Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa
spondyloarthrosis
polega na przedwczesnym zużyciu i zwyrodnieniu
tkanek tworzących staw (chrząstki stawowej,
warstwy podchrzęstnej kości, płynu stawowego,
torebki stawowej, więzadeł i mięśni). W przebiegu
choroby dochodzi do uszkodzenia chrząstki
stawowej, przebudowy kości z tworzeniem wyrośli
kostnych (tzw. osteofitów), stwardnienia warstwy
podchrzęstnej oraz do powstawania torbieli
podchrzęstnych. W obrębie kręgosłupa zmiany
zwyrodnieniowe mogą dotyczyć:
* krążka międzykręgowego
* trzonów kręgowych - spondyloza
*stawów międzykręgowych – spondyloartroza
Krążki tracą sprężystość i ulegają spłaszczeniu,
następuje uszkodzenie pierścieni włóknistych to
uszkodzenie może z kolei powodować uszkodzenie
jądra miażdżystego prowadząc do jego ucisku na
więzadło tylne,
korzonki nerwowe lub
na rdzeń kręgowy.
Ucisk na korzonki
powoduje zaburzenia
w unerwieniu
odpowiadających
im okolic ciała.
Zmiany chorobowe mogą
dotyczyć odcinka szyjnego,
piersiowego bądź
lędźwiowo-krzyżowego
kręgosłupa.
Postacie kliniczne chorób
zwyrodnieniowych kręgosłupa
Podział w zależności od anatomicznej lokalizacji
zmian zwyrodnieniowych:
*Choroba zwyrodnieniowa właściwych stawów
kręgosłupa (stawy pomiędzy wyrostkami stawowymi
kręgów) - Postać tą charakteryzuje tępy ból
ujawniający się lub nasilający zwykle podczas
pozostawania w pozycji stojącej, przy pogłębionych
fizjologicznych lordozach lub spłyconej kyfozie.
*Choroba zwyrodnieniowa stawów
unkowertebralnych (stawy Luschki - niewielkie stawy
rozmieszczone symetrycznie w tylno-bocznych
obrzeżach przestrzeni międzytrzonowej kręgów
szyjnych). Postać tę charakteryzuje ból karku podczas
ruchów obrotowych głową. Dość często podczas
wykonywania ruchów głową dochodzi do podrażnień
tętnic kręgowych objawiających się zawrotami głowy i
zaburzeniami równowagi (zespół Barre-Lieou).
Choroba zwyrodnieniowa segmentu
kręgowego wtórna do przewlekłej przepukliny
jądra miażdżystego - Postać tę charakteryzują
dolegliwości bólowe związane są głównie ze staniem
i chodzeniem.
Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupowo-
żebrowa - Postać tę charakteryzują tępe i
przewlekłe bóle pleców.
Hiperostoza usztywniająca kręgosłupa (Choroba
Forestiere - Rotes - de Querol) - W postaci tej,
zmiany zwyrodnieniowe dotyczą co najmniej 3
trzonów kręgowych, których kształt przypomina
dzioby papuzie lub ściekającą stearynę. Osoby chore
skarżą się na ograniczenie elastyczności kręgosłupa
oraz przewlekle, na ogół umiarkowane bóle.
Epidemiologia
Choroba zwyrodnieniowa stawów ujawnia się już w 2 i
3 dekadzie życia a w wieku powyżej 60 lat występuje
u około 60% osób, będąc najczęstszą przyczyną bólu
stawów. Na rozwój choroby zwyrodnieniowej istotny
wpływ mają liczne czynniki predysponujące:
późny wiek
czynniki etniczne
czynniki wrodzone
nieprawidłowa biomechanika stawu
nadwaga
wykonywany zawód
aktywność fizyczna
duża masa kostna
poziom hormonów.
Etiologia
Jeśli czynnik etiologiczny jest nieuchwytny mamy do
czynienia z pierwotną lub samoistną chorobą
zwyrodnieniową (arthrosis deformans idiopathica s.
primaria). W etiologii tej postaci istotną rolę mogą
odgrywać nieprawidłowości krążenia miejscowego w
obrębie stawów doprowadzające do zmian w składzie płynu
stawowego, który odżywia chrząstkę. Na chorobę może
mieć również wpływ nadmierne obciążenia stawów w
trakcie uprawiania sportu wyczynowego czy też ciężkiej
pracy fizycznej.
