1

Ekonomia polityczna 

protekcjonizmu: wstęp 

i model Magee-Brock-Young

Jan J. Michałek

Wpływ preferencji elektoratu na 

poziom stawek celnych 

t

AV

t

B

t

A

g

A

   g

B

g

AV

Preferowane
cło

głosujący

 

Oś pozioma: przedstawicieli społeczeństwa, według preferencji od niskich do wyższych ceł; 
Jeżeli partia B zaproponowałaby stawkę celną t

B

 to inna partia A proponująca nieco niższą stawkę 

(t

A

) przejmie cały elektorat preferujący niższą stawkę, czyli prawie wszystkich głosujących,  

Πkolejne partie zwiększają swe szanse na wygranie wyborów zbliżając się do stawki t

AV

, 

maksymalizującej użyteczność średniego głosującego (g

AV

).  

 

 JJ Michalek

Koszty i korzyści wynikające z 

lobbyingu

(b )

(a )

0

0

F

E

E

L

e

L

e

M B

M C

W yd a tk i  n a   lo b b yin g

K ra ń c o w e
k o szty  i
k o rz yśc i  z
lo b b yin g u

C a łk o w ite
K o szty  i
k orz yśc i  z
lo b b yin g u

W yd a tk i  n a   lo b b yin g

T B

T C

 JJ Michalek

2

Zależności pomiędzy zachowaniem partii 

protekcjonistycznej a poziomem taryfy celnej

(b)

(a)

E

H

Wpływ ceł
na głosy
krańcowe

Wpływ ceł
na głosy

E

t

0

t

e

0

MB

MC

t

e

t

G

L

G

e

L

e

 JJ Michalek

Zależności pomiędzy zachowaniem partii 

protekcjonistycznej a poziomem taryfy celnej

• Krzywa  0G  obrazuje przyrost głosów oddanych na rzecz partii 

protekcjonistycznej. Jest to krzywa rosnąca (kontrybucji) o 

malejącym nachyleniu, ponieważ efektywność uzyskiwania 

dodatkowych głosów zmniejsza się przy coraz wyższych 

poziomach taryfy (zgodnie z koncepcją średniego 

głosującego). 

• Krzywa  OL  obrazuje tzw. efekt zniekształcenia, wywoływany 

przez coraz wyższe cła. Dzieje się tak ponieważ wyższe cła 

wywołują silniejszą redystrybucję dochodów, zniekształcenia 

cenowe i większe straty dobrobytowe co z kolei wywołuje 

większą opozycję ze strony osób głosujących na politykę 

liberalną.

 JJ Michalek

Podstwowe, opisowe modelu 

lobbyingu

 

Kluczowe wyróżniki Modele 

pluralistyczne 

(kraje anglosaskie) 

(Neo)korporatywizm 
(Europa zachodnia) 

System partyjny 

Dwie partie zmieniające się u 
władzy 

Wielopartyjny, zmieniające 
się rządy koalicyjne 

Aktywność państwa w 
gospodarce 

Ograniczona, duże wpływy 
doktryny neoliberalnej w 
zarządzaniu i gospodarce 

Duża społeczna gospodarka 
rynkowa, "partnerstwo 
społeczne" 

Zachowania państwa w 
relacjach z grupami interesu 

Neutralny arbiter 

Aktywny uczestnik 

Główne instytucje 

Grupy nacisku, lobbies 

Komisja trójstronna, 
negocjacje społeczne 

Reguły funkcjonowania 

Rywalizacja pomiędzy 
grupami interesu, brak 
monopolu reprezentacji 

Instytucjonalne 
równoważenie wpływów i 
korzyści, monopol 
reprezentacji interesów, 
obligatoryjne członkostwo. 

Formy kontaktów między 
rządem a biznesem 

Pośrednie, poprzez grupy 
nacisku, bezpośrednie relacje 
z administracją i politykami   

Pośrednie poprzez 
organizacje biznesu 

Organizacje przedsiębiorców 
i pracodawców 

Raczej słabe, brak hierarchii, 
wielość struktur 
organizacyjnych 

Silne hierarchiczne struktury, 
organizacja branżowe i 
sektorowe, masowa 
przynależność 

Kultura działania (biznesu) 

"indywidualizm", preferencje 
dla działań jednostkowych 

"kolektywizm", preferencje 
dla działań zbiorowych 

Źródło: Jasiecki, Molęda-Zdziech, Kurczeska, 2000, str. 60. 

