Kaniulacja naczyń
krwionośnych
Kaniulacja naczyń
krwionośnych
Wprowadzenie
]
Uzyskanie dostępu do żyły umożliwia
podawanie leków i płynów infuzyjnych oraz
pobieranie krwi do badań. Kaniulacja żył
obwodowych jest jednym z najczęściej
wykonywanych zabiegów, dlatego każda
pielęgniarka powinna opanować tę
umiejętność. Wkłucie do żyły jest czynnością
prostą, wymaga jednak pewnego
doświadczenia i przestrzegania
podstawowych zasad.
]
Doświadczenie można zdobyć jedynie
poprzez częste wykonywanie tego
zabiegu. Jak wskazuje codzienna
praktyka, najczęściej jest on wykonywany
przez pielęgniarki. Lekarze nie mają
odpowiedniego doświadczenia oraz
cierpliwości, co jest przyczyną częstych
niepowodzeń.
Wskazania
1. Konieczność wielokrotnego pobierania krwi do badań
2. Podawanie leków dożylnych
3. Przetaczanie płynów infuzyjnych i preparatów krwi
4. Żywienie pozajelitowe roztworami o małej
osmolarności
5. Podawanie radiologicznych środków cieniujących
6. Przewidywana konieczność podania leków i płynów
infuzyjnych (np. podczas zabiegów, które zwiększają
ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, takich
jak immunoterapia swoista)
Przeciwwskazania
]
Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do
kaniulacji żył obwodowych, należy jednak
unikać wkłuwania kaniuli w okolice
zmienionej chorobowo skóry oraz zgięć
stawowych, jeśli stawu nie można
unieruchomić (np. przymocowanie kończyny
do deseczki). Pielęgniarka powinna także
wiedzieć, w jakich sytuacjach uzyskanie
dostępu dożylnego będzie trudne lub wręcz
niemożliwe.
Najczęściej dotyczy to:
]
pacjentów ze słabo uwidaczniającymi się
żyłami obwodowymi oraz otyłych;
]
niespokojnych i pobudzonych bez
możliwości nawiązania współpracy;
]
u których wielokrotnie już wykonywano
kaniulację żył;
]
odwodnionych lub we wstrząsie (żyły
zapadnięte i słabo widoczne);
]
ze zmianami skóry w miejscu przebiegu
żył (np. zmiany zapalne lub blizny po
oparzeniach);
]
pacjentów z uszkodzeniami żył (np.
złamania kończyn).
Sprzęt
1. Kaniule - obecnie stosuje się kaniule
wykonane głównie z poliuretanu lub silikonu w
różnych rozmiarach. Rozmiary kaniul podane
są w mm przekroju zewnętrznego lub
jednostkach zwanych G (
gauge
), które
oznaczają liczbę kaniul, jaka mieści się w
okręgu o średnicy l cala (czyli im większa jest
wartość G, tym cieńsza kaniula). Dostępne są
następujące rozmiary: 12G, 14G, 16G, 18G,
20G, 22G i 24G. Długość kaniul jest
najczęściej znormalizowana i wynosi około 50
mm.
Sprzęt
Jak dobrać właściwą kaniulę dla danego pacjenta
Średnie prędkości przepływu l/h
Kolor Częste zastosowania
Wielkość
Gauge
Krystaloidy
Osocze
Krew
pełna
Brązowy
Stosowany w przypadku
zagrożenia, do szybkich infuzji krwi,
bądź lepkich płynów
14G
16.2
13.5
10.3
Szary
Stosowany w przypadku
zagrożenia, do szybkich infuzji krwi,
bądź lepkich płynów
16G
10.8
9.4
7.1
Biały
Przetaczanie krwi, szybkie infuzke
dużych objętości lepkich płynów
17G 7.5 6.5 4.6
Zielony
Przetaczanie krwi, żywienie
parenteralne, zbieranie i separacja
komórek macierzystych, duże
objętości płynów
18G
4.8
4.1
2.7
Różowy
Przetaczanie krwi, duże objętości
płynów
20G
3.2
2.9
1.9
Niebieski
Przetaczanie krwi, większość leków
i płynów
22G
1.9
1.7
1.1
Żółty
Leki, krótkotrwałe infuzje, kruche
żyły, dzieci
24G
0.8
0.7
0.5
Purpurowy
Noworodki
26G
Kaniula dożylna składa się z wykonanej z
tworzywa sztucznego (najczęściej
poliuretanu) kaniuli właściwej
o stożkowym zakończeniu, co ułatwia jej
wprowadzenie do naczynia krwionośnego.
