plik

Spis treści

Artur Górski – Rozwiązać partie!
Ks. Michał Poradowski – O powrót do monarchii w Polsce
Jacek Bartyzel – „Konserwatyzm” Szekspira
Marek Matera – Romanowowie
Monika Wolska – Idea sprawiedliwości u Platona
Kacper Krasicki – Powrót Króla
Mariusz Tomasz Paszkiewicz – Gdy padną słowa: Afryka Południowa…
Aleksander Popiel – O systemie zgodnym z naturą

3
5
6
9

13
15
17

Adres do korespondencji:

www.konserwatyzm.pl

; e-mail:

kzm@konserwatyzm.pl

Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, ul. Żubrowa 7, 01-978 Warszawa

Konto bankowe:

Klub Zachowawczo-Monarchistyczny: 77 1240 1066 1111 0000 0006 1131

Opracowanie elektroniczne: Portal Młodzieży Prawicowej – www.xportal.pl (31 XII 2008 r.)

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 2

Rozwiązać partie!

Artur Górski

im że jest król, gdy w
kraju rządzą partie?
Nikim!

Dzisiejsze monarchie są mo-

narchiami malowanymi. Królo-
wie panują, lecz nie rządzą. Są
makietami   władców.   Makieta-
mi,   które   dowolnie   ustawiają
rządzący   z   ramienia   partii,   z
woli   tłumu.   To   tłum   odebrał
władzę królom, to partyjni bon-
zowie   chcą   przywłaszczyć   so-
bie autorytet monarszy. Nie po-
zwólmy na to.

Nie pozwólmy, by partie

tworzyły   historię   narodu,   by
nadal ustalały w państwie wa-
runki, które pchną państwo do
zguby. Nie dopuśćmy do bała-
ganu   i   anarchii,   do   obłudy   i
chamstwa,   do   tyranii   ludu.
Uchrońmy

społeczeństwo

przed utratą największych war-
tości materialnych i ducho-
wych. Odbierzmy partiom głos.

Jest wiele zła, które czynią

partie   polityczne   działające   w
systemie demokratycznym. Wi-
dać   to   m.in.   w   parlamencie.
Przez swoją niezrównoważoną
działalność, wynikającą z  par-
tykularnych interesów i ambicji
ich przywódców, prowadzą do
bezładu i nieporządku. Zamiast
obradować   w   spokoju   i   we
wzajemnym   szacunku,   bojow-
nicy partii kłócą się i wyzywają
nawzajem   (mniej   lub   bardziej
kulturalnie).   Bojkotują   wza-
jemne   propozycje   paraliżując
prace parlamentu. Wolą podej-
mować na forum kwestie mało
istotne,   gdyż   w   poważnych
boją się klęski swego stanowi-
ska.   Nie   przyznają   się   w   tym
wszystkim  ani  do  błędów,   ani
do kłamstw. Ślepo bronią par-

tyjnej linii zalewając wszyst-
kich morzem zbędnych pustych
słów.

Prowadzą także do rozbicia

społeczeństwa   na   zwalczające
się,   często   nienawidzące   frak-
cje.   To   nacisk   grup   społecz-
nych ma przyczynić się do ich
sukcesu.   Jednak   w   rzeczywi-
stości   partie   nie   reprezentują
narodowych interesów, lecz je-
dynie swoje polityczne aspira-
cje. Walczą o władzę dla swych
liderów,   a   cena   tej   władzy
może być każda. Bowiem ten,
kto   zwycięża,   może   kontrolo-
wać przychody i wydatki pań-
stwa.   Kto   rządzi,   ten   dzieli.
Aby   dzielić,   trzeba   najpierw
wygrać   wybory.   Partie   w   tym
celu dokonują wielu zabiegów
na   ciele   społeczeństwa.   Sączą
kcyjne   obietnice,   deklaracje
bez pokrycia i perspektywy no-
wych lepszych czasów. Nie do-
puszczają   do   myśli   faktu,   że
czasy ładu, spokoju i dobrobytu
mogą nastąpić tylko w monar-
chii dziedzicznej.

Jeśli więc chcemy zdrowego

narodu i silnego państwa, jeśli
chcemy   stworzyć   prawdziwą
monarchię,   musimy   dążyć   do
całkowitej likwidacji partii po-
litycznych. Nie zabroni się lu-
dziom, rzecz jasna, skupiać w
związkach   politycznych,   ale
winno się maksymalnie ograni-
czyć   wpływ   partii   na   władzę.
Jednym   słowem,   należy   za-
mknąć   przed   partiami   wrota
parlamentu. W zamian powin-
no się umożliwić ludziom wy-
rażanie opinii w innych, apoli-
tycznych   strukturach.   W   Sej-
mie (jeśli nie zostanie on przez
króla   rozwiązany)   znajdą   się

przedstawiciele   poszczegól-
nych   grup   społeczno-zawodo-
wych,   rekrutowani   z   cechów
czy np. korporacji. Gdy w Izbie
Niższej   zasiądą   reprezentanci
chłopów, rzemieślników, przed-
siębiorców, robotników czy in-
teligencji,   a   nie   jacyś   partyjni
socjaliści   czy   liberałowie,   to
ich   spojrzenie   na   rzeczywiste
potrzeby   poszczególnych   grup
społecznych   i   całego   narodu
nie będzie zniekształcone przez
ideologie   i   polityczne   animo-
zje. Będą mogli wyrazić swoje
autentyczne   bolączki   i   potrze-
by, a król wysłucha je i podej-
mie odpowiednie decyzje.

W Izbie Wyższej zaś winni

znaleźć się (po części z nomi-
nacji królewskiej) ludzie posia-
dający ogólnospołeczny szacu-
nek, czy to ze względu na za-
sługi  dla  ojczyzny,   czy  też  ze
względu   na   nieprzeciętną   ma-
jętność, lub inni będący autory-
tetami moralnymi. Gdy Sejm w
monarchii   winien   być   instytu-
cją bardziej opiniotwórczą, tak
Senat doradczą,

Jako realiści powyższe dąże-

nia nasze i próby reeksji prak-
tycznych rozwiązań odkładamy
na później, nie tracąc ich wsze-
lako z oczu. Dziś bowiem jest
naszym obowiązkiem wspierać
wszelkich konserwatystów,
którzy dążą do naprawy, choć-
by chwilowo byli w szeregach
partii. Mamy nadzieję, że nie
zarażą się trądem partyjniactwa
i – gdy nadejdzie odpowiednia
chwila – złożą partyjne sztan-
dary. Wiemy też, że gdybyśmy
my partię rojalistyczną założy-
li, byłby to prawdziwy koniec
monarchii w Polsce .

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 3

Cytat

Jan Vanier

„Władza jest wielką i piękną odpowiedzialnością: osoba, która ją sprawuje, otrzymuje
od Boga światło, siłę i dary niezbędne do wykonania zadania. Dlatego odpowiedzialny
nie powinien poprzestać na zasięganiu rad ludzi, którzy powierzyli mu tę funkcję, jak
sekretarz jakiegoś zgromadzenia. Powinien w skrytości ducha szukać rady Boga i
odkrywać Boże światło w najtajniejszej głębi swego jestestwa. Głęboko wierzę w łaskę
stanu; Bóg zawsze spieszy z pomocą człowiekowi sprawującemu władzę, który w
pokorze stara się służyć prawdzie.”

„Jednym z najistotniejszych przymiotów osoby sprawującej władzę jest jasna i
jednoznaczna hierarchia ważności problemów, przy czym niektóre mają bezwzględne
pierwszeństwo; jeśli odpowiedzialny zatonie w szczegółach, może stracić wizję całości.
Niech nigdy nie traci z oczu tego, co najważniejsze. W gruncie rzeczy, najlepiej
sprawuje władzę ten, kto sam robi niewiele, ale uświadamia innym sens ich funkcji i
życia, uczy ich podejmować odpowiedzialność, wspiera, umacnia i kontroluje.”

