Eksploatacja maszyn i 

urządzeń energetycznych

dr inż.Mieczysław Świętochowski

Zakład Urządzeń Kotłowych i Gospodarki Cieplnej

pok. 301 A4

Wykład

Program wykładu

1. Podstawowe akty prawne regulujące zasady 

eksploatacji maszyn i urządzeń energetycznych 

(miue).

2.   Odbiór techniczny i przekazywanie do eksploatacji 

miue. 

3. Instrukcje eksploatacji miue.
4. Czyszczenie chemiczne, płukanie i dmuchanie 

elementów ciśnieniowych kotła.

5. Zasady pierwszego uruchomieniakotła, turbiny, 

młyna.

6. Układy rozpałkowe w kotłach.
7. Podstawowe wymagania prawne i techniczne 

dotyczące wyposażenia kotła i turbiny w armaturę, 

układy pomiarowe, regulacyjne i układy automatyki.

Program wykładu c.d.

8. Ogólne wytyczne przy rozpalaniu kotła, rozruch ze 

stanu zimnego i gorącego.

9. Zasady uruchamiania i eksploatacji kotła rusztowego, 

paliwa dla palenisk rusztowych i pyłowych.

10. Układy rozruchowe kotłów, wiodące parametry 

rozruchu, warunki zapłonu i spalania w czasie 
rozruchu.

11. Zjawiska zachodzące w konturze cyrkulacyjnym w 

stanie ustalonym,podczas uruchamiania i odstawiania 
kotła.

12. Zasady eksploatacji młynów.
13. Zasady eksploatacji właściwej miue, optymalizaja 

pracy.

Program wykładu,c.d.

14. Zakłócenia i awarie w pracy miue; zasady 

postępowania.

15. Wyłączanie z pracy miue.

Ogólne zasady eksploatacji urządzeń 
energetycznych

(wg zarządzenia MGiE z 86r)

Przepisy ogólne

1. Eksploatację urządzeń energetycznych należy prowadzić zgodnie z przepisami 
oraz szczegółowymi zasadami eksploatacji w sposób zapewniający właściwe i zgodne 

z

przeznaczeniem wykorzystanie tych urządzeń, racjonalne i oszczędne użytkowanie
paliw i energii, bezpieczeństwo obsługi i otoczenia oraz zachowanie wymagań 

ochrony

 środowiska.

2. Jeżeli szczegółowe zasady eksploatacji przewidują wymagania wyższe od 
określonych w zarządzeniu, stosuje się w tym zakresie postanowienia szczegółowych
zasad eksploatacji.

3. W przypadkach uzasadnionych ważnymi względami technicznymi i ekonomiczny-
mi kierownik zakładu może - po uzyskaniu zgody właściwego okręgowego 

inspektora-

tu gospodarki energetycznej - zezwolić na eksploatację urządzeń energetycznych w 
sposób odmienny, niż to przewidują przepisy zarządzenia, jeżeli nie spowoduje to
obniżenia stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stanu ochrony 

przeciwpożarowej 

i ochrony środowiska.

Ogólne zasady eksploatacji urządzeń 
energetycznych

(wg zarządzenia MGiE z 86r)

Przepisy ogólne c.d.

4. Osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń energetycznych prowadzą 

prawidło-

wą, bezpieczną i ekonomiczną eksploatację tych urządzeń odpowiednio do 

zakresu

czynności ustalonego przez kierownika zakładu oraz instrukcji eksploatacji 
urządzeń energetycznych.

5. Stan techniczny urządzeń energetycznych, ich zdolność do dalszej pracy 

i 

warunki eksploatacji powinny być poddawane ocenie technicznej w 

terminach

ustalonych w szczegółowych zasadach eksploatacji lub instrukcjach 

ekslploatacji; 

wyniki oceny stanu technicznego urządzeń energetycznych powinny być 

odnoto-

wane w dokumentacji technicznej.
W ocenie stanu technicznego powinny być zawarte wnioski dotyczące 

usprawnienia 

pracy urządzeń energetycznych, ich modernizacji lub wymiany na 

urządzenia o 

niższej energochłonności oraz terminy ich wdrażania.

Ogólne zasady eksploatacji urządzeń 
energetycznych

(wg zarządzenia MGiE z 86r)

Dokumentacja techniczna urządzeń

1.

Dla każdego urządzenia energetycznego prowadzi się 

dokumentację techniczną, która powinna być na bieżąco 

aktualizowana.

