Gatunki wypowiedzi, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP


bDr Dorota Zdunkiewicz-Jedynak, Stylistyka - wykład

Gatunki wypowiedzi. Akty mowy

LITERATURA

Gatunek - kulturowo i historycznie ukształtowany, ujęty w społeczne konwencje sposób komunikowania się - wzorzec organizacji komunikatu.

Na wzorzec gatunkowy składają się 4 aspekty:

Genologia - nauka pomocnicza takich dyscyplin wiedzy, jak teoria literatury, językoznawstwo, prasoznawstwo, teatrologia, filmologia, muzykologia. Bada gatunki zarówno w aspekcie historycznym (ewolucja gatunków, klasyfikacja i opis gatunków istniejących w danej epoce), jak i strukturalnym (ogólna typologia komunikatów). Typologiczne opisy lingwistyczne mają współcześnie zarówno charakter badań synchronicznych, jak i diachronicznych.

I. Historia genologii

II. Ujęcie M. Bachtina - nowe drogi genologii

(Problem gatunków mowy. Problem tekstu w lingwistyce, filologii i innych naukach humanistycznych, w: Estetyka twórczości słownej, przeł. D. Ulicka, Warszawa 1986, oryg. 1979):

Gatunki pierwotne (proste) - odpowiadające przede wszystkim różnym typom aktów mówionych, np. pytanie, prośba, odpowiedź, życzenie. ; podstawy przetworzenia

Gatunki wtórne ( złożone)- skonwencjonalizowane zespoły aktów mowy, np. list, artykuł, powieść, podanie. Są wynikiem przetworzenia gatunków pierwotnych

III. Genologia językoznawcza

Model kategoryzacji logicznej (Arystoteles)

Model kategoryzacji naturalnej (kognitywizm)

Założenia współczesnej genologii

Polska genologia

IV. Status gatunkowy elementarnych jednostek komunikacyjnych (pytania, prośby, powitania, obietnicy)

IVa. Teoria aktów mowy (Austin i Searle w latach 60. - 80. XX w.)

Akt mowy - użycie wypowiedzenia przez konkretnego użytkownika języka w konkretnej sytuacji z określoną intencją mówiącego

a) stwierdzenia (konstatacje) - wyróżniające się tym, że można je poddać kwalifikacji prawdziwościowej, tzn. powiedzieć, czy są prawdziwe czy fałszywe (np. Świeci słońce, Zakwitły bzy, Tomek ma psa);

b) akty wykonawcze (sprawcze, performatywne) - nie podlegające kryterium prawdziwości, lecz tworzące pewne fakty w rzeczywistości (np. Sąd uznaje oskarżonego winnym i skazuje go na karę pozbawienia wolności na lat 10.; Otwieram posiedzenie Sejmu, Chrzczę ciebie w imię Ojca i Syna, i Ducha św. itp.)

Aspekty aktu mowy

Rodzaje aktów mowy

1. Ze względu na stopień jawności intencji

2. Ze względu na rodzaj intencji:

IVb. Teoria implikatur konwersacyjnych H.P.Grice'a

Implikatura konwersacyjna - pośredni akt mowy; intencja nadawcy nie jest w nim wyrażona wprost, w sposób konwencjonalny, lecz sugerowana; więc odczytywana przez odbiorcę nie na podstawie znajomości kodu językowego, ale z wykorzystaniem szeroko rozumianego kontekstu językowego i pozajęzykowego - sytuacyjnego.

Zasada kooperacji: Uczyń swój udział konwersacyjny w przewidzianym dla niego momencie takim, jakiego wymaga zaakceptowany cel lub kierunek rozmowy, w którą jesteś zaangażowany.

Maksymy szczegółowe:

1. ILOŚCI: Uczyń swój udział tak informatywnym, jak jest to wymagane (z punktu widzenia aktualnych celów rozmowy); nie czyń swego udziału bardziej informatywnym, niż to jest wymagane.

2. JAKOŚCI: Staraj się czynić swój udział takim, aby był zgodny z prawdą:

3. ODNIESIENIA: Mów na temat.

4. SPOSOBU: Mów zrozumiale:

Źródłem implikowań konwersacyjnych - jawne pogwałcenie jednej z reguł konwersacyjnych, np. pogwałcona zasada 4:

A: Pani Modrzewska to kompletna kretynka!