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 4

O powrót do monarchii w Polsce

Ks. Michał Poradowski

Santiago, Chile, 11 lutego 1990 r.

ormalne i prawne przy-
wrócenie Orłowi Białe-
mu jego złotej korony

jest   głęboko   symboliczne.   Bo
chociaż nasz Orzeł Biały miał
swą złotą koronę także i w cza-
sach   ustroju   republikańskiego
w okresie dwudziestolecia Nie-
podległości,  to   jednak   korona,
jako taka, jest zawsze symbo-
lem monarchii i Królestwa. Co
zresztą wcale nie przeszkadza,
że Polska od wieków nazywała
się   i   była   w   rzeczywistości
Rzecząpospolitą, czyli republi-
ką   (res-publica),   podobnie   jak
wszystkie monarchie współcze-
sne. W ciągu całej swej historii
niepodległej   Polska   zawsze
była,   z   wyjątkiem   wspomnia-
nego   dwudziestolecia,   monar-
chią i do tego ustroju powinna
powrócić, gdyż monarchia, tak-
że ta tradycyjnie polska, a więc
Rzeczypospolitej, ma swe wła-
ściwości,   których   nie   należy
lekceważyć.   Chodzi   tutaj
przede wszystkim o pewne za-
sady prawne i  moralne,  które,
oczywiście, w wieku dwudzie-
stym pierwszym, do którego się
zbliżamy, choć zawsze te same
co w czasach minionych, mu-
szą   być   dostosowane   do   rze-
czywistości obecnej i z wizją o
przyszłości.   „Król”   to   nie   to
samo, co „prezydent” – nie tyl-
ko dlatego, że raz wybrany rzą-
dzi aż do swej śmierci (co ma

ogromne znaczenie praktyczne,
jako rządy ciągłości w polityce
zagranicznej, wewnętrznej, go-
spodarczej   i   kulturalnej),   ale,
że   jako   „Pomazaniec   Boży”
posiada  szczególny autorytet   i
wyjątkową   godność,   co   spra-
wia,   że   jego   rządy   –   mimo
wszelkich zmian politycznych,
jakie zachodzą w kraju – cha-
rakteryzuje powaga, ciągłość i
stałość. Monarchia jest bowiem
z natury swej instytucją ponad
partyjną i król nie reprezentuje,
jak   Prezydent,   jakiejś   chwilo-
wej  „większości”  parlamentar-
nej czy plebiscytowej, ale cały
Naród i interesy całego kraju, a
więc   Polski   jako   bytu   histo-
rycznego. Nasze bratnie sąsied-
nie narody: węgierski i rumuń-
ski   także   prawdopodobnie  po-
wrócą   do   monarchii.   Oczywi-
ście,   powrót   do   monarchii
chrześcĳańskiej, jako iż Naród
Polski – choć zawsze w ciągu
swej   tysiącletniej   historii   bar-
dzo tolerancyjny wobec innych
wyznań i przekonań – jest na-
rodem   chrześcĳańskim   i   w
swej większości katolickim.

Przywrócenie Orłowi Białe-

mu jego złotej korony trzeba
nam powitać jako znak i sym-
bol powrotu do Polski Tysiąc-
letniej, a więc do Polski chrześ-
cĳańskiej, i dlatego korona ta
powinna być uwieńczona Krzy-
żem – tak jak to było zawsze w

czasach monarchii. Zanim więc
przyszły król zasiądzie w Zam-
ku,   niechaj   Prezydenci   rządzą
w   okresie   przejściowym   pod
symbolem Orła Białego w zło-
tej   koronie   z   Krzyżem,   czyli
niechaj   rządzą   po  chrześcĳań-
sku. Polska w tej chwili potrze-
buje nie tylko pożyczek i inwe-
stycji   zagranicznych,   lecz
przede   wszystkim   błogosła-
wieństwa Bożego i opieki Kró-
lowej   Polski,   Najświętszej
Dziewicy   Bogarodzicy   Maryi;
wszelkie jednak błogosławień-
stwa Boże idą tylko z Krzyża i
przez Krzyż, póki więc nie bę-
dzie   Krzyża   na   koronie   Orła
Białego,   trudno   jest   liczyć   na
opiekę Bożą.

Jeśli niedawno sprawdziła

się przepowiednia mnichów ty-
betańskich, że książę z Krako-
wa   otrzyma   trzy   korony   (co
dawniej   było   tłumaczone   jako
zapowiedź   przywrócenia   mo-
narchii w Polsce, która objęła-
by Polskę, Litwę i Ruś), a co
okazało się być Tiarą Papieską,
możemy   spodziewać   się,   że   i
inne przepowiednie się spraw-
dzą odnośnie powrotu do mo-
narchii i że nowy „Piast” zjed-
noczy   wszystkie   ziemie   i
wszystkie ludy dawnej Rzeczy-
pospolitej   w   duchu   Prawdy,
Sprawiedliwości i Miłości.

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 5

„Konserwatyzm” Szekspira

Jacek Bartyzel

udzysłów, którym ujęto
powyżej konserwatyzm
Szekspira, nie oznacza

zamiaru   zaprzeczenia   tegoż;
stanowi   on   wyłącznie   sposób
ostrzeżenia Czytelnika, że kwa-
likacja   ideowa   tego   rodzaju
zyskuje   pełnię   obywatelstwa
jedynie w  odniesieniu do fak-
tów z epoki po rewolucji 1789
r.,   kiedy   to   zakwestionowane
zostały wszystkie wartości tra-
dycyjnego   społeczeństwa,   kie-
dy ujawniła się – jakże zgubna
dla całego rodzaju ludzkiego –
antynomia społeczna Prawicy i
Lewicy.   W   epoce   wielkiego
Stradfordczyka   wartości   owe
trzymały się całkiem krzepko, a
„konserwatyzm”,   czy   może
wciąż   jeszcze   tradycjonalizm,
zdawał się być naturalną posta-
wą wobec rzeczywistości, nie-
omal   instynktem   albo   przesą-
dem   –   jakby   powiedział   Ed-
mund Burke. I zaiste, autorowi
Hamleta nie przyszło by nawet
na myśl nazywać siebie konser-
watystą,   nie   tylko   dlatego,   że
termin   taki   nie   był   jeszcze   w
obiegu.

Wszelako, istnieją całkiem

poważne   powody,   dla   których
wolno   posługiwać   się   –   bez
obawy   popełnienia   grubego
anachronizmu   –   pojęciem
„konserwatyzm”,   dla   próby
charakterystyki poglądów spo-
łecznych Szekspira. Elżbietanki
i   jakobicka   Anglia   nie   znała
wprawdzie rozłamu na prawicę
i lewicę, nie miała nawet jesz-
cze stronnictw Whigów i Tory-
sów, ale w jej budowle społecz-
nej i w jej życiu duchowym za-
kiełkowały   już   zarodki   wspo-

mnianej antynomii. Trzeba bo-
wiem pamiętać, że w XVI wie-
ku   Królestwo   Anglii   wstrzą-
śnięte   zostało   odgórnie   stero-
waną rewolucją religĳną o an-
tykatolickim   i   antypapieskim
ostrzu.   Kościół   angielski   nie
tylko pozbawiony został nieza-
leżności   od   władzy   świeckiej,
ale i wyjałowiony – po odrzu-
ceniu wielu podstawowych do-
gmatów katolickich i po znisz-
czeniu struktur monastycznych
–   z   najwznioślejszych   pier-
wiastków   duchowości   chrześ-
cĳańskiej.

Religĳna rewolucja Henryka

VIII miała też poważne skutki
w sferze społecznej. Rozprawa
z Kościołem i z zakonami po-
ciągnęła   za   sobą   konskaty
dóbr i ziem klasztornych; ode-
brane zakonom – a przy okazji
niektórym starym rodom – zie-
mie zawłaszczyli plebejscy nu-
worisze oraz skwapliwie korzy-
stająca z antykatolickiego kur-
su ludność żydowska. Za pano-
wania Elżbiety I bezczelne roz-
pychanie   się   rozmaitych   sel-
f-made-manów   było   już   na-
gminne i Szekspir, choć socjo-
logicznie patrząc, jeden z nich,
patrzył na to z odrazą – respek-
tem   otaczając   starą   arystokra-
cję.

Dla uwypuklenia w tym

choćby,   tzn.   religĳnym,   wy-
miarze antycypacji przez Szek-
spira   nowożytnego   konserwa-
tyzmu   warto   podkreślić,   że
przynajmniej   do   tzw.   spisku
prochowego   (1601)   był   on   z
całą   pewnością   kryptokatoli-
kiem. Rzeczony spisek, na któ-
rego czele stał przyjaciel i pro-

tektor   poety,   hr.   Essex,   za-
chwiał prawdopodobnie wynie-
sioną z tradycji domowej jego
wiarą,   ponieważ   drastycznie
odsłonił   konikt   dwóch   lojal-
ności,   którym   bezskutecznie
pragnął   dochować   wierności:
wobec   Rzymu,   który   jakoby
nakazywał   mordować   niewin-
nych   i   wobec   narodowej   mo-
narchii. (Nasz poeta nigdy za-
pewne   nie   dowiedział   się,   że
cały ten spisek był w rzeczywi-
stości sprawnie skonstruowaną
przez służby specjalne Elżbiety
prowokacją, mającą na celu zo-
hydzenie katolicyzmu i katoli-
ków).

Jakkolwiek było z formalną

koncesją Szekspira, z jego dzieł
widać   jasno,   że   świat   pojęć   i
wartości pisarza był par excel-
lence   katolicki.   Nawet   jeśli
składał on niekiedy dank „anty-
papistowskim” sloganom angli-
kanów,   zachowywał   zawsze   i
armował credo łacińskie: wia-
rę   w   rzeczywistą   i   całkowitą
transsubstancjację,   teologię
czyśćca,   równowagę   Łaski   i
Zasługi   w   teodycei,   dogmat
świętych   obcowania.   Często
też   dawał   wyraz   swej   odrazie
wobec purytanizmu. Przez śre-
dniowieczną teologię katolicką
uformowana   była   także   Szek-
spirowska wizja wszechświata i
miejsca w nim człowieka. Jak
wykazał   Francis   Fergusson,
słynna gnoma Hamleta o arcy-
dzielności   rodzaju   ludzkiego
(II, 2), uważana długo za dekla-
rację   renesansowego,   nieomal
laickiego   humanizmu,   stanowi
przedłużenie ortodoksyjnej po-
chwały   człowieka   jako   istoty

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 6

stworzonej   na   obraz   i   podo-
bieństwo   Boże;   tworu   pośred-
niego   w   hierarchii   bytów   po-
między   aniołami,   do   których
podobien jest rozumem i „eks-
presją”, a zwierzętami, z który-
mi łączą go niskie instynkty i
żądze.