 Kierownik zakładu określa zakres i tryb prowadzenia dokumentacji
 technicznej w sposób zapewniający w szczególności:
a) prawidłowe prowadzenie ruchu urządzeń energetycznych,
b) dokonywanie bieżącej oceny zużycia paliw i energii oraz oceny 

stopnia

    wykorzystania urządzeń energetycznych,
c) dokonywanie oceny stanu technicznego urządzeń 

energetycznych,

d) prawidłowe określenie terminów i zakresów wykonywania prac 

konserwacyjno-remontowych dotyczących urządzeń 

energetycznych. 

2. Do dokumentacji technicznej zalicza się w szczególności:
a) projekt techniczny z wszystkimi rysunkami zamiennymi lub 

naniesionymi zmianami wprowadzonymi w toku realizacji,

Ogólne zasady eksploatacji urządzeń 
energetycznych

(wg zarządzenia MGiE z 86r)

Dokumentacja techniczna urządzeń, c.d.

b) dokumentację fabryczną dostarczaną przez dostawcę 

urządzeń energetycznych, w szczególności: 

świadectwa, karty gwarancyjne, fabryczne instrukcje 

obsługi, opisy

     techniczne oraz rysunki konstrukcyjne, montażowe i 

zestawieniowe,

c) dokumentację eksploatacyjną obejmującą:
- dokumenty   przyjęcia   urządzeń   energetycznych   do   

eksploatacji, w tym protokoły przeprowadzonych prób oraz 

protokoły rozruchu i ruchu próbnego tych urządzeń,

- instrukcje eksploatacji urządzeń energetycznych,
- książki i raporty pracy urządzeń, obejmujące parametry i ich 

zapisy w określonym czasie, umożliwiające ocenę 

sprawności energetycznej urządzeń i instalacji bądź poziomu 

strat paliw i energii lub poboru mocy i energii elektrycznej

Ogólne zasady eksploatacji urządzeń 
energetycznych

(wg zarządzenia MGiE z 86r)

Instrukcja eksploatacji

3. Instrukcja eksploatacji urządzenia energetycznego powinna zawierać:
• ogólną charakterystykę techniczną urządzenia energetycznego,
• niezbędne warunki techniczne eksploatacji urządzenia energetycznego,
• określenie czynności związanych z uruchomieniem, obsługą w czasie 

pracy i zatrzymaniem urządzenia energetycznego w warunkach 

normalnej eksploatacji,

• wymagania w zakresie konserwacji i napraw urządzeń energetycznych,
• zasady postępowania w razie awarii,  pożaru lub innych zakłóceń

w pracy urządzenia energetycznego,

• zakresy i terminy wykonywania zapisów  ruchowych (wskazania apara-

tury kontrolno-pomiarowej, manipulacje ruchowe i inne),

• zakresy i terminy przeprowadzania oględzin, przeglądów oraz prób

i pomiarów,

• wymagania dotyczące ochrony przed porażeniem, pożarem, wybu-

chem oraz inne wymagania w zakresie bezpieczeństwa obsługi i oto-

czenia,

• 9) wymagania dotyczące kwalifikacji osób zajmujących się eksploatacją,

Przyjmowanie urządzeń 
energetycznych do eksploatacji

Urządzenie energetyczne może być przyjęte do eksploatacji po 

stwierdzeniu 

- kompletności dokumentacji technicznej,
- gotowości urządzenia energetycznego do eksploatacji zgodnie z 

wymaganiami   ustalonymi w  projekcie technicznym 

- przygotowania do eksploatacji urządzenia energetycznego i jego 

miejsca pracy zgodnie z określonymi warunkami technicznymi 

oraz wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy, 

przeciwpożarowymi i ochrony środowiska,

- uzyskania pozytywnych wyników przeprowadzonych prób i pomiarów 

parametrów technicznych  oraz sprawdzenia  działania  i  

poprawnej pracy poszczególnych urządzeń i ich zespołów,

- uzyskania pozytywnych wyników pomiarów oraz rozruchu i ruchu 

próbnego,

- 

zapewnienia dostaw i zapasów wody oraz paliw, a także odpowiednich 

składowisk dla paliw, popiołu  i żużla, spełnienia warunków sanitarnych, 

socjalno-bytowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, Przyjęcie 

urządzenia energetycznego do eksploatacji powinno być potwierdzone  

protokołem,   po  ustaleniu,  że  nie zawiera  ono żadnych braków lub 

usterek. 

Protokół ten powinien być podpisany przez kierownika zakładu 

przyjmującego urządzenie energetyczne.

