5.01. Liczebność populacji – model S
5.02. Liczebność populacji – model J
5.03. Demografia – Polska
5.04. Liczebność populacji – świat i jego regiony
5.05. Wskaźniki demograficzne - świat i jego regiony
5.06. Zmiany liczebności populacji ludzi – ujęcie historyczne i prognozy (1)
5.07. Zmiany liczebności populacji ludzi– ujęcie historyczne i prognozy (2)
5.08. Eksplozja demograficzna ?
5.09. Eksplozja demograficzna – skutki
5.10. Megamiasta (jako tzw. zespoły miejskie)
5.11. Eksplozja demograficzna - zmiany w użytkowaniu gruntów
2
0
13
0
9
zdolność nośna ekosystemu
krzywa
populacji
czas
wzrost populacji gatunków
w warunkach równowagi ekosystemu
przebiega zgodnie z
modelem S
presja środowiska hamuje
wzrost populacji
zdolność nośna ekosystemu =
granica wydajności środowiska
konkurencja różnych gatunków do
tych samych zasobów pokarmowych
niekorzystna zmiana warunków
środowiskowych (antropogenizacja
środowiska, ekstremalne zmiany
klimatyczne)
wahania populacji w systemach naturalnych
oscylacje- stały okres i stała amplituda
fluktuacje – nieregularne i o dużym nasileniu
3
Utrzymywanie się populacji przez dłuższy czas w fazie równowagi na poziomie
granicy zdolności nośnej ekosystemu jest możliwe tylko wówczas,
gdy eksploatacja zasobów jest kompensowana przez odtwarzaniem tych zasobów w
środowisku.
0
13
0
9
zdolność nośna
ekosystemu
krzywa
populacji
czas
trwałe wyczerpanie zasobów
lub
nagromadzenia produktów przemiany
materii
zmniejszenie zdolności nośnej
ekosystemu
obniżenia się liczebności populacji
Według którego modelu: S czy J przebiega wzrost demograficzny?
Jakie są granice zwiększania zdolności nośnej ekosystemu przez człowieka?
4
ludność Polski w mln
0
10
20
30
40
1945
1955
1965
1975
1985
1995
2005
2015
2007 rok – z bilansu
pozostałe – ze spisu ludności
rok
odsetek ludności w
miastach
1946
31 %
1976
56 %
2006
61 %
rok
odsetek ludności
< 20 lat > 65 lat
1950
39 %
5 %
2007
23 %
13 %
5
ludność w mld
0
1
2
3
4
5
6
7
1960
1970
1980
1990
2000
2010
Świat
Europa
Azja
Afryka
Ameryka Płn.
Ameryka Płd. i Śr.
ludność Azji w mld
0,0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1,0
1,1
1,2
1,3
1,4
1970
1980
1990
2000
2010
Bangladesz
Chiny
Indie
Indonezja
Pakistan
Japonia
Chiny
– od 1980
do 2015
– polityka
1 dziecka w
rodzinie
(faktycznie
zasada ta dotyczy
około 40 %
społeczeństwa
(np. zgodę na
drugie dziecko
otrzymują rolnicy
jeśli pierwszym
była dziewczynka)
Współczynnik
dzietności spadł z
2,7 w 1980 r. do
1,8 w 2010 r.
i utrzymuje się na
tym poziomie od
2000 r.
Indie
–
51 urodzeń /min
6
urodzenia na 1000 ludności
0
10
20
30
40
50
świat
Afryka
Ameryka Śr.
Azja
Ameryka Płd.
Ameryka Płn.
Europa
dzietność
0
1
2
3
4
5
6
7
świat
Afryka
Ameryka Śr.
Azja
Ameryka Płd.
Ameryka Płn.
Europa
zgony na 1000 ludności
0
10
20
30
40
50
świat
Afryka
Ameryka Śr.
Azja
Ameryka Płd.
Ameryka Płn.
Europa
przeciętna długość życia
0
10
20
30
40
50
60
70
80
świat
Afryka
Ameryka Śr.
Azja
Ameryka Płd.
Ameryka Płn.
Europa
1975-1980
1975-1980
1975-1980
1975-1980
1995-2000
1995-2000
1995-2000
1995-2000
7
8
Prognoza z 1696 r.
Gregory King – 6,5 mld w 16 052 r.