Drugim po katolicyzmie

czynnikiem pozwalającym upa-
trywać w dziele Szekspira an-
tycypację ideowego konserwa-
tyzmu jest jego głęboka pogar-
da dla demokracji. Ciekawost-
ką   dla   polskiego   Czytelnika
może być fakt, iż genetycznie
materiału   historycznego   do
ukazania absurdu rządów ludu
dostarczył   Szekspirowi   polski
„wynalazek”   elekcji   viritim.
Echa   tej   procedury   pobrzmie-
wają   np.   w   scenie   5   aktu   IV
„Hamleta” kiedy to do Elsyno-
ru…   „Wpadł   Laertes   […]   /
herszt   tałałajstwa,   które   zwie
go   panem,   /   Jakby  świat   dziś
dopiero miał się zacząć, / Jakby
tradycje   stare   zapomniano,   /
Wrzeszczą:   my   wybieramy?
My! Laertes! / Czapki, języki,
dłonie chmurom głoszą: / Laer-
tes! Niechaj żyje król Laertes!”
(przeł. W. Chwalewik). Nawia-
sem   mówiąc,   ta   groteskowa
tłuszcza daje się dziecinnie ła-
two rozbroić sprytnemu tyrano-
wi Klaudiuszowi.

Uroszczeniom demosu prze-

ciwstawia  Szekspir  wizję  ładu
hierarchicznego,   będącego
wiernym i logicznym odwzoro-
waniem   naturalnego   porządku
wszechświata. Wizja ta ukształ-
towana   została   pod   wpływem
wciąż   panującej   w   umysłach
ludzi renesansu – mimo odkryć
Kopernika – kosmologii Ptole-
meuszowej.   Tak   wyobrażony
wszechświat był budowlą pio-
nową, złożoną ze sfer przeźro-

czystych kul, z których najwyż-
sza i najodleglejsza, zwana pri-
mum mobile, obracała się naj-
prędzej i nadawała ruch innym,
znajdującym   się   wewnątrz   jej
obwodu.   Hierarchiczną   tę   ar-
chitektonikę   dopełniał   obraz
Ziemi,   jako   umieszczonej   po-
środku   wirujących   sfer   nieru-
chomej bryły, która oglądana z
jakiegokolwiek bądź zewnętrz-
nego punktu patrzenia, zawsze
znajdowała się w dole, co wy-
rażał słynny biblĳny topos „pa-
dołu”, a w poezji Szekspira sło-
wo   cellerage   (ciemnica).  Ana-
logonem pionowej budowy ko-
smosu była hierarchiczna struk-
tura   społeczna.   Chyba   najpeł-
niej   wyraził   Szekspir   ideę   ta-
kiego   ładu   oraz   jego   ścisły
związek z porządkiem kosmosu
w sławnym monologu Ulissesa
z tragikomedii „Troilus i Kre-
syda” (I, 4).

Z tyrady Ulissesa, jak i z

wielu   innych   ustępów   dzieł
Stradfordczyka   wnosić   może-
my śmiało, że trzecim składni-
kiem   jego   „konserwatyzmu”
było głębokie przywiązanie do
idei jedynowładztwa, znajdują-
cego pełnię sensu w instytucji
religĳnej   monarchii.   Osoba
króla – zwierzchnika, wodza i
pasterza   ludzi,   była   dla   niego
nieodzownym   warunkiem   hie-
rarchicznego ładu organicznego
społeczeństwa,   składającego
się   z   wielostopniowej   drabiny
stanów   naznaczonych   swo-
istym powołaniem i sobie wła-
ściwymi powinnościami. W ta-
kim   pojmowaniu   scalającej   i
regulującej funkcji pasterza na-
rodu było oczywiście także za-
kodowane dziedzictwo schola-
stycznej teorii jedynowładztwa.

Król jest z istoty swojego

powołania strażnikiem Ładu,

którego korzenie tkwią w trans-
cendencji,   w   ustanowionym
wolą   Stwórcy   prawie   moral-
nym. Ale tragedie, komedie, a
zwłaszcza   kroniki   historyczne
Szekspira,   obtują   przecież   w
postaci   królewskich   tyranów,
zbrodniczych   i   podstępnych   –
jak Ryszard III czy Klaudiusz –
lub tchórzliwych i kapryśnych
– jak Ryszard II. Byłażby za-
tem   prawdziwa   głośna   przed
laty teza Jana Kotta o Wielkim
Mechanizmie   wplatającym   w
tryby zbrodni każdego władcę,
jako clou „historiozoi” Szek-
spira? Nic bardziej błędnego od
tej jawnie prezentystycznej in-
terpretacji   rozhisteryzowanego
ex-stalinowca.   Zbrodniczy
władcy   to   u   Szekspira   nie
kwintesencja   władzy   monar-
szej,  ale   jej   radykalne   zaprze-
czenie.   Bywa   bowiem   tak,   że
naturalny ład (order) ulega za-
kłóceniu wskutek bądź to kata-
strof żywiołowych w kosmosie,
bądź   immanentnych   działań
ludzkich, biorących się z naru-
szenia   równowagi   „humorów”
w duszy ludzkiej. Wyzwolone z
uwięzi woli etycznej namiętno-
ści   wzbĳają   wielu   osobników
w stan pychy, prowadząc i do
destrukcji porządku społeczne-
go, i do autodestrukcji (słynny
okrzyk   Ryszarda   III   „Króle-
stwo za konia!”, kończący jego
nędzny żywot w grzęzawiskach
równiny   Tamworth).   Ale   ten
żywioł zła poczyna się właśnie
dzięki   przyjęciu   zgubnego
mniemania   niżej   stojących   o
ich uprawnieniu do kwestiono-
wania piramidy społecznej i le-
gitymizmu prawowitej władzy.
Awanturnicze   i   żądne   władzy
indywidua   (w   dramatach   Elż-
bietańskich nazywano je często
wprost   „Makiawelami”)   czują

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 7

się uprawnione do transforma-
cji ról społecznych, a ich gwał-
towne wzloty i nie mniej gwał-
towne upadki wyzwalają nie-
uchronnie „rewolucje” w całym
kosmosie. Również i to zjawi-
sko najplastyczniej uwydatnia
metaforyka monologu Ulissesa.

Zauważmy, że źli królowie

to   u   Szekspira   bez   wyjątku
uzurpatorzy,   a   zatem   święto-
kradcy   Boskiego   Pomazania.
W przeciwieństwie do bohate-
rów Marlowe’a nie odnajdzie-
my   u   Szekspira   nigdy   śladu
aprobaty dla ich „woli mocy”,
czy   choćby   rzekomo   bezna-
miętnego   „obiektywizmu”;   co
najwyżej   ton   współczucia   dla
jednostek, które w ogromie ich
zbrodni   nie   zdołały   zagłuszyć
do   końca   głosu   sumienia   (np.
Makbet).   Nawet   zupełnie   wy-
jątkowa   postać   Bolingbroke’a,
ukazanego potem jako roztrop-
ny król Henryk IV, zostaje uka-
rana   nieustannymi   zamachami
baronów  na  jego  z  kolei  wła-
dzę,   za   pozbawienie   korony   i
życia   prawowitego   poprzedni-
ka – i to mimo okoliczności ła-
godzących w postaci krzywdy,
jaka go od Ryszarda II spotka-
ła.

Ale, co najważniejsza, histo-

ria   królów   nigdy   nie   zamyka
się, wbrew Kottowi, w trybach
Wiecznego   Powrotu   zbrodni-
czego Mechanizmu. Zło rozpę-
tane   przez   uzurpatorów   może
przybrać rozmiary nieobliczal-
ne;   spustoszenie   –   w   każdym
sensie – może być niezmierzo-
ne.   Jednak   gdy   minie   pewien
szczytowy punkt rozpętania sił
chaosu i destrukcji, świat i kró-

lestwo muszą wrócić do natu-
ralnej   równowagi,   ponieważ
obłęd i groza nocy jest unnatu-
ral – przeciwna naturze. Żaden,
najbardziej mroczny i posępny
dramat   Szekspira   nie   kończy
się   armacją   zła   czy   choćby
biernym przyzwoleniem na pa-
nowanie sil chaosu, nawet jeże-
li przywrócony porządek miał-
by  być   tylko   chwilowym   wy-
tchnieniem   w   nieubłaganej
walce ze złem. Szekspir był pe-
symistą,   ale   właśnie   w   sensie
chrześcĳańskim, tzn. nie łudził
się, że zło nie pochodzi z wnę-
trza duszy ludzkiej, zawierają-
cej   obok   substratu   nadprzyro-
dzonego dobra także demonicz-
ny   pierwiastek   zła.   Ten   pesy-
mizm, który nie prowadził nig-
dy do dialektyki nihilizmu ani
do „makiawelskiego” quasi-re-
alizmu, uwidocznił się również
w tym, że śmierć w jego trage-
diach ponoszą zawsze ci boha-
terowie, którzy najbardziej za-
służyli się w walce z szatanem;
którzy – jak Hamlet czy Korde-
lia – doszli do takiego stanu au-
tokreacyjnej   samowiedzy,   że
pojęli i przyjęli na się, zadaną
im   przez   Boskiego   Reżysera,
rolę PURYFIKATORA spusto-
szonego   królestwa   ziemi,
oczyszczającego je ze zgnilizny
i trądu zła. I chociaż bohatero-
wie ci giną, to jednak ich misja
nie   pójdzie   na   marne.   Burza
uspokoi   się,   pąki   zakwitną   na
uschniętych   drzewach,   Jałowa
Ziemia   zacznie   na   powrót   ro-
dzić. Wprawdzie ich następcy i
egzekutorzy   ich   woli   (Fortyn-
bras, książe Albany) nie dora-
stają do tego samego poziomu

