Charakterystyka
receptorów opioidowych
Charakterystyka
receptorów opioidowych
Receptory opioidowe
Receptory opioidowe nalezą do rodziny
receptorów sprzężonych z białkami G
Występują z różną gęstością zarówno
pre- jak i post- synaptycznie w
ośrodkowym układzie nerwowym jak i
na obwodzie.
Budowa receptorów
opioidowych
Składają się one z siedmiu
hydrofobowych domen transbłonowych
(TM I-TM VII) oraz mają trzy pętle (icl –
ic3) i C-końcowy fragment skierowany
do wnętrza komórki.
Pozostałe trzy pętle (ecl – ec3) oraz
N-końcowy fragment znajdują się na
zewnątrz komórki
Endogenne ligandy
receptorów opioidowych
Naturalnymi ligandami są endogenne
peptydy:
endorfiny
enkefaliny
dynorfiny.
Agonista i antagonista
Agonista to substancja łącząca się z
receptorem, wywołując reakcję w
komórce. Jest przeciwieństwem
antagonisty , który łącząc się z
receptorem, blokuje go, nie wywołując
reakcji. Antagonista blokuje także
receptor przed aktywowaniem go przez
agonistę
Receptory opioidowe
dzielimy na:
receptor opioidowy δ
Receptor opioidowy κ
Receptor opioidowy μ
receptor opioidowy δ
Wyróżniamy 2 podtypy tego receptora
– δ1 i δ2
Syntetyzowany jest między innymi w
jądrze ogoniastym, jądrze mostu i
opuszce węchowej
Agoniści receptora δ
Agonistami obu podtypów receptora δ
są np. enkefaliny i β – endorfina
Powodują zwiększone pobieranie
pokarmu i wydzielanie hormonu
wzrostu
Mają działanie przeciwbólowe
Modulują funkcje monocytów i
granulocytów oraz śródbłonka naczyń
Agoniści receptora δ
Zaletą agonistów tych receptorów jest
mniejsze ryzyko wywołania zależności,
brak wpływu depresyjnego na ośrodek
oddechowy
brak istotnego wpływu na funkcję
układu pokarmowego
Receptor opioidowy κ
Wyróżniamy 3 podtypy tego receptora -
κ1 , κ2 i κ3
Podtypy κ1 i κ2 dzielą się dodatkowo
na κ1a i κ1b oraz κ2a i κ2b
Syntetyzowany jest między innymi w
jądrze pasma samotnego, opuszce
węchowej i miejscu sinawym
Receptor opioidowy κ
Uważa się że związki o budowie
aryloacetamidowej (np.U69) wiążą się
do receptora κ1, natomiast pochodne
benzomorfanu, takie jak bremazocyna i
etyloketocyklazocyna, wiążą się
głównie do receptora κ2
Agoniści tego receptora :
powodują zwiększoną diurezę
powodują spowolnienie motoryki
układu pokarmowego
mają ośrodkowe działanie
przeciwbólowe
Receptor opioidowy μ
Wyróżniamy 2 podtypy tego receptora:
μ1 i μ2
Podtyp μ1 znajduje się w korze
czołowej i rdzeniu kręgowym
Podtyp μ2 znajduje się w gałce bladej i
jądrze pasma samotnego
Oba podtypy wiążą morfinę i
endomorfiny z różnym powinowactwem
Receptor opioidowy μ
Agoniści tego receptora:
Powodują zwiększone wydzielanie
prolaktyny i hormonu wzrostu oraz
zmniejszone wydzielanie dopaminy
Molekularne efekty
działania opioidów
Hamują aktywność cyklazy
adenylanowej i tym samym
zmniejszając powstawanie cAMP w
komórce.
Redukują pobudliwość komórek
nerwowych przez hamowanie
przewodnictwa Ca
2+
oraz nasilenie
przewodnictwa K
+
działając na ich
kanały
Zmiany wrażliwości
receptorów opioidowych
Ich pobudliwość zmniejsza się w wyniku
częstego wystawiania na działanie
agonistów
np. zbyt częste podawanie morfiny
powoduje spadek jej skuteczności i
konieczność zwiększania dawki
Badania molekularne nad mechanizmami
działania receptorów stwarzają
perspektywę budowy podstaw racjonalnej
terapii bólu oraz uzależnień lekowych
Dziękujemy za uwagę! ;)