Prognozy na rok 2000
(
ludność Świata 6,06 mld)
1924 r. Raymond Pearl 2 mld
1944 r. Frank Notestein 3,3 mld
1957 r. ONZ 6,3 mld
4 tys. lat temu ok. 50 mln
2 tys. lat temu ok. 240 mln
1650 rok ok. 0,5 mld
1950 rok 2,5 mld 30 lat
1980 rok 4,4 mld + 1,9 mld
1990 rok 5,2 mld
2000 rok 6,1 mld 27 lat
2007 rok 6,7 mld
+ 2,3 mld
2011 rok 7 mld
Prognozy
na rok
Bank Światowy
ONZ
Różne
prognozy z 2011 r.
z 1984 r. z 1990 r.
z 1998 r.
z 1992 r.
2005
6,7 mld
6,3 mld
2011 r. - 7 mld
2025
8,4 mld
8,5 mld
2023 r. – 8 mld
2030
6,7 mld
10,7 mld
~ 8 mld
2081 r. – 10 mld
2050
9,8 mld
14,6 mld
~9 mld
2100
od 6 do 15,6 mld
Prognoza ONZ 2011 r.
2150
od 4,3 do 28,0 mld
średnia 11,54 mld
9
stosunek ludności w
krajach rozwiniętych
do ludności w krajach
rozwijających się
1950
1/2
1980
1/3
1995
1/4
2004
1/6
2050
1/7 (?)
Według niektórych szacunków
w miarę bezkolizyjne
współistnienie antroposfery i
biosfery uwarunkowane jest
liczebnością populacji ludzkiej
na poziomie ok. 2,5 mld
2011 rok - co 1 s
rodzi się 5 dzieci,
umierają 2 osoby
10
1805
1999
2
0
1
1
2023
2041
1987
1974
1960
11
ludność świata w mld
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2000
2200
ludność świata w mld
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2000
2200
wariant oczekiwanego tempa
wzrostu demograficznego
(S)
wariant maksymalnego
tempa wzrostu demograficznego
(S)
zwiększenie zdolności nośnej
ekosystemu
wariant załamania
tempa wzrostu demograficznego
(J)
zmniejszenie zdolności nośnej
ekosystemu
12
udział ludności świata żyjącej w miastach
pocz. XIX w.
3 %
koniec XX w.
(1995)
świat
45 %
Ameryka Płd.
75 %
2006 rok
Argentyna
91 %
wg Banku Światowego (1994) –
170 mln
ludzi nie ma w pobliżu domów źródeł
wody pitnej,
a
350 mln
nie ma urządzeń sanitarnych
Odsetek ludności obsługiwanej przez
oczyszczalnie ścieków (1995):
Dania
– 99 %, USA – 72 %, Polska 42 %,
Meksyk 22 %, Turcja 13 % (wzrost z 0,1 % w
1980 r.)
W krajach rozwiniętych nie występuje większa
różnica w liczebności ludności zamieszkującej
miasto i ludności zamieszkującej tzw. zespół
miejski
np. Moskwa (2006): 10,36 mln i 10,43 mln
Ujawnił się ponadto silny trend do kontrurbanizacji
(miejskiej dekoncentracji).
Megamiasta (powyżej 10 mln)–kraje rozwijające się
(z 21 megamiast 19 znajduje się w krajach
rozwijających się – miasta otoczone
prowizorycznymi siedliskami ludzi, którzy przybyli
w poszukiwaniu lepszego życia)
np. Czungkin (Chiny,2006): 4,2 mln i 32 mln
13
14
ludność w mln (2006 r.)
M
o
s
k
w
a
N
o
w
y
J
o
rk
M
e
k
s
y
k
S
a
o
P
a
u
lo
R
io
d
e
J
a
n
e
ir
o
B
u
e
n
o
s
A
ir
e
s
L
a
g
o
s
K
a
ir
C
zu
n
g
k
in
g
S
e
u
l
B
o
m
b
a
j
S
za
n
g
h
a
j
K
a
lk
u
ta
T
o
k
io
D
ża
k
a
rt
a
P
e
k
in
K
a
ra
c
zi
T
e
h
e
ra
n
C
ze
n
g
tu
D
a
k
k
a
M
a
n
ila
P
a
ry
ż
S
ta
m
b
u
ł
L
o
s
A
n
g
e
le
s
H
a
rb
in
0
5
10
15
20
25
30
35
EUROPA
AMERYKA PŁN.
AMERYKA PŁD.