duchowego i etycznego co oni,
ale   zabezpieczą   przynajmniej
ciągłość  życia,  pozwolą  wyło-
nić się nowym siłom zdolnym
odpierać   kolejne   ataki   Złego.
W ostatnim okresie twórczości
Mistrza   ze   Stradfordu   zwłasz-
cza młode księżniczki – Miran-
da, Perdyta, Maryna i Imogena
–   uosabiać   będą   nadzieję   wy-
zwolenia i odrodzenia; zwycię-
stwo ducha nad materią, wznio-
słego   piękna   nad   prostacką
brzydotą Kalibana.

Warto na koniec zauważyć,

że   wrażliwość   autora   „Burzy”
na  piękno i sacrum misterium
monarszego owocowała raz po
raz aluzjami do więzi duchowej
łączącej królów z artystami; re-
gnum   z   artyzmem,   a   nawet
znalazła   prawdopodobnie   wy-
raz   w   symbolice   samego   bu-
dynku   teatru   Szekspirowskie-
go.   (Prawdopodobnie,   boć
przecie   nie   wiemy   dokładnie,
jak wyglądał „The Globe”). Jak
twierdzi znawca teatru Elżbie-
tańskiego,   Kernodle,   scena   ta,
będąc   jednocześnie   zyczną   i
metazyczną „sceną” kosmosu,
wyobrażała   w   swojej   fasadzie
zamek,   tron,   łuk   triumfalny   i
posiadała   zawieszony   nad   nią
stały baldachim w królewskich
błękitno-złotych   barwach   r-
mamentu.   Ten   czytelny   topos
ewokował myśl, iż w centrum
kuli ziemskiej, jaką „był” Szek-
spirowski   „teatr   świata”,   jest
zawsze   nieruchomy  i   majesta-
tyczny  punkt,   z   którego   zgro-
madzony   naród   czerpie   nigdy
niewyczerpaną życiodajną moc
– TRON.

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 8

Romanowowie

Marek Matera

I. WIELKI KSIĄŻE CYRYL – PIERWSZY EMIGRACYJNY CAR

Zanim prześledzimy życie i

losy w. ks. Cyryla oraz jego ro-
dziny, przypominamy że dyna-
stia Romanowów wygasła w li-
nii męskiej w 1730 r., a obecny
Dom   Cesarski   wywodzi   swój
ród   od   dynastii   Ołdenburgów,
panującej w Królestwie Danii.
Założycielem   rodu   był   Adolf
ks.   Holstein-Gottorp,   młodszy
brat króla duńskiego Chrystia-
na III, od którego otrzymał w
1544 r. w dziedziczne władanie
księstwo   holsztyńskie   na   Got-
torp.

Prapraprawnuk Adolfa, ksią-

żę   Karol   Fryderyk   (+1739)
ożenił się w 1725 r. z Anną Ro-
manówną,   starszą   córką   cara
Rosji   Piotra   I   Wielkiego.   Ich
syn   Karol   Piotr   Ulryk   został
wyznaczony na następcę tronu
rosyjskiego   w   1742   r.,   a   w
1762   r.   zasiadł   na   tronie   pod
imieniem   Piotra   III.   Przybrał
nazwisko Holstein-Gottorp-Ro-
manow.   Dynastia   ta   panowała
w   Cesarstwie   Rosyjskim   do
1917 r., czyli do momentu, kie-
dy   rewolucja   lutowa   zmusiła
ostatniego cara Mikołaja II do
abdykacji.  Rodzina  carska po-
zostawała do lipca t.r. w Car-
skim   Siole   w   areszcie   domo-
wym.   Następnie   została   prze-
wieziona do Tobolska na Sybe-
rii.   Po   upadku   rządu   Kiereń-
skiego   i   wkroczeniu   Armii
Czerwonej do Tobolska Miko-
łaj II wraz z rodziną znalazł się
w rękach bolszewików, którzy
pod   koniec   kwietnia   1918   r.
wywieźli ich do Jekaterynbur-
ga. Tutaj z 16 na 17 lipca 1918

r.   dokonano   ponurej   zbrodni:
zamordowano cara Mikołaja II,
jego   żonę,   córki   oraz   syna
strzelając do nich z broni palnej
i   dobĳając   bagnetami.   W   po-
dobny  sposób   zgładzono   jesz-
cze kilkunastu członków cesar-
skiej   rodziny.   Jednakże   wielu
innych   uniknęło   tragicznego
losu i zdołało uciec za granicę.
W gronie tych osób znalazł się
w. ks. Cyryl i jego rodzina.

W. ks. Cyryl (ur. 1876 r.) był

synem   w.   ks.   Włodzimierza,
który był bratem cara Aleksan-
dra III (patrz: tablica genealo-
giczna). W młodości tzw. gie-
l-adiutant   cara,   czyli   osobisty
adiutant,   walczył   z   Japończy-
kami   pod   Port   Artur   1904–
1905. W 1905 r. poślubił Wik-
torię Melitę, wnuczkę królowej
Wlk.   Brytanii   Wiktorii.   Ślub
zawarto bez zgody cara Miko-
łaja   II,   co   spowodowało   jego
gniew. Należy tu przypomnieć,
że Wiktoria Melita była po roz-
wodzie z w. ks. heskim Erne-
stem Ludwikiem, a rodzinę ce-
sarską   obowiązywał   kodeks,
który   określał,   że   członkom
domu   panującego   nie   wolno
żenić   się   z   rozwódkami.   Jeśli
jest   to   konieczne,   to   tylko   za
aprobatą cara.

W. ks. Cyryl wielokrotnie

krytykował cara za chwiejność
charakteru, brak zdecydowania
w podejmowaniu decyzji oraz
wyrażał pogląd, że car Mikołaj
II nie potra kierować tak wiel-
kim państwem, jakim było Im-
perium Rosyjskie. W wyniku
takiego postępowania oddalono

z dworu w. księcia i jego mał-
żonkę, co wykorzystali podró-
żując   po   Europie.   W   Niem-
czech  przyszła  na  świat  córka
Maria (ur. 1907 r.), a we Fran-
cji druga córka Kira (ur. 1909
r.).   Po  wybuchu  wojny w.  ks.
Cyryl wraz z rodziną powrócił
do Rosji. Otrzymał dowództwo
pułku, którą to funkcję piasto-
wał do lutego 1917 r. W czerw-
cu tego roku opuścił Rosję i z
brzemienną żoną zamieszkał w
miasteczku Borga w Finlandii,
która w owym czasie była jako
Wielkie   Księstwo   częścią   Im-
perium Rosyjskiego. Tu urodził
się   w.   ks.  Włodzimierz,   przy-
szły dziedzic rosyjskiego tronu.
W.   ks.   Cyryl   i   jego   rodzina
szczęśliwie uniknęli prześlado-
wań   ze   strony   bolszewików.
Finlandia obroniła się przed na-
porem   komunizmu,   a   dzięki
wydatnej   pomocy   wojsk   nie-
mieckich   ogłosiła   niepodle-
głość   w   1920   r.   Jednakże   te
trzy   lata   spędzone   w   bardzo
ciężkich   warunkach   (niekiedy
brakowało   żywności   i   opału)
wyryły niezatarte ślady w umy-
słach i sercach dostojnej fami-
lii.   Po   ustaniu   działań   wojen-
nych   cała   rodzina   poprzez
Niemcy   i   Szwajcarię   dostała
się do Francji, a następnie osie-
dliła   się   w   miasteczku   St.
Brieuc w willi Couer Argonide
na   Półwyspie   Bretońskim.   W
1922 r. w. ks. Cyryl proklamo-
wał   się   głową   Cesarskiego
Domu Romanowów, a 13 wrze-
śnia 1924 r. w manifeście wy-
danym   w   Koburgu   ogłosił   się

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 9

carem–imperatorem Wszechro-
sji. Zmarł w 1938 r. Jego żona
Wiktoria Melita zmarła w 1936

r. Bretońscy artyści, których
była patronką, uczcili jej pa-
mięć wystawieniem pomnika w

St. Brieuc.