Po bokach kaniuli znajdują się służące do jej
przymocowania do skóry "skrzydełka" oraz otwór
do wstrzykiwania (tzw. port) typu Luer z zastawką
jednokierunkowego przepływu zamykaną zatyczką
o odpowiednim dla danego rozmiaru kolorze
Koreczek portu
iniekcyjnego
Korpus kaniuli
+ skrzydełka
Kaniula
Igła
Zastawka
Uchwyt
igły
Kapturek
Luer Lock
Ścięcie
Do kaniuli właściwej wprowadzona jest
wystająca poza jej koniec metalowa
igła, która umożliwia nakłucie żyły i służy
jako prowadnica
Komora wypływu
zwrotnego
Sprzęt c.d.
]
Środek do dezynfekcji skóry
]
Gaziki
]
Fizjologiczny roztwór soli (0,9% NaCl);
]
Strzykawka - należy ją wypełnić 0,9% NaCl
]
Plastry - służące do umocowania kaniuli,
które przez zabiegiem należy odpowiednio
przyciąć
]
Rękawice jednorazowe (najlepiej jałowe)
]
Pojemniki na zużyte igły i materiały
]
Środek do znieczulenia skóry w przypadku
wkłuć u dzieci (np. krem EMLA)
]
Szyna o odpowiedniej wielkości do
unieruchomienia kończyny (przydatna u
małych dzieci)
]
Podstawowy zestaw do kaniulacji żył obwodowych: (a) środek dezynfekcyjny; (b) gaziki;
(c) strzykawka; (d) fizjologiczny roztwór soli; (e) kaniula o odpowiednim rozmiarze
Krem EMLA stosowany do znieczulenia skóry w miejscu wkłucia oraz
samoprzylepna folia, która służy do wykonania opatrunku zamkniętego
2 godziny przed planowanym zabiegiem
]
W celu pobrania krwi do
badań (zwykle 1-5 ml),
kaniulę należy
wprowadzić do
większego naczynia
żylnego (np. żyły dołu
łokciowego),
niedrażniące leki i płyny
infuzyjne można
natomiast podawać
nawet do mniejszej żyły
obwodowej (np. grzbietu
ręki).
Żyła
odpromieniowa
Żyła odłokciowa
Żyły śródręcza
Żyła pośrednia łokcia
Żyła
odłokciowa
Żyły
Tętnica
promieniowa
Tętnica ramienna
Tętnica łokciowa
Tętnice
Żyła
odpromieniowa
Nerw
promieniowy
Tętnica
promieniowa
Żyły, tętnice i nerwy
Żyła odłokciowa
Tętnica ramienna
Żyła pośrednia
łokcia
Tętnica łokciowa
Żyła odłokciowa
Żyły
Tętnice
Nerwy
Dobór rozmiaru kaniuli
Zły stosunek średnic
żyła/kaniula
Właściwy stosunek
średnic żyła/kaniula
Żyły, które można wykorzystywać
]
Najpierw żyły położone dystalnie i ponad
poprzednimi wkłuciami
]
Żyły łatwo "macalne", zapewniające dobre
wypełnienie kapilarne
]
Żyły położone po stronie niedominującej
]
Żyły położone po stronie przeciwległej do
miejsca zabiegu operacyjnego
]
Żyły o największej średnicy
Żyły i miejsca, których należy unikać
]
Żyły kończyn dolnych
]
Punkty zgięcia
]
Żyły położone blisko
tętnic
]
Żyły z widocznymi
zastawkami
]
Żyły pośrednie łokcia
]
Niewielkie, widoczne
żyły biegnące blisko
powierzchni skóry
]
Żyły podrażnione po
poprzedniej kaniulacji
]
Żyły stwardniałe
]
Kończyny na które ma
wpływ stan kliniczny
pacjenta
]
Miejsca objęte infekcją
]
Przerwana ciągłość
