Funkcja popytu określa w formie równania zależność między ilością sprzedanych dóbr czy usług oraz jedną lub
wieloma zmiennymi ją określającymi.
Podwyższając lub obniżając – w stosunku do ceny wyjściowej – poziom opłaty za dane dobro, poruszamy się
wzdłuż (odpowiednio w górę lub w dół) danej krzywej popytu. Wyższa cena oznacza niższą sprzedaż. Gdy
zmienia się jeden z pozostałych czynników określających popyt, powoduje to przesunięcie krzywej popytu.
Cena własna jest podstawowym czynnikiem określającym popyt na dane dobro czy usługę. Niemal równie
ważnym czynnikiem jest dochód potencjalnych nabywców tych dóbr czy usług. Przy ocenie wpływu zmian
dochodu na wielkość sprzedaży pomocna może być podstawowa definicja: dobro nazywamy dobrem
normalnym, jeżeli wzrost dochodu powoduje wzrost jego sprzedaży. Dla każdego dobra normalnego wolumen
sprzedaży zmienia się w tym samym kierunku co dochód. Każdy wzrost dochodu konsumentów znajduje odbicie
w zwiększeniu popytu na wiele dóbr i usług.
W przypadku małej grupy dóbr (takich jak niektóre podstawowe produkty spożywcze) wzrost dochodu
doprowadza do zmniejszenia wydatków. Dobra te określamy mianem dóbr niższego rzędu.
Następną grupą czynników określających popyt są ceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych. Dobro
substytucyjne konkuruje z danym dobrem i może je zastępować. Wzrost ceny dobra lub usługi o charakterze
substytucyjnym powoduje wzrost popytu na dane dobro. Dwa dobra są do siebie komplementarne, jeżeli
wzrost popytu na jedno z nich wywołuje także wzrost popytu na drugie. Ceny dóbr komplementarnych
występują w funkcji popytu ze znakiem ujemnym; oznacza to, że wzrost ceny dobra komplementarnego
prowadzi do spadku popytu na dane dobro.
Wpływ na popyt na określone dobra czy usługi mogą mieć także:
przyrost naturalny
zmiany preferencji i gustów
Elastyczność cenowa popytu mierzy siłę reakcji (wrażliwość) sprzedaży danego dobra na zmiany ceny tego
dobra. Znajomość wielkości cenowej elastyczności popytu danego dobra pozwala przedsiębiorstwom
przewidzieć wpływ zmian ceny na wolumen sprzedaży tego dobra. Elastyczność ta może być dla firm
wskazówką w procesie podejmowania decyzji cenowych prowadzących do maksymalizacji zysku.
Elastyczność cenowa popytu jest stosunkiem procentowej zmiany ilości (wolumenu) do procentowej zmiany
ceny danego dobra przy założeniu stałości wszystkich pozostałych czynników. Elastyczność punktowa
odzwierciedla związek procentowych zmian ilości i cen w danym punkcie krzywej popytu. Blisko związana z nią
jest elastyczność łukowa popytu, której główną zaletą jest to, iż cena i ilość są traktowane symetrycznie, tzn. nie
rozróżnia się wielkości „początkowych” i „końcowych” tych zmiennych.
Mówimy, że popyt ma elastyczność równą jedności, jeśli E
p
= -1. W takim przypadku określonej procentowej
zmianie ceny odpowiada dokładnie taka sama procentowa zmiana ilości dokonująca się w przeciwnym
kierunku.
Czynniki mające wpływ na elastyczność:
stopień, w jakim dane dobro zaspokaja potrzeby podstawowe (jest dobrem niezbędnym)
dostępność substytutów
udział wydatków na zakup danego dobra w dochodzie konsumenta
czas dostosowań.
Utarg osiąga maksimum przy takiej cenie i zaoferowanej ilości, przy których utarg krańcowy jest równy zeru lub
– równoważnie – przy których cenowa elastyczność popytu jest równa jedności (-1).
W badaniach często korzysta się również z funkcji popytu o stałej elastyczności, szacując jej parametry. Funkcja
ta ma następującą postać: Q = kP
, gdzie k i to współczynniki. Wykres funkcji popytu ma jak zwykle nachylenie
ujemne, ale w tym przypadku przybiera on postać krzywej, a nie linii prostej. Krzywa popytu jest wypukła; dla
niskich cen jest ona stosunkowo płaska, a dla wysokich staje się bardziej stroma.