II. Wielki książę Włodzimierz – spadkobierca rosyjskiego tronu

Urodził się 30 sierpnia 1917

roku w miasteczku Borga koło
Helsinek   w   Finlandii.   Naukę
podstawową pobierał w domu,
gdzie   nauczył   się   kilku   języ-
ków – w tym rosyjskiego i an-
gielskiego. Następnie ukończył
Gimnazjum Rosyjskie w Pary-
żu; potem rozpoczął studia na
Uniwersytecie   w   Londynie,
lecz przerwał je po śmierci ojca
w 1938 roku. W Anglii praco-
wał   też   jako   zwykły   robotnik
pod nazwiskiem Michałow. Był
zatrudniony w zakładach meta-
lurgicznych Stamford, Lincoln-
shire aż do wybuchu wojny. W
ten sposób chciał zapoznać się
z warunkami pracy i życia lu-
dzi prostych.

W 1938 roku w wydanym

przez siebie manifeście ogłosił
się

carem-imperatorem

Wszechrosji oraz głową Domu
Cesarskiego. Potwierdził także
wszystkie prawa i statuty obo-
wiązujące   w   rodzinie   cesar-
skiej. Deklaracja została  przy-
jęta krytycznie przez emigrację
rosyjską, lecz nie budził wątpli-
wości   fakt,   że   w.   ks.  Włodzi-
mierz,   jako   najbliższy   kuzyn
ostatniego cara Rosji, jest jedy-
nym   prawowitym   dziedzicem
rosyjskiego tronu.

We wrześniu 1939 roku w.

ks. powrócił do St. Grieuc,
gdzie pozostał do 1944 roku w
areszcie domowym. W lipcu t.r.

został wywieziony przez Niem-
ców do Rzeszy, a następnie do
Austrii. Podczas wojny krążyły
pogłoski, że Hitler przez swego
emisariusza   proponował   w.
księciu objęcie tronu rosyjskie-
go, lecz w. ks. zaprzeczał, aby
miały   miejsce   jakiekolwiek
kontakty   ze   znienawidzonym
wrogiem.

W 1946 roku w. ks. przybył

do   Hiszpanii,   gdzie   gościł   u
siostry swej matki, księżniczki
Beatrycze,   małżonki   hiszpań-
skiego infanta Don Alfonsa. W
1948 roku ożenił się z Leonidą,
ks. Bagration-Muchrańską, cór-
ką   Jerzego   ks.   Tyisu,   który
jest w prostej linii potomkiem
dawnych władców Gruzji. Mał-
żeństwo   to,   mające   charakter
dynastyczny,   podniosło   prestiż
w.   księcia   i   zostało   entuzja-
stycznie przyjęte przez rosyjską
społeczność mieszkającą w Eu-
ropie   Zachodniej   i   Stanach
Zjednoczonych Am. Płn.

Po wyjeździe z Hiszpanii w.

ks. Włodzimierz większą część
czasu   spędzał   w   swej   willi   w
St. Brieuc, gdzie poświęcił się
życiu   rodzinnemu,   kładąc
szczególny   nacisk   na   wycho-
wanie jedynego dziecka, córki
Marii.

W. ks. Maria urodziła się w

1953 roku w Madrycie. Uczyła
się języka angielskiego, a w
wieku 19 lat przybyła do An-

glii,   aby   na   Uniwersytecie   w
Oxfordzie studiować język ro-
syjski. W 1976 roku w Dinard
we   Francji   niedaleko   od   ro-
dzinnego domu wzięła cywilny
ślub z ks. Franciszkiem Wilhel-
mem   Hohenzollernem,   człon-
kiem pruskiej rodziny królew-
skiej. Po narodzinach jedynego
dziecka tej pary, syna Jerzego,
księciu   Franciszkowi   Wilhel-
mowi zaproponowano przejście
na prawosławie oraz przyjęcie
tytułu księcia-małżonka wraz z
imieniem Michała, w. ks. Rosji.
Książe,   czując   się   bardziej
Niemcem niż Rosjaninem, od-
rzucił   tę   propozycję.   Obawiał
się także, że jako książę-małżo-
nek   pełniłby   drugorzędną   rolę
u boku Marii. Zgodził się więc
na   rozwód   i   rezygnując   ze
swych   praw   powrócił   na   łono
pruskiej szlachty.

W. ks. Jerzy urodził się w

1981   r.   w   Hiszpanii.   Został
ochrzczony   w   Ambasadzie
Greckiej w Madrycie i jest wy-
chowywany   w   wierze   prawo-
sławnej.   Po   rozwodzie   rodzi-
ców powrócił wraz z matką do
Francji   i   zamieszkał   w   domu
dziadka   w   St.   Brieuc.   W.   ks.
Włodzimierz   przygotowuje   go
do   objęcia   w   przyszłości   po
matce sukcesji do tronu rosyj-
skiego.

(Jest to fragment przygotowywanej do druku w wyd. „Pro de, Rege Et Lege” książki Marka

Matery pt. „Monarchowie i Pretendenci”)

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 10

Idea sprawiedliwości u Platona

Monika Wolska

zytelnik   Platona   w   ża-
den   sposób   nie   powi-
nien   zaufać   w   pełni

swojej intuicji i doświadczeniu
przy   deniowaniu   pojęć   pod-
stawowych i to nie tylko dlate-
go,   że   dopasowanie   denicji
nowożytnych   do   antycznych
standardów   może   okazać   się
fałszywe   lub   zwodnicze.   Nie
decydując  się na pokorną wę-
drówkę przez epoki i na mozol-
ną rekonstrukcję zapomnianych
sensów, rychło stwierdzimy, że
w   kręgu   literatury   i   znaczeń
starożytnych poruszać możemy
się   tylko   po   omacku,   lub   też
(jak często bezsilna złość dyk-
tuje   ignorantom)   zaczniemy   o
zburzonych   światach   opowia-
dać rzeczy niestworzone i do-
prowadzać   elastyczność   pojęć
do   granic   absurdu.   Wszystko,
co   związane   z   pojęciem   pań-
stwa,   tak   obrosło   kontekstem
lozocznym,   historycznym   i
socjologicznym

ostatnich

dwóch wieków, że wydaje się
niemal   nieprzekładalne   na   ję-
zyk   starożytnych.   Trzeba   na
nowo   wychować   swoją   wy-
obraźnię,   dokonując   operacji
myślowej przypominającej tro-
chę   odkopywanie   warstwy   po
warstwie   starożytnego   miasta.
Na   próżno   będziemy   szukać
pewnych wieści o nim w „hi-
storiach   podręcznych”   dostoj-
nych   łub   potocznych   naszych
narodów.   Prędzej   znajdziemy
je   w   spisie   mitów   i   zaklęć
metazycznych   ludzkości,   w
kanonie   wartości   luksusowych
i elitarnych, jak lozoa i po-
ezja, przeczuwalnych i dostęp-
nych   jedynie   dla   nielicznych.

Przy podejmowaniu próby zro-
zumienia   lozoi   politycznej
Platona   trzeba   mieć   ciągle   na
uwadze, że podejmujemy nieła-
twą   wędrówkę   od   złożonego,
ale opisywalnego zjawiska, ja-
kim   jest   państwo–instytucja
(utrwalonego   w   pewien   racjo-
nalny   sposób   w   świadomości
każdego) do zjawiska ponadin-
stytucjonalnego,   którego   przy-
bliżony   opis   umożliwiła   wy-
obraźnia   genialnego   lozofa.
Odbywamy   zatem   podróż   do
źródeł   Zasady.   Sformułowana
przez Platona stanowi początek
lozoczno-historycznego dys-
kursu o celu i sposobie istnie-
nia państwa. Pytanie o sposób
istnienia państwa nie jest pyta-
niem o politykę, tak jak ją dzi-
siaj   rozumiemy,   jako   zestaw
pewnych przepisów o gwaran-
towanej   skuteczności.   Pojęcie
to w mentalności greckiej jest
niesłychanie bardziej pojemne i
nie   istnieje   właściwie   sfera
ludzkiego   działania,   która   jest
zeń wyłączona. Pytanie o spo-
sób istnienia państwa, o prawa
i powinności obywateli jest py-
taniem   o   sposób   istnienia   w
ogóle.   Państwo   dla   Greków
było wspólnotą obywateli rzą-
dzących się bez tworzenia od-
rębnego   stałego   aparatu   wła-
dzy. Świadomość uczestnictwa
w  polis  oznaczała   możliwość
poznania   i   współuczestnictwa
w wartościach poprzez religię i
sztukę,   posługiwania   się   sło-
wem. Państwo stanowiło stały i
jedyny   układ   odniesienia.   W
nim tylko człowiek mógł zaist-
nieć   publicznie,   dowieść   swo-
ich racji, przekonać się, czy zy-

skają uznanie. Mógł zdobywać,
najogólniej   rzecz   biorąc,   wie-
dzę o świecie, a więc o swojej
polis, bo ona właśnie zakreślała
granice poznania. Mógł poznać
kryteria uczciwości, pracowito-
ści,   rzetelności,   wierności.   Da
się   z   tego   wyciągnąć   konse-
kwentny   wniosek,   że   państwo
tworzyło   człowieka…   Był   to
pewien   układ   zastany,   wobec
którego   obywatel   winien   za-
chować szacunek i zabiegać o
jego nienaruszalność. Bez nie-
go człowiek stawał się kaleką.
Nie   posiadał   ani   przeszłości,
ani   teraźniejszości.   Nie   znał
obyczajów, norm, tradycji. Nie
posiadał tożsamości. W rzeczy
samej   nie   znaczył   nic.   Polis
oznaczała   wyposażenie   abso-
lutne.   Była   hierarchią   i   syste-
mem, gwarantką ładu wszech-
rzeczy.   Polityka   była,   przede
wszystkim,   sposobem  ochrony
trwałości   tego   ładu.   Politycy
mieli służyć mu i pielęgnować
go. Zabiegać o ład mogą tylko
ludzie tegoż świadomi. Ludzie
świadomi ładu wszechrzeczy to
lozofowie. To oni mogą oto-
czyć   troskliwą   opieką   materię
tak delikatną i ważną, jaką jest
państwo. To oni – według Pla-
tona – powinni nauczać innych
i zajmować się polityką, zabez-
pieczać to, co istnieje, przed in-
wazją   różnego   rodzaju   „kcji,
marzeń, konstrukcji hipotetycz-
nych   czy   wyspekulowanych
projektów”.   Polityka   jest   spo-
sobem   obcowania   z   transcen-
dencją. Sprawiedliwe jest to, co
występuje   w   obronie   tego,   co
wieczne.