AFRYKA
AZJA
w miastach powyżej 1 mln mieszkańców żyje około 1,2 mld
ludzi czyli 1/5 populacji światowej
15
16
lasy i zadrzewienia % gruntów ogółem
20
25
30
35
40
1965
1975
1985
1995
2005
świat
OECD
USA
Meksyk
Polska
gęstość zaludnienia osób/ km
2
0
50
100
150
1980
1990
2000
2010
świat
OECD
USA
Meksyk
Polska
lasy i zadrzewienia w km
2
/1000 osób
0
5
10
15
1965
1975
1985
1995
2005
świat
OECD
USA
Meksyk
Polska
W okresie 30 lat (1970-2000)
liczba ludności wzrosła o 66 %,
a powierzchnia lasów przypadająca na 1000
osób zmalała o 42 %.
W ciągu 25 lat (1980-2005)
liczba ludności wzrosła o 46 %,
a gęstość zaludnienia wzrosła o 33 %
17
Indie
– nowe odmiany pszenicy - wzrost wydajności produkcji rolnej –
utrzymanie niezmienionej powierzchni ziemi uprawnej w latach 1970-1990
18
1.
Większość uprawianych w Europie roślin to mutanty – uzyskuje się je m.in.
dzięki selekcjonowaniu nasion po naświetleniu promieniami Roentgena
2.
Produkcja mięsa – klonowanie osobników mających pożądane cechy (np.
jakość i smak mięsa) celu uzyskania dużej ilości reproduktorów – USA, Chiny,
Korea Płd., Australia (
na razie (listopad 2011) mała skala, owca Dolly-1996)
, EU
– brak
regulacji prawnych
(PE nie udało się wprowadzić zakazu sprzedaży produktów pochodzących z
klonowanych zwierząt i ich
potomstwa
, poza względami religijnymi, także argumenty etyczne –
klonowane zwierzęta są słabsze, łatwiej ulegają infekcjom, wyższa śmiertelność, czyli produkcja
zwierząt, które człowiek niepotrzebnie „skazuje na cierpienie”)
3.
Żywność inteligentna – nanotechnologia – dodawanie do produktów
spożywczych mikrokapsułek zawierających niezbędne dla organizmu pierwiastki
i związki chemiczne, które zostaną uwolnione tylko wtedy, gdy danego elementu
w organizmie brak.
(USA-
olej z nanocząsteczkami ułatwiającymi wchłanianie witamin i minerałów,
herbata likwidująca niepożądane bakterie, ale także opakowania do produktów spożywczych, które
wykrywają szkodliwe bakterie i grzyby sygnalizując to zmianą koloru lub nawet je unicestwiając)
19
WTO reprezentuje stanowisko, że spożywaniu żywności produkowanej z
wykorzystaniem nowych, często kontrowersyjnych technologii, powinna należeć
wyłącznie do konsumenta, czyli podstawowy wymóg to informacja dla klienta.
Stanowisko to wynika z obawy, ze wiele krajów pod naciskiem lokalnych grup
interesów używa kłamliwych pretekstów do ochrony swoich rynków przed
konkurencją:
1. Australia
– embargo na jabłka z Nowej Zelandii (zaraza ogniowa niszcząca sady)
2. Rosja (2009)
– embargo na wieprzowinę, wołowinę i drób z USA i Meksyku (świńska
grypa)
3. Rosja (2006)
– embargo woda Borjomi i gruzińskie wina (retorsja na wydalenie przez
Gruzję 4 rosyjskich oficerów oskarżonych o szpiegostwo)
4. Rosja (2005)
– embargo na mięso z Polski (kilka lat) – retorsja na zaangażowanie Polski
w pomarańczową rewolucję na Ukrainie
5. Rosja (2010)
– embargo na warzywa z Polski (zniesione klika miesięcy później niż dla
Niemiec czy Hiszpanii)
20
Rocznie wyrzuca się 1,3 mld ton
żywności, co stanowi 1/3 produkcji
EU w 2010 roku
– ok.90 mln ton,
statystyczny mieszkaniec wyrzucał
20-
30 % zakupionego pożywienia
(USA
– 25-40 %). Równocześnie EU
przeznaczyła 3 mln euro na promocję
konsumpcji insektów i robaków
(październik 2011)
Według Organizacji Narodów
Zjednoczonych do spraw
Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)
(listopad 2011):
głoduje około 1 mld
ludności czyli 14 % populacji
(
Półwysep Somalijski – głód dotyka 12
mln ludności – przyczyny to nie tylko
susze, wojny ale także galopujące ceny
żywności)
21
Mąka kukurydziana - podstawowe pożywienie w Kenii – w ciągu 5 m-cy
wzrost cen o ponad 100 %
22
zmiany klimatu, które powodują nasilenie anomalii meteorologicznych
(susze, powodzie)
– rzeczywiście implikują przestoje w produkcji i stany
magazynowe żywności się kurczą, ale nadal więcej żywności się
produkuje niż zużywa
zmiana profilu użytkowania gruntów rolniczych - uprawy komponentów do
produkcji biopaliw (2010 r.