 JJ Michalek

3

Zasady prowadzenia lobbingu w UE: 

Raport Galle'a:

•

prezentacje publiczne lobbystów: nie można się 

fałszywie przedstawiać używając fałszywych nazw, 

logo, symbolu, sformułowania słownego, ani 

fałszywego autorytetu, albo wprowadzać w błąd 

klientów co do jej statusu

•

zachowania lobbystów: lobbyści winni reprezentować 

najwyższe normy moralne (uczciwość kompetencje), 

unikać działania w sytuacjach konfliktu interesów, nie 

zatrudniać urzędników Komisji

•

rozpowszechnianie informacji w KE: lobbyści nie 

powinni rozpowszechniać wprowadzających w błąd 

informacji

 JJ Michalek

Model Magee, Brocka i Younga

(1989): założenia

• istnieją dwa ugrupowania prowadzące lobbying oraz dwie partie 

polityczne 

• Pierwsze ugrupowanie ma charakter proeksportowy, tzn. opowiada 

się za niskimi cłami (t) lub subwencjami eksportowymi (s)

• drugie opowiada się za protekcjonizmem. 
• Podobnie partia 1 prezentuje poglądy wolnohandlowe

(proeksportowe) a partia druga protekcjonistyczne. Poglądy i cele 

polityki handlowej obu partii są znane społeczeństwu i realizowane 

gdy dana partia zostanie wybrana. 

• Jednak gros głosujących woli w zasadzie wolny handel ale nie jest 

dobrze poinformowane i zachowuje się pasywnie. 

• Celem działania każdej partii jest zwiększenia prawdopodobieństwa 

wyboru podczas gdy ugrupowania lobbystyczne dążą do 

maksymalizacji swych dochodów

. 

 JJ Michalek

Cele działania pierwszego (pro-

ekportowego) ugrupowania 

Przyjmując prim dla oznaczenia  zmiennych pierwszego ugrupowania lobbystycznego 
(proeksportowego) to dąży ono do: 

( )

(

)

'

2

'

1

'

2

'

1

,

1

'

max

1

'

2

'

1

C

C

pr

r

p

R

C

C

−

−

+

−

=

 

gdzie, p oznacza prawdopodobieństwo wyboru partii 2, a (1-p)=q partii  numer jeden.  
-  R' to dochód całkowity pierwszego ugrupowania lobbystycznego, r

1'

 przychód tegoż 

ugrupowania jak wygra partia 1 a r

2'

 jak wygra partia 2.  

-  Jeżeli wygra partia proeksportowa to przychód ugrupowania 1 będzie większy niż jak 

druga partia czyli: r

1'

>r

2'

.  

-  Natomiast C

1'

 i C

2'

 oznaczają koszty na rzecz kampanii (wyborczej) partii 1 i 2 

odpowiednio. A zatem ugrupowanie jeden dąży do maksymalizacji dochodu poprzez 
odpowiednie kontrybucje na rzecz partii 1 i 2.  

 

 JJ Michalek

4

Cele działania 2 ugrupowania 

(protekcjonistycznego)  i partii politycznych

-  Analogicznie ugrupowanie 2 (protekcjonistyczne) dąży do: 

( )

(

)

2

1

2

1

,

1

max

2

2

1

C

C

pr

r

p

R

C

C

−

−

+

−

=

. 

(jednak r

1

<r

2

 ponieważ dochód lobby 2 jest większy gdy wygra partia 

protekcjonistyczna)  
 
-  Z kolei partie polityczne dążą do maksymalizacji prawdopodobieństwa wygrania 

wyborów 

-   Pamiętając, że (1-p)=q to partia proeksportowa (1) dąży do: 
(3)    

(

) (

)

+

−

−

+

+

+

=

]

,

,

,

[

max

2

'

2

1

'

1

t

s

C

C

C

C

q

q

s

43

42

1

4

3

42

1

 

  
-  podczas gdy partia protekcjonistyczna (2) dąży do:  
(4) 

]

,

,

,

[

max

'

2

2

1

'

1

−

+

+

−

+

+

=

t

s

C

C

C

C

p

p

t

4

3

42

1

4

3

42

1

 

gdzie 

0

0

≥

≥

s

i

t

 to cła i subwencje eksportowe.  