Zakładamy tedy, że przed-

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 11

miotem   „Państwa”   nie   jest
przedstawienie   konkretnych
rozwiązań,   ale   skierowanie
uwagi na związek praktyki po-
litycznej   z   etyką,   z   zagadnie-
niami   moralności.   Obcesowe
stwierdzenie   Poppera   w   roz-
dziale   „Totalitarna   sprawiedli-
wość”, że kryterium moralnym
(u Platona) jest interes państwa,
nie   mĳa   się   w   wprawdzie   ze
słusznością,   ale   jest   nieścisłe.
Nie ma nic złego w podporząd-
kowaniu interesu obywateli in-
teresom państwa, jeżeli jest ono
wartością   powszechnie   akcep-
towaną.   Państwo   platońskie
jest nie tylko wartością akcep-
towaną i adorowaną, ale wręcz
w   pewien   sposób   uświęconą.
Każde   miejsce   zajmowane   w
nim   jest   miejscem   dobrym.
Każda pozycja i rola w społe-
czeństwie   jest   sposobem   na
własną   lepszość.   Samodosko-
nalenie i zachowywanie godno-
ści w robieniu tego, „co komu
przynależy”, jest jednym z kry-
teriów   platońskiej   sprawiedli-
wości. Takiej, czy innej formie
politycznego   ustroju   zawsze
przypisany   jest   pewien   porzą-
dek. Nie jest rzeczą obywatela
w   ów   porządek   ingerować.
Państwo jest symbolem związ-
ku człowieka z transcendencją i
przygotowuje mu w niej jakieś
określone,   stałe   i   oczywiste
miejsce.   Zmiana,   naruszenie
równowagi   puszcza   w   ruch

„machnę   chaosu”,   jest   wykro-
czeniem   przeciwko   prawom
Rozumu.   Takie   rozumienie
ładu społecznego i kosmiczne-
go nie jest zaprzeczeniem waż-
ności   człowieka.   Sprawiedli-
wość nie może być pobłażliwa.
Potoczne rozumienie równości
zakłada, że człowiek sam z sie-
bie   jest   równy   najwyższym.
Równości nie ma i nie będzie –
odpowiada Platon. Demokracja
nie   jest   ustrojem   naturalnym,
gdyż w dobrach elitarnych par-
tycypują wszyscy, bez względu
na to, czy mają o nich jakiekol-
wiek   pojęcie.   Nierówność   jest
prawem   natury,   prawem   jak
najbardziej sprawiedliwym, bo
uwzględniającym   nienaruszal-
ne   prawo   proporcji,   bowiem
wszystko   we   Wszechświecie
posiada swoje miejsce. Sprawą
mądrości   jest   władać,   rządzić,
królować. Przez sojusz mądro-
ści i władzy może dokonać się
ulepszenie,   uporządkowanie
całego   społeczeństwa.   W   do-
brym   społeczeństwie   ludzie
prędzej   będą   mogli   zbudować
swój porządek duchowy.

Państwo nie jest jednak

„władzą określoną miarą ludz-
ką”, ale systemem wartości,
drogą, sposobem, Zasadą.

Współcześnie utożsamiamy

sprawiedliwość z praworządno-
ścią, z równością obywateli
wobec prawa. Antyczne pojmo-
wanie sprawiedliwości kojarzy

się bardziej z cnotą, z właści-
wością   duszy,   z   pewną   jej
„trwałą dyspozycją” do osądza-
nia dobra i zła, do przestrzega-
nia proporcji. Nie czynienie do-
raźnie takich czy innych wybo-
rów jest, według Platona – zna-
mieniem człowieka sprawiedli-
wego,   ale   także   prawością
usposobienia   i   pokorą   wobec
Prawdy, pokorą wobec Absolu-
tu.

Arystoteles pojęcie sprawie-

dliwości   uspołeczni,   osadzi
mocno w kryteriach stosunków
międzyludzkich.   Platon   przyj-
muje stanowisko nieprzejedna-
nego  maksymalisty i  idealisty,
Pełne pojęcie o zasadach mogą
mieć ludzie uczeni. To oni, w
odpowiednio pomyślanym sys-
temie edukacji, mogą do abso-
lutnego   pojęcia   sprawiedliwo-
ści wychowywać. I tylko taka
intencja, jak służenie prawdzie,
jest intencją sprawiedliwą. Ona
daje   państwu   szansę   osiągnię-
cia równowagi, mocy i trwało-
ści. Filozofowie mogą osądzać,
co w rzeczywistości społecznej
jest najcenniejsze i czemu nale-
ży   podporządkować   rzeczy
mniej ważne. Autorytet lozofa
(choć także autorytet w ogóle)
jest w myśli platońskiej sumie-
niem państwa. Do niego, jako
uosobienia   sprawiedliwości
właśnie, można się odwołać.

Cytat

Jan Vanier

„Odpowiedzialny powinien troszczyć się oto, co inni myślą, lecz nie może stać się
więźniem cudzych poglądów. Odpowiada przed samym Bogiem i nie ma prawa do
kompromisów, do trwania w kłamstwie ani służenia nieprawości”.

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 12

Powrót Króla

Kacper Krasicki

Spoleczno-ideowe przyczyny restytucji monarchii we Francji w 1815 roku.

Wedle potocznej opinii po-

wrót  dynastii  św.  Ludwika  do
Francji był spowodowany wy-
łącznie klęską armii napoleoń-
skich i krachem despotycznego
Bonapartyzmu w ogóle. Demo-
kratyczno-lewicowa   propagan-
da   utrzymywała,   że   Burbono-
wie   powrócili   do   Francji   „na
bagnetach”   wrogich   armii,   że
zainicjowali „biały terror” (no-
tabene biały terror byt niczym
w porównaniu do ludobójstwa
popełnianego przez rewolucjo-
nistów w Wandei), jednym sło-
wem   dynastia,   która   kładła
podstawy kultury europejskiej,
uważana była za zdradziecką i
nikczemną.   Zrozumiałym   jest,
że – zwłaszcza w naszym kraju
–   legenda   napoleońska   i   jego
kult   jest   szczególnie   silny   i
atrakcyjny. Jednak prawda leży
gdzie indziej.

Na powrót Ludwika XVIII

(brata   męczeńsko   zamordowa-
nego Ludwika XVI) złożyło się
podwójne   bankructwo   „Wiel-
kiej”   rewolucji.   Po   pierwsze,
gdy rewolucja – by zachować
swe   zdobycze   terytorialne   –
zdecydowała się na despotycz-
ną dyktaturę (jest to zresztą ce-
chą   immanentną   każdej   rewo-
lucji),   po   drugie,   gdy   Cesar-
stwo  rozpoczęło   wojnę   o   całą
Europę,   oczywiście   nie   rezy-
gnując z demagogicznych haseł
rewolucyjnych. Dodajmy, że na
przestrzeni całej historii Francji
krew   francuska   nie   była   bar-
dziej   szafowana   niż   w   czasie
rządów   napoleońskich.   Po   la-
tach doktrynerstwa i wyrzeczeń
Francuzi nie widzieli innej al-

ternatywy   oprócz   monarchicz-
nej.   Krąży   niesprawiedliwa
opinia,   że   Ludwik   XVIII   „ni-
czego nie zapomniał i niczego
nie zrozumiał”. W istocie mo-
narcha   wybaczył   nawet   brato-
bójcom   (np.   Fouchemu),   nie
mówiąc   o   pomniejszych   prze-
ciwnikach i karierowiczach po-
litycznych.   Ludwik   XVIII
uczynił wszystko, by doprowa-
dzić do zgody narodowej, uni-
kał   jątrzenia   i   moderował   na-
stroje. Wycofanie się wojsk ob-
cych z terytorium Francji oraz
umocnienie się pozycji francu-
skich w świecie – to wszystko
zasługi monarchii św. Ludwika.

Ówczesne społeczeństwo

doskonale   wyczuwało   wszyst-
kie te czynniki i w większości
poparło Burbonów; zauważmy,
że car Rosji i król Prus byli nie-
chętni   starej   dynastii   francu-
skiej. Byli skłonni poprzeć pre-
tensję   pasierba   Bonapartego
Eugeniusza de Beauharnais.

