALNE - to cechy, których wartości mogą być
uporządkowane w dowolnej kolejności: (płeć - kobieta,
mężczyzna)
PORZĄDKOWE - cechy, którch wartości są
uporządkowane w oparciu o wyraźne kryterium
(wykształcenie - podstawowe, średnie, wyższe)
INTERWAŁOWE - cechy o wartościach, pomiędzy którymi
można określić odległość (czyli interwał) - np. zmienna
„aktywność społeczna”, która mierzona jest przez ilość
czasu ( godziny, dni) poświęconego pracy społecznej;
ILORAZOWE - (tzw, metryczne) - cechy, których wartości
pozostają do siebie w stosunku liczbowym (np. osoba 60-
letnia jest dwukrotnie starsza od osoby 30-letniej).
II. Zmienne jednostkowe i
grupowe
Zmienne jednostkowe
Absolutne - to cechy przysługujące poszczególnym
jednostkom niezależnie od relacji zachodzących pomiędzy tymi
jednostkami (płeć, wiek, wykształcenie, zainteresowania,
poglądy)
Relatywne - to wszystkie te cechy, które opisują powiązania
jednostek z ich otoczeniem społecznym
relacjonalne - np. struktura pokrewieństwa, gdzie nabywa się
cech poprzez relację z innymi (stosunki władzy, zależności,
popularności, prestiżu, sympatii, itp.)
porównawcze - to cechy absolutne jednostek (np. wzrost, waga,
inteligencja, wykształcenie) ujmowane w odniesieniu do innych
jednostek (np. poziom inteligencji x w stosunku do innych)
kontekstowe - nie orzekają bezpośrednio o jednostkach, lecz o ich
otoczeniu - np. zmienne ekologiczne (x mieszka w ubogiej dzielnicy
A)
II. Zmienne jednostkowe i
grupowe
Zmienne grupowe
analityczne - to proporcje, przeciętne, średnie (np.
średnia miesięcznych dochodów)
strukturalne - powstają w wyniku wykonania pewnych
przekształceń informacji dotyczących relacji każdego
członka zbioru do niektórych lub wszystkich pozostałych
członków tego zbioru (np. skład grupy ze względu na
płeć/wiek jej członków)
emergentne (globalne) - to charakterystyki zbiorów
nie oparte na cechach członków tych zbiorów - są
niesprowadzalne do cech jednostkowych (np.
„niedostępność miejscowości” (w wyniku braku drogi)
jest cechą globalną)
III. Zmienne
dwuwartościowe i
wielowartościowe -
P.Lazarsfeld
dwuwartościowe (dychotomiczne,
zero-jedynkowe) - zmienne powstaje
przez określenie, czy dany obiekt (lub
klasa obiektów) posiada cechę, czy jej
nie posiada
wielowartościowe
IV. Podział zmiennych ze
względu na ich stopień
ogólności - Blumer
historyczno-lokalne - mają sens tylko w
określonym kontekście czasowo -przestrzennym
- np. stosunek do partii republikańskiej w USA
abstrakcyjne kategorie socjologiczne - choć
wydają się uniwersalne, to nie są jednorodne i
nie mają jednoznacznych wskaźników (np.
zwartość grupy - ale czym innym będzie ona w
odniesieniu do grupy szkolnej, a czym innym w
przypadku grupy pracowniczej)
zmienne ogólne - czyli płeć, wiek, stan
cywilny, poziom wykształcenia
V. Zmienne
jednowymiarowe i
wielowymiarowe
jednowymiarowe - istnieje tylko jedno
continuum zmiennej (jednokierunkowość
przebiegu jej wartości) - są to wartości
malejące lub wzrastające (wzrost)
wielowymiarowe - istnieje kilka
wymiarów tej zmiennej - np. pozycja
społeczna wyznaczana jest przez takie
czynniki (zmienne cząstkowe), jak:
zawód, stanowisko pracy, wyksztacenie;
VI. Zmienne ilościowe i
jakościowe
ilościowe - ich wartości wyrażane są ilościowo
- (wzrost, wiek, zarobki). Co prawda zmienne te
można wyrażać w kategoriach jakościowych
(wysoki, starszy, dobrze zarabiający), ale
wartości te są nieprecyzyjnie
ilościowo-jakościowe - wartości, które mogą
być wyrażane zarówno ilościowo jak i
jakościowo (np. w badaniach psychologicznych -
pomiar poziomu inteligencji)
jakościowe - płeć, stan cywilny, zawód, kolor
oczu
VII. Zmienne zależne i
niezależne
zmienna zależna - (dependent variable) - zmienna,
co do której zakłada się, że jest powodowana
przyczynowo lub uzależniona od innej zmiennej
(zmiennej niezależnej). Np. dochód (zmienna zależna)
jest częściowo funkcją wykształcenia (zmienna
niezależna)
zmienna niezależna - (independent variable) -
zmienna, której wartości w analizie traktuje się jako
dane i nie próbuje sięich tłumaczyć. Zmienne niezależne
determinują wartości zmiennych zależnych lub wpływają
na nie. Np. religijność (zmienna zależna) jest
determinowana częściowo poprzez wiek (zmienna
niezależna).