Prowadzenie eksploatacji urządzeń 
energetycznych

• W czasie prowadzenia eksploatacji urządzeń energetycznych 

powinny być w niezbędnym zakresie zapisywane zdarzenia 

ruchowe, wskazania aparatury kontrolno-pomiarowej, 

obejmujące w szczególności wielkości zużycia paliw i energii 

oraz obciążenia urządzeń energetycznych i inne parametry 

decydujące o prawidłowej ich pracy.

• Jeżeli ruch urządzenia energetycznego stwarza zagrożenie 

bez-pieczeństwa obsługi lub otoczenia albo może 

spowodować zniszczenie tego urządzenia, osoba obsługująca 

urządzenie energetyczne powinna wstrzymać jego ruch, 

zawiadamiając o tym właściwą osobę sprawującą nadzór nad 

eksploatacją urządzenia energetycznego. Ponowne 

uruchomienie urządzenia energetycznego może nastąpić po 

usunięciu zagrożenia i po wyrażeniu zgody osoby sprawującej 

nadzór nad jego eksloatacją.

• § 15. Oględziny i przeglądy urządzeń energetycznych oraz 

próby i po-miary przeprowadza się w zakresie i terminach 

ustalonych w szczegóło-wych zasadach eksploatacji lub w 

instrukcjach eksploatacji.

Przekazanie do remontu lub 
wycofanie z eksploatacji urządzeń 
energetycznych

•

Przekazanie urządzenia energetycznego do remontu lub wycofanie z 

eksploatacji powinno nastąpić na podstawie wyników oceny stanu 

technicznego tego urządzenia.

•

Urządzenie energetyczne powinno być przekazane do remontu lub

wycofane z eksploatacji, jeżeli zostanie stwierdzone:

- pogorszenie stanu technicznego poniżej wartości dopuszczalnych dla

tego urządzenia, określonych w szczegółowych zasadach eksploatacji,

normach lub instrukcji eksploatacji, oraz w razie zwiększenia energo-

chłonności,

- uszkodzenie urządzenia energetycznego zagrażające niezawodności ru-

chu lub uniemożliwiające dalszą jego pracę, a zwłaszcza zagrażające

bezpieczeństwu obsługi i otoczenia.

•

Decyzję o przekazaniu urządzenia energetycznego do remontu lub

wycofaniu z eksploatacji podejmuje kierownik zakładu na wniosek osoby

zajmującej się eksploatacji tego urządzenia.

•

W toku remontu urządzenia energetycznego celowe jest dokonywanie 

jego modernizacji dla poprawienia parametrów techniczno-ekono-

micznych lub przystosowania do nowych warunków pracy.

Szczegółowe zasady eksploatacji 

kotłów parowych i wodnych

Przyjmowanie kotłów do eksploatacji

 

1.

Wyniki ruchu próbnego kotła należ uznać za prawidłowe, jeżeli po 

72 godzinach nieprzerwanej pracy - przy nominalnej wydajności i 

nominalnych parametrach, a w odniesieniu do kotłów 

połączonych z obiegiem ciepłowniczym przy wydajności możliwej 

do osiągnięcia w danych warunkach ruchowych - kocioł 

zachowuje pełną zdolność ruchową.

•

2. W czasie ruchu próbnego kotła:

•

kocioł powinien być opalany paliwem podstawowym, a w 

szczególnie uzasadnionych przypadkach, po uzgodnieniu z 

dostawcą lub konstruktorem kotła, może być opalany paliwem o 

niższej jakości, lecz nie gorszym od paliwa granicznego,

•

dopuszcza się okresowe obniżenie ciśnienia w kotle.

•

W okresie osiągania projektowanej zdolności produkcyjnej kotła 

powinien być wykonany pomiar gwarancyjny oraz pomiar 

osiągania minimum technicznego. 

•

§ 5. Kotły nowe i przebudowane, przyjmowane do eksploatacji, 

powin ny być wyposażone w szczególności w:   1) układy 

automatycznej regulacji:       a) utrzymania poziomu wody w 

walczaku,

•

b) temperatury pary przegrzanej na wylocie z kotła parowego,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Obowiązkowe wyposażenie kotła

Kotły nowe i przebudowane, przyjmowane do 

eksploatacji, powinny być wyposażone w 

szczególności w: 

1) układy automatycznej regulacji:
   a) utrzymania poziomu wody w walczaku,
   b) temperatury pary przegrzanej na wylocie z kotła 

parowego,

   c) temperatury wody na wylocie z kotła wodnego,
   d) ilości  paliwa  podawanego do  kotłów z  

paleniskami  pyłowymi, gazowymi i olejowymi,

   e) ilości powietrza podawanego do kotłów z 

paleniskami pyłowymi, gazowymi i olejowymi,

   f) wielkości ciągu, 
   g) urządzeń odpylania spalin - w razie zastosowania 

elektrofiltrów, 

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Obowiązkowe wyposażenie kotła