– 6 %)
rosnąca cena ropy naftowej- wzrost kosztów produkcji żywności i jej
transportu
rosnące spożycie mięsa – zwiększone zużycie zbóż na pasze (zwłaszcza
w Chinach, Indiach, Indonezji
– rosnący poziom życia – ale kraje te nie
dokupują zbóż)
długoletnie zaniedbania w rolnictwie, szczególnie na terenach
dotkniętych głodem
spekulacja
23
Tradycyjny system handlu żywnością podlegał prawu popytu i podaży – rolnicy
uprawiali a handlarze kupowali towar.
Potem powstał rynek kontraktów terminowych – producenci kontraktowali sprzedaż
po wcześniej ustalonej cenie. W dniu wymagalności terminowego kontraktu
dostarczano towar. Takie transakcje były korzystne dla wszystkich: rolnicy i
przetwórcy żywności mogli zabezpieczyć się przed ryzykiem wahań cen, handlarze
wprowadzali pieniądz na rynek, a konsumenci mogli się zaopatrzyć w towary. Był to
rodzaj transakcji kredytowej, w której uczestniczyli gracze bezpośrednio
zaangażowani w przemysł rolny: farmerzy, przetwórcy, międzynarodowe koncerny
spożywcze. Banki odgrywały niewielką rolę.
Wkroczenie przemysłu finansowego całkowicie rozregulowało rynek żywności.
Stworzono fundusze indeksowe, które zawierały kontrakty terminowe na wiele
różnych produktów spożywczych, od oleju do pszenicy (rozproszenie ryzyka, dobry
rating i produkt interesujący dla inwestorów). Trick polega na tym, ze spekulanci
nigdy nie zamieniają kontraktów terminowych na prawdziwy towar. Oferenci funduszy
sprzedają zawarte na około 70 dni kontrakty krótko przed terminem i ze świeżym
pieniądzem wchodzą w nowe kontrakty. System działa jak perpetum mobile, a
inwestorzy nigdy nie stykają się z prawdziwymi cenami rynkowymi.
24
Wg FAO zaledwie 2 % umów
na surowcowe kontrakty
terminowe kończy się realną
dostawą towarów.
98 % zostaje sprzedanych
wcześniej przez inwestorów,
których interesuje szybki zysk
a nie kupno 1000 półtusz
wieprzowych.
W IV kw. 2010 roku suma
zainwestowanych środków 3
x większa w stosunku do kw.
III. Graczami są duże
fundusze emerytalne ale i
drobni inwestorzy.
Amerykański bank inwestycyjny „Goldman Sachs” w 2009 r. zarobił 5 mld $ na
spekulacjach surowcami rolnymi, co stanowiło 1/3 całego zysku netto.
25
Pomysł wykorzystania chciwości inwestorów do zwalczania głodu poniósł fiasko:
wyprzedaż ziemi pozbawionych praw chłopów przez skorumpowane elity
systemy nawadniające odbierające wodę mieszkańcom
wykarczowane lasy i zniszczone biotopy,
uprawy monokulturowe zatrute pestycydami
wypędzenia rdzennej ludności
Wg Banku Światowego w ostatnich latach 80 mln ha ziemi przeszło w ręce
zagranicznych, nastawionych na szybki zysk, inwestorów.
Przykład Etiopii, która jest synonimem głodu w Afryce
Od 2007 roku rząd wydał pozwolenie na realizację 815 projektów rolnych
finansowanych z zagranicznych środków (saudyjskie firmy, międzynarodowe
przedsiębiorstwa rolne, brytyjskie fundusze emerytalne). Projektami objęte jest 3,6
mln ha, wiele na terenie Parku Narodowego Gambela
. Karczuje się lasy tropikalne,
żeby wyprodukować jedzenie dla mieszkańców innych krajów (np. w 180 ton warzyw
tygodniowo hiszpański koncern rolniczy zaopatruje pięciogwiazdkowe hotele na
Bliskim Wschodzie).
26
Federal Institute of Technology w Zurychu
– matematyczny model funkcjonowania
37 mln przedsiębiorstw działających na globalnym rynku :
147 firm,
głównie instytucji finansowych
kontroluje 40 % światowego bogactwa
1318 wzajemnie powiązanych ze sobą przedsiębiorstw opanowało 80 %
globalnej sprzedaży