Liczniejszą grupę choroby zwyrodnieniowej stawów
stanowi wtórna choroba zwyrodnieniowa (arthrosis
deformans secundaria) rozwijająca się pod wpływem
określonych czynników przyczynowych do których należą:
czynniki wrodzone lub dziedziczne, np. wrodzona dysplazja
biodra, hemofilia, hemochromatoza, alkaptonuria.
czynniki nabyte:
miejscowe, np. urazy (powtarzające się skręcenia stawu,
jednorazowy większy uraz lub wielokrotne małe urazy,
złamania z nieprawidłowym zrostem), zapalenie stawu
septyczne lub gruźlicze, martwica aseptyczna,
układowe, np. choroby metaboliczne takie jak dna
moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekła
kortykoterapia, zaburzeń neurologicznych (mózgowe
porażenie dziecięce)
Zmiany zwyrodnieniowe rozpoczynają się w chrząstce
stawowej i zmianom tym nie towarzyszą dolegliwości
bólowe, co wynika z braku unerwienia czuciowego
chrząstki stawowej. Dolegliwości bólowe i ograniczenie
ruchomości stawu są wynikiem przeciążenia więzadeł,
torebki stawowej lub mięśn, procesów
zwyrodnieniowych i towarzyszącemu im procesowi
zapalnemu błony maziowej z wysiękiem do jamy stawu.
Objawy
Początek choroby jest dyskretny a pierwszymi
objawami mogą być nieznaczne dolegliwości bólowe
oraz ograniczenie ruchomości kręgosłupa zależne od
zmian zwyrodnieniowych i stopnia bolesności. Ostry
zespół bólowy występuje w przypadku przepukliny
krążka międzykręgowego z odczynem zapalnym
okolicznych tkanek. Przemieszczenie krążka do kanału
kręgowego i ucisk na korzenie nerwowe może stać się
przyczyną poważnych objawów neurologicznych
(zaburzenia czucia, niedowład odpowiednich grup
mięśni, zaniki mięśniowe, zaburzenia troficzne,
zaburzenia naczynioruchowe, zaburzenia w
oddawaniu moczu). Objawy uszkodzenia rdzenia
kręgowego występują bardzo rzadko.
Profilaktyka
W profilaktyce chorób zwyrodnieniowych
najważniejsze są przede wszystkim:
prawidłowa masa ciała i prawidłowe żywienie
umiarkowana aktywność fizyczna
brak nadmiernego obciążania stawów
unikanie niepotrzebnego dzwigania ciężarów
usuwanie z organizmu przewlekłych ognisk
zakażenia
Leczenie
Istnieje wiele sposobów leczenia choroób zwyrodnieniowych, jednak
najważniejsze jest, aby leczenie było kompleksowe obejmujące:
leczenie niefarmakologiczne (odpowiedni tryb życia, żywienie,
odchudzenie, stosowanie wkładek do obuwia, ćwiczenia
zwiększające masę mieśniową)
leczenie farmakologiczne (przyjmowanie leków)
rehabilitację fizyczną (kinezyterapia i fizykoterapia)
W przypadku, kiedy przyczyna powstania choroby jest nieznana
leczenie skupione jest na likwidowaniu objawów i modyfikacji
przebiegu choroby, natomiast jeśli przyczyna choroby jest znana,
leczenie dotyczy zarówno przyczyny, jak i objawów i przebiegu
choroby. Każdy chory jest leczony w sposób zależny od rodzaju i
przebiegu choroby.
Zmiany powstają najczęściej na poziomie kręgów C5-C6,
C6-C7 i C4-C5. Zwyrodnienie szyjnego odcinka
kręgosłupa może powodować charakterystyczne
objawy kliniczne:
1. Ograniczenie ruchomości kręgosłupa (szczególnie
ruchów obrotowych i skłonów na boki).
2. Zespół rwy ramiennej.
3. Wysoko umiejscowione zmiany wytwórcze (C2-C3 lub
C3-C4) mogą drażnić włókna nerwowe znajdujące się w
przydance tętnicy kręgowej, wywołując zaburzenia
równowagi i oczopląs.
Zmiany
zwyrodnieniowe
szyjnego
odcinka
kręgosłupa
Rwa splotu ramiennego
(ramieniowa)
Najczęstszą przyczyną nerwobólu jest ucisk na korzenie splotu
ramiennego ( C5-C8 i częściowo C4 i D1) przez zmiany
zwyrodnieniowe ( osteofity ) powstałe w szyjnym odcinku
kręgosłupa, rzadziej przez przepuklinę jądra miażdżystego.