2)  urządzenia i układy zabezpieczające:

a) 

przed cofaniem się wody z kotła do układu zasilania,

b) przed nadmiernym wzrostem i spadkiem ciśnienia w komorze 

paleniskowej kotłów 

c) przed nadmiernym wzrostem i spadkiem ciśnienia w układach 

doprowadzania paliwa do kotłów z paleniskami pyłowymi, na paliwa 

gazowe lub olejowe,

d) przed zanikiem płomienia w komorze paleniskowej kotłów z paleniskami 

komor. 

e) przed pożarem regeneracyjne podgrzewacze powietrza,
f) układ wspomagania zaworu bezpieczeństwa, jeżeli projekt techniczny 

taki układ przewiduje,

g) kotły blokowe - w układ rozruchowy wraz z odpowiednimi stacjami 

redukcyjnymi,

h) układ odcinający automatycznie dopływ paliwa w razie spadku poziomu 

wody w walczaku kotła oraz przepływu poniżej ustalonego minimum 

lub wzrostu powyżej ustalonego maksimum w kotłach parowych i 

kotłach przepływowych,

i) układ indywidualnej kontroli płomienia, palników rozpałkowych
j) blokady technologiczne,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Obowiązkowe wyposażenie kotła

 

3)  Urządzenia  umożliwiające rejestrację oraz 

nieprzerwaną kontrolę ze stanowiska obsługi:

a) poziomu wody w walczaku kotła,
b) ciśnień, temperatur oraz ilości pary i wody zasilającej,
c) pracy elektrofiltrów,
4) aparaturę  pomiarową  umożliwiającą wykonanie  

pomiarów  podczas ruchu kotła oraz taką liczbę króćców i 

otworów za poszczególnymi powierzchniami 

ogrzewalnymi, przed i za odpylaczem oraz za 

wentylatorem ciągu, aby można było wykonywać pomiary 

ciągu i temperatur, analizy spalin i emisji zanieczyszczeń 

pyłowych i gazowych,

5) układy sterowania urządzeniami i instalacjami 

pomocniczymi oraz armaturą, dostępne w miejscu 

zainstalowania i ze stanowiska obsługi,

6) układy akustyczno-optycznej sygnalizacji 

nieprawidłowości w ruchu kotła,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Obowiązkowe wyposażenie kotła

7) instalacje:

a) odwodnienia kotła,
b) odpowietrzenia kotła,
c) okresowego lub ciągłego odmulania kotła,
d) okresowego i ciągłego odsalania kotła,
e) dawkowania chemikaliów do kotła lub wody zasilającej przed wlo 

tem do kotła,

f) do poboru próbek wody zasilającej i wody z kotła, a w kotłach

parowych - pary nasyconej i przegrzanej,

g) awaryjnego  spustu  wody z armaturą sterowaną ze  stanowiska

obsługi (dla kotłów blokowych),

h) do oczyszczania powierzchni ogrzewalnych od strony spalin, jeżeli
paliwo i warunki spalania tego wymagają, 
i) do gaszenia pożaru w zasobnikach przykotłowych węgla lub pyłu
węglowego,
j) do napełniania kotła wodą,
k) do usuwania nawisów w zasobnikach przykotłowych węgla,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów

18.10.2006 
Program i sposób uruchamiania kotła oraz szybkość 

wzrostu parametrów powinny być określane w 

instrukcji eksploatacji. 

Podczas rozruchu kotła należy zapewnić odpowiednie 

chłodzenie i odwodnienie przegrzewaczy pary, 

prawidłowe nagrzanie walczaka, grubościennych 

elementów rurociągów parowych w kotłach 

przepływowych oraz powierzchni ogrzewalnych.

W szczególności należy:

1.

utrzymać właściwy poziom wody w walczaku i minimalny 

przepływ w kotłach przepływowych,

2.

przewietrzyć kocioł przed rozpaleniem,

3.

uzyskać stabilne spalanie w palnikach rozpałkowych i 

równomierne nagrzewanie komory paleniskowej,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów, c.d.

4. 

włączać palniki główne, gdy palniki rozpałkowe    dają 

stabilny płomień, a palenisko jest należycie nagrzane,

5. zapalać palniki główne pyłowe, olejowe lub gazowe tylko od 

palnika rozpałkowego, przeznaczonego dla danego palnika 
głównego,

6. uzyskiwać w czasie całego rozruchu przyrosty temperatury i 

ciśnienia określone w instrukcji eksploatacji ,

7. utrzymywać wydajność kotła powyżej minimalnej 

dopuszczalnej wydajności, ze względu na obieg wody w 
kotle.