Nieporozumieniem

jest

przecenianie   roli   szlachty   w
dziele   odbudowy   monarchii.
Stare elity nie były czynnikiem
liczącym   się   społecznie.  Ary-
stokracja   głęboko   przeorana
przez   rewolucyjny   kataklizm
oraz   zdemoralizowana   syste-
mem „bata i marchewki” stoso-
wanym z lubością przez Napo-
leona, nie odegrała w tym okre-
sie takiej  roli, jaką się jej za-
zwyczaj przypisuje.

Siłami popierającymi mo-

narchię było chłopstwo i część
mieszczaństwa.   Nie   bez   przy-
czyny   włościanin   sprzyjał   re-
stauracji   królestwa:   terror   re-

wolucyjny   skierowany   był
przede   wszystkim   przeciwko
chłopu, chłopu przywiązanemu
do wartości tradycyjnych, ufa-
jącemu   swojemu   proboszczo-
wi.   Tego   wszystkiego   właśnie
nienawidziła   logika   i   doktry-
nerstwo rewolucyjne.

Jakie zaś były podstawy ide-

owe rojalistów francuskich AD
1815? Kontrrewolucjoniści kie-
rowali   się   określonym   zespo-
łem zasad. Była to spójna wizja
świata,   koherentna,   nawzajem
się  uzupełniająca  –  w  wymia-
rze ziemskim, ale i boskim. Re-
wolucja   zachwiała   harmonĳną
zależnością między jednostką a
zbiorowością.   Nieskończony
dystans   dzieli   dobro   od   ko-
nieczności. Dlatego dla myśli-
cieli monarchistycznych warto-
ści   chrześcĳańskie   wysunęły
się na czołowe pozycje. Zało-
żeniem głównym była wiara w
destrukcyjny   wpływ   rewolucji
na   jednostkę,   społeczeństwo,
państwo,   cywilizację   –   wresz-
cie w szerszym, nie ziemskim
wymiarze na cały wszechświat.
Ratunkiem   przed   zamętem   i
karą Bożą uosabianą przez re-
wolucję   była   odnowa   chrześ-
cĳaństwa i Kościoła powszech-
nego. Chateaubriand nie wahał
się  stwierdzić,  że  i gdyby  mu
wykazano,   iż   chrześcĳaństwo
niezgodne   jest   z   wolnością,
wyrzekł by się chrześcĳaństwa,
bo   nie   mogła   by   być   religia
prawdziwą   bez   wolności.   W
myśl   zasady:   „polityka,   która
nie jest religią, jest niczym”.

Myśliciele kontrrewolucyjni

postrzegali jako karę Bożą ka-

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 13

taklizm   rewolucyjny;   zdawali
sobie   sprawę   z   dekadencji
świeckiego,   oświeceniowego
stylu życia i wiary. Widzieli w
tych zjawiskach oznakę zbliża-
jącego   się   końca   cywilizacji.
Monarchiści   przewidywali,   że
demokracja   nie   znosi   żadnej
wyższości,   demokracja   jest
równością absolutną: „równość
zaś   absolutna   suponuje   całko-
wite  poddanie  równości  i tym
stwarza   najuciążliwszą   niewo-
lę”.

Triumf monarchii legitymi-

stycznej łączył  się z triumfem
cywilizacji   europejskiej,   był
przezwyciężeniem   kryzysu   sa-
moświadomości   społeczeństw
Europy.   Dlatego   też   powrót
Burbonów  miał wówczas  zna-
czenie   ogólnoeuropejskie   –
była   to   sprawa   całej   Europy.
Na   odwrót,   ich   upadek   impli-
kował   koniec   wszystkich   tro-
nów i dynastii, co – notabene –
w zasadzie nastąpiło.

Paradoksalnie monarchia

św. Ludwika nie skończyła się
wraz z abdykacją Karola X ani

z chwilą śmierci hr. de Cham-
bord – ostatniej nadziei legity-
mistów. Monarchia arcychrześ-
cĳańska upadła wraz ze ścię-
ciem Ludwika XVI.

Bluźniercze targnięcie się na

pomazańca   Bożego   oraz   brak
zdecydowanej   kontrakcji   mo-
narchicznej   (jeszcze)   Europy
były   –   z   perspektywy   dwustu
lat  – początkiem  końca  rycer-
skich, honorowych ideałów sta-
rego świata.

Cytat

Jan Vanier

„Istotnymi przymiotami życia wspólnotowego jest umiejętność prowadzenia dialogu z
władzą i posłuszeństwo.”

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 14

Gdy padną słowa: Afryka Południowa…

Mariusz Tomasz Paszkiewicz

ielu nas jest, którzy
w krajach cywiliza-
cji zachodniej iden-

tykujemy   się   z   szeroko   poj-
mowaną   prawicą   polityczną.
Coraz więcej. To radosne. Nie
wszystkim jednak spośród nas
wystarcza wiedzy, dociekliwo-
ści,   odwagi   intelektualnej   i
konsekwencji,   by   bronić   na-
szych poglądów wówczas, gdy
wytaczane są kamienie probier-
cze. Należy do nich np. stosu-
nek do religii, do prywatyzacji
lecznictwa   i   ubezpieczeń   spo-
łecznych,   stosunek   do   kary
śmierci   oraz   prawa   obywateli
do   posiadania   broni   palnej,   a
także   stosunek   do   państwa
Izrael   oraz   do   Południowej
Afryki. Skąd ten wrzask na le-
wicy, gdy poruszane są te spra-
wy? Dlaczego tak trudno nam
przeforsować   je   w   parlamen-
tach?

Spróbujmy się zająć ostatnią

z nich. Wiadomo powszechnie,
że   wśród   stu   sześćdziesięciu
kilku krajów i kraików istnieją-
cych na świecie jedynie około
trzydziestu   jest   uważanych   za
demokratyczne   i   liberalne.   Są
to kraje cywilizacji zachodniej
oraz   te,   których   konstytucja
oraz praktyka polityczna wzo-
rowana jest na zachodniej.

Pozostałe sto kilkadziesiąt

państw   –   to   kraje   totalitarne
bądź   autorytarne,   rządzone
przez   monopartie   lub   junty
wojskowe.   Kraje,   w   których
zachodnia procedura wyborcza
jest w ogóle nie znana lub jest
jej   karykaturą.   Kraje,   w   któ-
rych ludzie boją się nawet mó-
wić  o prawach  obywatelskich,

o wolności prasy, zgromadzeń
etc. Na lewicy nikt nie widzi
problemu…

W większości spośród tych

krajów  dominujące   grupy  ple-
mienne lub rasowe uciskają lub
wręcz biologicznie wyniszczają
współobywateli.   Lewica   nie
widzi   problemu…   Dlaczego?
Dlaczego ONZ, UNESCO itp.
zbiurokratyzowane, a hałaśliwe
„ciała”, a także liczne lewico-
we media i organizacje, zajmu-
ją się wyłącznie tym źdźbłem:
Izraelem   i   RPA,   a   nie   widzą
„belki” – nie widzą, jakim jest
cały dzisiejszy świat?

Oczywiście dlatego, że same

nim są. To po pierwsze. Po dru-
gie dlatego, że Izrael i RPA są
krajami   prozachodnimi,   kraja-
mi   cywilizacji   zachodniej,   za-
szczepionej na obcej i wrogiej
im   ziemi.   Krajami   gospodarki
rynkowej,   wolności   słowa,
zgromadzeń i stowarzyszeń. Po
trzecie   zaś   dlatego,   że   w   grę
wchodzi „mistyka rasy”, o któ-
rej   ciekawie   pisał   Aleksander
Małachowski   w   „Diasporze”.
Otóż   w   ogromnej   większości
krajów dzisiejszego świata co-
dziennie  Arab   uciska   i   zabĳa
Araba, Azjata – Azjatę, a Mu-
rzyn   –   Murzyna.   Lecz   gdy
krzywdę   wyrządza   człowiek
biały – o.., to już całkiem co in-
nego… Jest to zakłamanie, na
które   wielu   ludzi   jest   podat-
nych.

Wśród ok. 50 krajów Afryki,

skupionych w OJA i tworzą-
cych w ONZ największą regio-
nalną grupę nacisku, solidarnie
i nieustannie gardłującą o RPA
– żaden, dosłownie żaden nie

może być uznany za demokra-
tyczny, liberalny i wolnorynko-
wy.   Na   kontynencie   afrykań-
skim   żyje   jeden   tylko   naród:
afrykanerski.   Jego   ojczyzną
jest   RPA.  Afrykę   zamieszkują
także   plemiona   murzyńskie.
Jest ich ponad tysiąc.