B: Nie uważasz, że tu jest duszno?

V. Typologia gatunków

S. Skwarczyńska proponuje dopełnienie 3 rodzajów:

  1. rodzaj moralizatorsko-dydaktyczny,

  2. rodzaj autoteliczno-rozrywkowy,

  3. rodzaj przejściowy.

Wprowadza także pojęcie odmian rodzajowych (podrodzaje), w odniesieniu do gatunków - odmian gatunkowych. Układ struktur genologicznych przedstawia się następująco:

Rodzaj

Odmiana rodzaju

Gatunek

Odmiana gatunkowa

Także one podlegają hierarchizacji, tworząc układy przyjęte w genologii literackiej: rodzaj-podrodzaj-gatunek-podgatunek-indywidualny okaz.

Wprowadzenie terminu rodzaj na wszystkie najważniejsze odmiany funkcjonalne języka np.:

Przykład:

Rodzaj: mowa urzędowa

Podrodzaj: teksty dyrektywne, dokumentacyjne, prawnicze

Gatunki: (wezwanie, zarządzenie), (ankieta, metryka), (konstytucja, umowa)

Podgatunek (odmiana gatunkowa) m.urodzenia, m.ślubu

u.wydawnicza,u.najmu

Nominacja profesorska - charakterystyka gatunkowa

Rodzaj: tekst urzędowy

Podrodzaj: tekst dyrektywny

Gatunek: nominacja

Podgatunek: nominacja profesorska

Typologia gatunków na podstawie różnych kryteriów:

Na podstawie kodu przekazu (kryterium semiotyczne)

  1. Gatunki monosemiotyczne:

  1. Gatunki polisemiotyczne:

Na podstawie środka przekazu:

    1. Gatunki książkowe: komiks, nowela, opowiadanie, powieść

    2. Gatunki prasowe: artykuł, felieton, nekrolog

    3. Gatunki radiowe: powieść radiowa, słuchowisko, reportaż dźwiękowy

    4. Gatunki filmowe: film płaszcza i szpady, kryminał, melodramat, western

    5. Gatunki telewizyjne: dziennik telewizyjny, wideoklip, reality show, sitcom, telenowela, zwiastun

    6. gatunki komputerowe: chat, e-mail

Ze względu na stopień konwencjonalizacji:

A. Wilkoń (Spójność i struktura tekstów. Wstęp do lingwistyki tekstu, Kraków 2002) wydziela

Ze względu na kanał przekazu

pisane i ustne

Wspólne cechy gatunków oralnych:

Gatunki ustne

    1. Mowy naturalnej: rozmowa, opowiadanie, kłótnia, plotka, kawał, lament

    2. Mowy starannej, kulturalnej: dyskusja, flirt, konwersacja, dykteryjka, spowiedź

    3. Mowy oficjalnej publicznej: przemówienie, komentarz, konferencja prasowa, negocjacja, mowa obrończa, panel

VI. Metoda opisu aktów mowy - A. Wierzbickiej

Prośba

Rozkaz

Żart

Donos

VII. Społeczna świadomość gatunkowa

VIII. Dynamiczny charakter gatunkowego zróżnicowania wypowiedzi. Czynniki wpływające na ewolucję gatunków

IX. Współczesne tendencje w rozwoju gatunków

0x01 graphic

7



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Derywacja, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
NWJP - Fonetyka, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP, Fonetyka
Fonologia- pytania i opdpowiedzi na zaliczenie, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Akcent wyrazowy i zdaniowy, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
fonetyka i fonologia, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Słowotwórstwo - notatki z ćwiczeń, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP, Słowotwórstwo
aaa, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Cząstki wyrazów, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP, Słowotwórstwo
Fonetyka, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Słowotwórstwo - notatki z wykładów, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP, Słowotwórstwo
Język mowy a język pisma, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
ANALIZA SŁOWOTWÓRCZA RZECZOWNIKÓW, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
pytania z zeszłego roku, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Klasyfikacja morfemĂlw, Polonistyka studia, I ROK, WOWJP
Pędy gatunki wg rodzin, Studia, I rok, I rok, II semestr, Dendrologia
Gatunki wypowiedzi, Polonistyka, Stylistyka i stylizacja jezykowa - lingwistyka
POZYTYWIZM, Polonistyka studia, II ROK, Pozytywizm, opracowania i BN

więcej podobnych podstron