 

 JJ Michalek

Cele działania 2 ugrupowania i partii 

politycznych: wyjaśnienia

• Znaki pod zmiennymi oznaczają znak pochodnej cząstkowej 

po q i p danej zmiennej.

• Kontrybucja na rzecz danej partii zwiększa 

prawdopodobieństwo jej wyboru i zmniejsza 

prawdopodobieństwo wyboru partii konkurencyjnej. 

• Z kolei wzrost cła (t), biorąc pod uwagę ogólne preferencje 

społeczeństwa do wolnego handlu, zmniejsza 

prawdopodobieństwo wyboru partii 2 a zwiększa szanse 

proeksportowej partii 1. 

• Odwrotnie oddziałuje wzrost subwencji s. Trzeba zauważyć, 

że kontrybucje poszczególnych grup lobbingowych są same w 

sobie funkcją poziomu ceł i taryf

 JJ Michalek

Zależności wzajemne:

funkcje reakcji

-  Można też uzyskać funkcje reakcji dla obu grup lobbistycznych czyli: 

( )

s

t

C

C

,

'

1

'

1

=

 oraz 

( )

s

t

C

C

,

2

2

=

 

-  W modelu tym, zgodne z oczekiwaniami, grupa nacisku płaci kontrybucję tylko na 

rzecz partii reprezentującej jej cele polityczne.  

-  Można to wykazać analizując np. pochodną cząstkową dochodu grupy 

proeksportowej w stosunku do partii protekcjonistycznej czyli: 

(5)        

(

)

0

1

'

'

1

'

2

'

2

'

2

<

−

−

=

r

r

dC

dp

dC

dR

  

ponieważ 

0

'

2

>

dC

dp

  i 

'

1

'

2

r

r

< . Podobnie można wykazać, że: 

(6)      

0

1

<

dC

dR

.    

 

 

Tak więc: 

(7)       

0

1

'

2

=

= C

C

 

 

 JJ Michalek

5

Twierdzenie o specjalizacji kontrybucji 

finansowych

-  Podstawiając te zerowe wartości (równanie 7) można uprościć model. Można go wówczas 

rozwiązać wyliczając warunki konieczne pierwszego rzędu (odpowiednie pochodne 
cząstkowe przyrównane do zera) na maksymalizację dochodów. Otrzymujemy wówczas 
na podstawie równania (1) następujące równania: 

(8)     

(

)

0

0

1

'

'

1

'

1

'

2

'

1

'

1

>

⇒

=

−

−

=

−

−

C

r

r

dC

dp

dC

dR

 

czyli kontrybucję lobby proeksportowego na rzecz partii proeksportowej; oraz: 
 
(8)        

(

)

0

0

1

2

1

2

2

2

>

⇒

=

−

−

=

+

+

C

r

r

dC

dp

dC

dR

 

czyli kontrybucja lobby protekcjonistycznego na rzecz partii prot. Wyraz pierwszy równania 
stanowi krańcowy przychód z działalności politycznej a drugi krańcowy koszt.  

 

 JJ Michalek

Poziom endogenicznej subwencji i cła 

w modelu MBY

Z kolei wyliczając pochodne cząstkowe q po s  z równania (3) i przyrównując je do zera można 
wyliczyć warunek konieczny optymalnej subwencji s : 

(

)

0

'

1

'

1

=

+

−

+

+

ds

dq

ds

dC

dC

dq

 

co wyznacza poziom endogenicznej subwencji eksportowej (s) ustalanej przez partię proeksportową.  
 
Podobnie wyliczając z równania (4) pochodną p po t i przyrównując ją do zera otrzymujemy 
(11) 

(

)

0

2

2

=

+

−

+

+

dt

dp

dt

dC

dC

dp

 

co pozwala wyznaczyć poziom endogenicznego cła; gdzie pierwszy wraz obrazuje dodatni wpływ 
kontrybucji na cła a drugi ujemny wpływ zakłóceń rynkowych.  
 
-  Powyższe równania stanową podstawę modelu Magee, Brocka i Younga. Pozwalają one na 

wyznaczenie wielkości kontrybucji obu grup prowadzących lobbying oraz poziomu 
endogenicznego cła i subwencji, wynikających z wewnętrznego procesu politycznego.  

-  W ten sposób można również określić dochody obu grup lobbistycznych oraz 

prawdopodobieństwo wyboru obu partii.  

 

 JJ Michalek