VIII. Inne rodzaje
zmiennych
zmienna ciągła - zmienna, której
wartości zmieniają się płynnie (np. wiek,
dochód).
zmienna dyskretna (skokowa) -
zmienna, której wartości są wyraźnie od
siebie oddzielone (np. płeć - nie można
płynnie przejść między jej wartościami)
albo przynależność religijna.
POMIAR W NAUKACH
SPOŁECZNYCH
1. Poziomy pomiaru
2 .Kryteria jakości pomiaru
3. Rodzaje skal
Skala Bogardusa
Skala Likerta
Skala Thurstone’a
POZIOMY POMIARU
Poziomy pomiaru
Nominalny – zmienne, których wartości są
wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to miary
nominalne (płeć, wyznanie, kolor oczu, ukończona
szkoła wyższa)
Porządkowy – zmienne o wartościach, które można
logicznie uporządkować (np. w ten sposób możemy
mierzyć uprzedzenia, alienację, konserwatyzm)
Interwałowy – zmienne, pomiędzy których
wartościami możemy określić interwał (np. odległość
między IQ110 i IQ 90)
Ilorazowy – oparte są na prawdziwym punkcie
zerowym (np.. dochód)
Kryteria jakości pomiaru
Rzetelność – polega na tym, że dana technika,
stosowana do tego samego przedmiotu, daje
za każdym razem ten sam wynik
Trafność – odnosi się do zakresu, w jakim
miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla
prawdziwe znaczenie danego pojęcia
Dąży się to tego, by mierniki były zarówno
trafne jak i rzetelne
Rodzaje skal
Dzięki nim można mierzyć różne
natężenie zmiennej
Istnieje wiele rodzajów skal, ale warto
wymienić najważniejsze z nich:
Skala Bogardusa
Skala Likerta
Skala Thurstone’a
Dyferencjał semantyczny
Skala dystansu społecznego
Bogardusa
Bogardus w latach 20-tych wieku XX prowadził badania nad
stosunkiem Amerykanów do czterech mniejszości
etnicznych: Anglików, Szwedów, Polaków i Koreańczyków
(przykład E.Babbiego)
Jego lista pytań wyglądała następująco:
Czy zgodziłbyś się, by A/S/P/K mieszkali w Twoim kraju?
Czy zgodziłbyś się, by A/S/P/K mieszkali w Twojej
miejscowości?
Czy zgodziłbyś się, by A/S/P/K mieszkali w Twojej dzielnicy?
Czy zgodziłbyś się, by A/S/P/K był Twoim sąsiadem?
Czy zgodziłbyś się, by A/S/P/k dziecko poślubiło
Koreańczyka?
Skala dystansu społecznego
Bogardusa
Skala Bogardusa służyła do pomiaru
skłonności ludzi do uczestniczenia w
różnych stosunkach społecznych z
innymi grupami ludzi.
Skala Thurstone’a
Polega na przyporządkowaniu
ukazanym na continuum twierdzeń (od
najsilniejszego do najsłabszego)
punktów (1.to np.. postawa najmniej
przychylna, zaś 11 to postawa
najbardziej przychylna)
Skala Thurstone’a
|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|_____|
1
2 3 4 5
6
7
8 9 10 11
1.
Kiedy widzę kosmitę, wpadam w panikę
2.
Kiedy widzę kosmitę, zawiadamiam policję
3.
Kiedy widzę kosmitę, odpukuję w niemalowane drewno
…
1.
Kiedy widzę kosmitę spokojnie przechodzę obok niego
2.
Kiedy widzę kosmitę pozdrawiam go przyjaznym gestem
…
1.
Kiedy widzę kosmitę, zapraszam go na rodzinny obiad
Skala Likerta
Polega na jednoznacznym uporządkowaniu
kategorii odpowiedzi.
Likertowi zależało na określeniu
intensywności różnych pytań.
Np. pytanie: „Kobiety są gorszymi kierowcami
niż mężczyźni”
Możliwe odpowiedzi na skali Likerta:
„zdecydowanie się nie zgadzam”
„nie zgadzam się”
„zgadzam się”
„raczej się zgadzam”
„zdecydowanie się zgadzam”
Skala Likerta
Ilekroć widzę kosmitę przechodzę na drugą stronę ulicy:
|______________|_______________|_______________|______________|
Zawsze
Często
Czasem
Rzadko
Nigdy
Kosmici są sympatyczni
|______________|_______________|_______________|______________|
Całkowicie
Raczej
Nie mam
Raczej nie Całkowicie
się zgadzam
się zgadzam
zdania
zgadzam się Nie
zgadzam
się
Dyferencjał semantyczny
Podobnie jak w przypadku skali Likerta,
również i w tym przypadku prosimy
respondenta by kwestionariuszu wybrali
pomiędzy dwiema przeciwstawnymi
postawami, stosując przy tym
wyrażenia określające stopień
intensywności postawy między
przeciwieństwami
Dyferencjał semantyczny
Osiedle, na którym mieszkam jest:
bez życia 1 2 3 4 5
pełne życia
nieprzytulne 1
2
3
4
5
przytulne
zaniedbane
1 2
3
4
5
zadbane
nieatrakcyjne 1 2
3
4
5
atrakcyjne
niebezpieczne 1 2
3
4
5
bezpieczne
ponure 1 2 3 4 5
wesołe