Bóle mogą być
również wywołane
przez zmiany
w naczyniach lub
w mięśniach, które
przebiegają razem z
pęczkami włókien
nerwowych
tworzących splot.
Główną dolegliwością jest ból w okolicy barku
lub łopatki, promieniujący wzdłuż kończyny
górnej. Ból ten nasila się podczas ruchów
głową i wzrostu ciśnienia śródczaszkowego.
Często występują również zaburzenia czucia
powierzchniowego i osłabienie siły mięśniowej
w kończynie. Bierne odwiedzenie ramienia z
równoczesnym jego nawracaniem powoduje
znaczne nasilenie bólu (tzw. Górny objaw
Lasegue’a) Odruchy ścięgniste w obrębie
kończyny bywają osłabione.
Diagnostyka i leczenie:
Badaniem radiologicznym
można wykazać obecność osteofitów, zmniejszenie
wysokości krążków miedzykręgowych
i zmniejszenie otworów międzykręgowych.
W badaniu laboratoryjnym można
w niektórych przypadkach wykazać
przyspieszenie opadania krwinek i leukocytozę.
Leczenie polega na leżeniu w łóżku, stosowaniu
ciepła i elektrolecznictwa oraz środków przeciwzapalnych.
W celu odciążenia korzeni szyjnych
można ostrożnie rozciągać kręgosłup
przez podwieszenie na tzw. Pętli
Glissona. W przypadkach z szybko |
narastającym uciskiem na rdzeń
kręgowy lub korzenie stosuję się
leczenie operacyjne.
Zmiany zwyrodnieniowe
lędźwiowego odcinka
kręgosłupa
Choroba zwyrodnieniowa występuje najczęściej na
poziomie kręgów L4-L5 i L5-S1, wyjątkowo L3-L4.
Może ona powodować zniszczenie stawów
międzykręgowych i prowadzić do powstania
kręgozmyku (zsunięcia się
kręgu – spondylolisthesis)
bardzo często dochodzi do
przepukliny jądra miażdżystego.
Ucisk przepukliny na korzenie
nerwowe jest przyczyną powstawania
zespołu rwy kulszowej; ucisk na
więzadło tylne może być przyczyną
ostrego bólu w okolicy lędźwiowej
(„lumbago”).
Przyczyną nerwobólu jest
najczęściej dyskopatia na poziomie
L4-L5 i L5-S1.
Rzadziej czynnikami
wywołującymi są zmiany zapalne
lub nowotworowe w kręgosłupie.
Główną dolegliwością jest silny ból
w okolicy lędźwiowej, promieniujący
do kończyny dolnej. W przypadkach z przepukliną jądra
miażdżystego ból ten często występuje nagle, po
wysiłku fizycznym i nasila się przy wzroście ciśnienia
śródczaszkowego. Przedmiotowo stwierdza się znaczną
bolesność podczas biernego unoszenia kończyny
wyprostowanej w stawie kolanowym (dodatni objaw
Lasegue’a). Odruch kolanowy i skokowy może być
osłabiony, stwierdza się również zaburzenia czucia w
kończynie.
Rwa kulszowa
Na podstawie kierunku promieniowania bólu,
zachowania się odruchów, czucia
powierzchniowego i chodu można określić
umiejscowienie zmian w kręgosłupie.
Diagnostyka i leczenie:
Badanie radiologiczne wykazuje często zwężenie
szpary międzykęgowej na danym poziomie, zmiany
zwyrodnieniowo-wytwórcze kręgosłupa i inne zmiany
związane z uciskiem na korzenie.
Leczenie w przypadkach, w których ucisk na rdzeń
kręgowy lub na korzenie doprowadził do porażeń
ruchowych, polega na natychmiastowym wykonaniu
zabiegu operacyjnego. U innych chorych stosuje się
leczenie zachowawcze. Chory powinien
leżeć na płaskim, twardym podłożu,
stosuje się zabiegi fizjoterapeutyczne
(ciepło i elektrolecznictwo) oraz wyciągi
z odpowiednim obciążeniem, mające na
celu rozciągnięcie przestrzeni między-
-krękowych.
LUMBAGO
charakteryzuje się ostrym bólem w okolicy
lędźwiowej, nasilającym się podczas ruchów,
obciążania kręgosłupa i oziębienia. Towarzyszy
mu zwiększone napięcie mięśni
przykręgosłupowych.
Leczenie
jest takie samo jak w zespołach korzeniowych;
dodatkowo podaje się leki zmniejszające
napięcie mieśni.
Document Outline