W procesie dekolonizacji

kontynent został podzielony na
państwa,   często   arbitralnie   i
przypadkowo.   W   każdym   z
łych   państw   żyje   od   kilku   do
kilkuset   rozmaitych   plemion,
jak np. w Zairze, gdzie jest 450
plemion,   których   członkowie
często nie potraą się ze sobą
porozumieć inaczej, aniżeli po
francusku, jeśli – oczywiście –
ten język znają. O historii tych
plemion   można   powiedzieć
przede wszystkim to, że pełna
jest   ludobójczych   wojen   ze
wszystkimi sąsiadami, a o dniu
dzisiejszym,   że   nasycony   jest
rasistowską nienawiścią wobec
kilku   przynajmniej   plemion
współzamieszkujących kraj. W
ten lub inny sposób (na ogół w
ten inny) władzę w każdym z
państw afrykańskich zagarnęło
jedno   najbardziej   wojownicze
lub   najzaradniejsze,   choć   nie
zawsze   najliczniejsze   plemię,
tyranizując   wszystkie   pozosta-
łe.   Takim   właśnie   dominują-
cym   plemieniem   w   Etiopii   są
Amharowie, w Kenii – Kikuju,
w   Zimbabue   –   Maszona,   w
Ghanie   –  Aszanti,   a   w   Ruan-
dzie  –  Bahutu,   którzy zdobyli
tę pozycję dopuszczając się w
latach 1959–64 ludobójstwa na
jasnoskórym,   chamickim   ple-
mieniu   Watussi.   Świat   mil-
czał…

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 15

Był odwrócony w inną stro-

nę. Wiadomo, w jaką. Tu cieka-
wostka: „United Nations Chro-
nology” z 1968 r., odnotowują-
cy poczynania ocjalnych  ciał
ONZ   w   tym   właśnie   pamięt-
nym   roku,   poświęca   takim
sprawom, jak: Rodezja, Nami-
bia,   Apartheid,   dekolonizacja,
Izrael czy Wietnam prawie całą
swoją   objętość:   kilkadziesiąt
stron, zaś sowieckiej inwazji na
Czechosłowację:   jedną   stro-
nę… Świat był odwrócony od
Czechosłowacji   –   europejskie-
go kraju o tysiącletniej, wspa-
niałej   historii,   który   został
tchórzliwie rzucony na pastwę
sowieckiemu niedźwiedziowi.

Zatruty jadem obłąkanej, za-

ciekłej nienawiści rasowej Ara-
bów i Murzynów – świat raz na
zawsze zwrócił swoje oczy w
jedną tylko stronę: Izraela i
Afryki Południowej. Jak zosta-
ło powiedziane wyżej, przyczy-

ną tego, prócz „mistyki rasy”,
było nieczyste sumienie wobec
własnych obywateli oraz niena-
wiść   do   świata   zachodniego.
Czwartą przyczyną jest zwykła
zawiść nieudaczników, których
niepowodzenia   są   zawsze
usprawiedliwiane   koloniali-
zmem   czy   syjonizmem.   Izrael
udowodnił, że nawet bez ropy
naftowej pustynia może stać się
ogrodem.   Udowodnił   również,
że   maleńki   naród   dzięki   swej
dzielności, zdolności i pracowi-
tości   potra,   jak   za   czasów
Mojżesza   –   powstrzymać   stu-
milionowe   arabskie   Morze
Czerwone. Zaś RPA, kwitnąca
gospodarczo wbrew sankcjom i
osamotnieniu,   do   której   bram
pukają co roku rzesze Murzy-
nów z całej Afryki w poszuki-
waniu pracy, dostatku i bezpie-
czeństwa   –   jest   solą   w   oku
wszystkich   tych   okrutnych,
ograniczonych   i   skorumpowa-

nych plemiennych autokratów,
którzy w 30 lat po dekoloniza-
cji doprowadzili swoje kraje do
ruiny, a obywateli do głodu i
rozpaczy. I nie miniony dawno
kolonializm jest winien dzisiej-
szej dekadencji „krajów zwĳa-
jących się”. Dowodem Etiopia,
która nigdy nie była kolonizo-
wana

(Mussolini

był

epizodem), zaś dzisiaj należy
do kilku najuboższych krajów
świata.

Na takim właśnie szerokim,

światowym,   a   przynajmniej
kontynentalnym,   tle   rozpatry-
wać należy święte prawo naro-
du  afrykańskiego  do  tej   ziemi
obiecanej, którą sam Bóg upo-
sażył   i   dał   mu,   aby   ją   sobie
czynił   poddaną.   Prawo   zaś   to
jest historycznie udowodnione,
moralnie   słuszne,   gospodarczo
zasłużone i rozumne a politycz-
nie i militarnie – pewne.

Cytat

Jan Vanier

„Najlepszym odpowiedzialnym jest ten, kto przyjmuje swą odpowiedzialność jako
misję powierzoną mu przez Boga i opiera się na Bożej sile i darach Ducha Świętego.
Będzie czuł się ubogi i pozbawiony zdolności, ale zawsze będzie działał w pokorze dla
dobra innych. Ludzie obdarzą go zaufaniem, gdyż wyczują, że on sam pokłada zaufanie
nie w sobie ani własnej wizji, lecz w Bogu; odczuwają, że nie stara się niczego
udowadniać, nie szuka niczego dla siebie, jego wizji nie ograniczają mu problemy
osobiste, a on sam jest gotów usunąć się w cień, gdy tylko upłynie jego czas.”

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 16

O systemie zgodnym z naturą

Aleksander Popiel

Monarchia w lozoi politycznej Adolfa Bocheńskiego.

la Adolfa Bocheńskie-
go jakość systemu po-
litycznego określana

była   przede   wszystkim   przez
kompetencję   sprawujących
władzę. Ta zaś zależała od war-
tości zasad, na których opierały
się rządy, oraz jakości elity po-
litycznej. Stąd też wg Bocheń-
skiego monarcha, jako kierow-
nik  życia  politycznego, przed-
stawiał   większą   wartość   niż
niejeden   dyktator   czy   też   de-
mokratycznie   wybrany   prezy-
dent.   Duże   kompetencje   mo-
narchy przypisywał Bocheński,
wychowaniu,   które   otrzymuje
każdy następca tronu. Wiedząc
bowiem,   że  w  przyszłości   bę-
dzie   sprawował   najwyższy
urząd, przygotowuje się on już
w młodości do właściwego wy-
pełniania   obowiązków   pań-
stwowych.   Również   całe   jego
wykształcenie   koncentruje   się
głównie na kwestiach państwo-
wych. Wg Bocheńskiego prze-
ciwieństwem   monarchy   są   lu-
dzie,   którzy   w   swym   życiu
przygotowywali  się  do  innych
zajęć   niż   rządzenie   krajem.
Dyktator czy też prezydent byli
wcześniej   ludźmi   niepolitycz-
nymi i stanowisko rządowe jest
dla   nich   najczęściej   najwyż-

szym szczeblem niekompeten-
cji.

Zasada monarchiczna wg

Bocheńskiego   jest   naturalna,
gdyż   opiera   się   na   powszech-
nym   zwyczaju.   Bocheński
wskazuje   na   proces   przekazy-
wania władzy w monarchiach,
który uderza swoim podobień-
stwem do przechodzenia ojco-
wizny   w   ręce   spadkobiercy.
Państwo i jego instytucje dosta-
ją się następcy tronu niby po-
siadłość ziemska albo przedsię-
biorstwo   przemysłowe.   Porzą-
dek dziedziczenia wtedy tylko
jest kwestionowany, gdy osoba
następcy nie posiada kwalika-
cji   umysłowych   czy   moral-
nych.   Jednakże   ilość   niezdol-
nych   do   sprawowania   władzy
w   rodzinach   królewskich   jest
znikoma.   Dziedziczność,   cho-
ciaż   wprowadza   przypadko-
wość w porządek przekazywa-
nia władzy – daje silną podsta-
wę dla stabilnych rządów. Do-
datkowo przypadkowość chro-
niona jest przez powagę religii
–   wszakże   w   wyroki   boskie
człowiek nie powinien ingero-
wać.

W związku z tym, że interes

króla utożsamia się z interesem
państwa, musi on dobierać so-

bie   urzędników   możliwie   naj-
lepszych,   ponieważ   niepowo-
dzenie   państwa   spada   bezpo-
średnio   na   niego.   Dlatego   też
istnieje   tendencja   do   oddawa-
nia najwyższych stanowisk lu-
dziom   kompetentnym.   Tutaj
również   występuje   analogia   z
instytucjami pozapaństwowymi
w rodzaju przedsiębiorstw pry-
watnych.   Właścicielowi   rmy
opłaca   się   bowiem   zatrudniać
fachowców, gdyż od tego zale-
ży   powodzenie   nansowe
przedsiębiorstwa.

Monarchia gwarantuje rów-

nież   stałość   władzy.   Nie   ma
czegoś   gorszego   niż   ciągłe
zmiany  na   najwyższym   stano-
wisku, idące w parze z uktu-
acjami polityki. Z tego punktu
widzenia   rację   miał   cytowany
przez Bocheńskiego G. Corne-
vallis:   „Może   się   zdarzyć,   że
jakaś monarchia nie jest dobrze
rządzona,   ale   jest   rzeczą   nie-
możliwą, aby dobrze rządzona
była   republika”.   Monarcha
dzięki nieusuwalności i długo-
ści   sprawowania   władzy   daje
wystarczające gwarancje stało-
ści   w   polityce   wewnętrznej   i
zagranicznej.

Pro de Rege et Lege

Numer 2 (8) AD 1990

Strona 17

Document Outline