skóry
Zwiększ wypełnienie żyły przez:
]
Otwieranie i zamykanie pięści w sposób
zalecany w danej placówce
]
Opuszczenie kończyny poniżej poziomu
serca
]
Przyłożenie rozgrzewającego okładu, lub
zanurzenie kończyny w ciepłej wodzie
]
Założenie miękkiej, łatwej do zwolnienia
opaski uciskowej
Sposób znieczulenia skóry w miejscu
wkłucia - aplikacja kremu EMLA pod
opatrunkiem zamkniętym
Opaska zaciskowa
założona na ramię
Potrząsanie za kciuk ułatwia
wypełnienie żył krwią przed wkłuciem
kaniuli
Technika wykonania zabiegu
]
Uchwyt kaniuli
]
Wkłucie pod kątem
ok. 10
0
Technika wykonania zabiegu
]
Wysunięcie igły
]
Zabezpieczenie
]
Unieruchomienie kończyny
Kaniula wprowadzona do żyły
grzebietu ręki i przymocowana plastrem.
Kaniula wprowadzona do żyły
odpiszczelowej: (a) opatrunek;
(b) przedłużacz; (c) kranik trójdrożny
Sposób przymocowania kaniuli na
głowie opatrunkiem gipsowym
Przedłużacz (a) i kranik trójdrożny (b)
Sposób połączenia kaniuli (a)
z kranikiem trójdrożnym (b)
Zasady pielęgnacji wkłucia
]
Miejsce wkłucia należy kontrolować co 2
godziny, obserwując, czy:
1. Kaniula nie zmieniła położenia;
2. Płyn nie przecieka do tkanek otaczających;
3. Nie występuje krwawienie z miejsca
wkłucia;
4. Opatrunek jest szczelny i suchy;
5. Połączenia kaniuli są szczelne.
Powikłania kaniulacji naczyń i sposób
ich zapobiegania
Powikłanie Przyczyny
Zapobieganie
miejscowe
zapalenie żyły
uszkodzenie zyły, podrażnienie,
podawanie hiperosmolalnego
płynu
ograniczenie do minimum
manipulacji kaniulą,
kontrolowanie miejsca wkłucia
co 2h
zakażenie
kolonizacja kaniuli, zakażenie
wejścia kaniuli, wilgotny lub
zanieczyszczony opatrunek
wykonanie zabiegu w warunkach
jałowych, zmiana opatrunku,
szczelny opatrunek
przedostanie się płynu
infuzyjnego do tkanek
otaczających
przebieg ściany żyły
(wstrzyknięcie 0,9% NaCl)
cienka kaniula, sprawdzenie
położenia kaniuli
krwiak, krwawienie
zaburzenia krzepnięcia,
uszkodzenie tętnicy
opatrunek uciskowy w razie
uszkodzenia naczynia i
krwawienia
martwica tkanek,
uszkodzenie nerwów
zbyt mocne unieruchomienie,
plaster dookoła kończyny
sprawdzenie napływu
kapilarnego, luźne
unieruchomienie kończyny
ból
podrażnienie żyły, przeciekanie
płynu infuzyjnego do tkanek
usunięcie kaniuli
Powikłania kaniulacji naczyń i sposób
ich zapobiegania
ogólne
zator
powietrzny
powietrze w kaniuli
lub drenach
przed połączniem z kaniulą zestaw infuzyjny należy
wypełnić płynem
zakrzep uszkodzenie
żyły
wybór właściwego rozmiaru kaniuli w stosunku do
wielkości naczynia (musi być zachowany przepływ krwi
obok kaniuli), przepłukiwanie kaniuli (np. roztworem
heparyny)
zatorowość
przepłukiwanie
kaniuli ze skrzepem
dbanie o drożność kaniuli, usunięcie linii łączących z krwią
Przerwa