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów

W czasie ruchu kotła należy w szczególności:
1.

kontrolować prawidłowość jego pracy,

2.

utrzymywać nominalne parametry pary w kotle parowym i 

nominalne parametry wody w kotle wodnym, a także 

odpowiednią jakość wody kotle,

3.

utrzymywać prawidłowe temperatury spalin, wody i pary 

za poszczególnymi powierzchniami ogrzewalnymi kotła 

oraz powietrza za podgrzewaczem powietrza,

4.

prowadzić poprawnie proces spalania w kotle,

5.

zapewnić czystość powierzchni ogrzewalnych kotła,

6.

prowadzić bieżącą kontrolę pracy urządzeń 

oczyszczających spaliny,

7.

zapewnić regularny odbiór żużla i popiołu,

8.

wykrywać i w miarę możliwości na bieżąco usuwać usterki 

w pracy kotła

9.

nie dopuszczać do zanieczyszczenia pomieszczeń pyłem 

węglowym, gazem, spalinami i paliwem płynnym.

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów

 Kotła nie wolno uruchamiać w razie stwierdzenia:
1.

niesprawnych układów zabezpieczeń, zaworów 

bezpieczeństwa, klap eksplozyjnych lub stacji redukcyjno-

zabezpieczających,

2.

niesprawnego działania w kotłach z walczakami dwóch 

niezależnych wodowskazów, 

3.

braku właściwego poziomu wody w kotle lub 

niemożliwości prawidłowego zasilania i kontroli poziomu 

wody,

4.

niesprawnego układu automatycznej regulacji poziomu 

wody w kotle lub przepływu w kotle przepływowym,

5.

nieszczelności układu parowo-wodnego kotła,

6.

niesprawnego układu rozruchowego kotła lub 

niesprawnego zasilania w paliwo podstawowe,

7.

niedostatecznego chłodzenia elementów kotła 

podlegających chłodzeniu,

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów

Kotła nie wolno uruchamiać w razie stwierdzenia- c.d.
9. niesprawnego działania układu blokad technologicznych 

kotła,oczyszczania spalin.

10. nieprawidłowego działania aparatury pomiarowej, 

uniemożliwiającego bezpieczne uruchomienie i prowadzenie 

ruchu kotła,

11. niesprawnych układów automatycznej regulacji przy 

równoczesnym braku możliwości ręcznego bezpiecznego 

regulowania,

12. niesprawnej instalacji do regulacji temperatury pary przegrzanej,
13. niesprawnej sygnalizacji awaryjnej i technologicznej,
14.  niesprawnej instalacji odwodnień, odpowietrzania, odsalania, 

odmulania i spustów awaryjnych,

15. deformacji konstrukcji nośnej kotła i orurowania lub osłon 

termicznych

16. braku możliwości odprowadzania żużla i popiołu,
17. niesprawnych urządzeń doprowadzających powietrze oraz 

służących do usuwania i

Szczegółowe zasady eksploatacji kotłów 

parowych i wodnych

Eksploatacja właściwa kotłów

 

Ruch kotła należy niezwłocznie wstrzymać, jeżeli:

1.

poziom wody w walczaku jest niższy od poziomu minimalnego i nie 

wzrasta pomimo zasilania, 

2.

brak jest zasilania kotła w wodę,

3.

poziom wody w walczaku wzrośnie powyżej poziomu maksymalnego,

4.

poziom wody jest niewidoczny lub obserwacja poziomu wody przez 

obługę nie jest możliwa,

5.

ciśnienie pary w kotle wzrośnie więcej niż o 10% wielkości ciśnienia 

dopuszczonego przez organy dozoru technicznego,

6.

stwierdzono uszkodzenie w części ciśnieniowej, konstrukcji nośnej, 

osłon termicznych lub fundamentu kotła,

7.

w komorze paleniskowej lub w kanałach wystąpiła eksplozja paliwa,

8.

stwierdzono pożar lub duże zagrożenie pożarowe, 

9.

stwierdzono uszkodzenie kanałów spalinowych i spaliny wydostają 

się do kotłowni,

10. stwierdzono nierównomierne spalanie w komorze paleniskowej,
11. przestały działać urządzenia zdalnego sterowania, aparatura 

kontrolno-pomiarowa i urządzenia pomocnicze, uniemożliwiając 

bezpieczne prowadzenie ruchu kotła.