Analgetyki opioidowe - charakterystyka i zasady stosowania

Określenie „opioid”

obejmuje:



leki występujące naturalnie



leki półsyntetyczne i syntetyczne



działają one silnie przeciwbólowo

poprzez połączenie z receptorami

opioidowymi -wyróżniamy 3 typy

tych receptorów:

, , 

Podział opiodów na podstawie

działania na różne podtypy

receptorów



agoniści



częściowi agoniści



agoniści - antagoniści



antagoniści

Domięśniowe (i.m.) oraz doustne (p.o.) dawki

analgetyków opioidowych, ich okresy

półtrwania (t

1/2



) oraz czas działania

Dawka

Lek

i.m

p.o.

i.m.:p.o.
stosunek
dawek



Czas

działania

(h)

morfina

kodeina
oksykodon
propoksyfen
hydromorfon
metadon
petydyna
oksymorfon

130

1,5
10

200

100

7,5
20

300

1:3

1:6

1:1,5

1:2

1:5
1:2
1:4

1:10

2 – 3,5

2 – 3
3 – 4

2 – 3

15 - 20

2 – 3
2 – 3

3 – 6

2 – 4
2 – 4
2 – 4
2 – 4
4 – 8
2 – 4
3 – 4

dimorfina
(heroina)
leworfanol
fentanyl
tramadol
fenazocyna
buprenorfina
pentazocyna
nalbufina
butorfanol

0,1

100

0,4

35
10

120

0,8

100

1:6

1:2

1:1,2

1:3

0,05

12 – 16

1 – 2

3 – 4

2 – 3
2 – 3

2,5 – 3,5

3 – 4

4 – 8

1 – 3

4 – 6
4 – 6
6 – 9
3 – 4
3 – 6

4 – 6

dawka równoważna 10 mg morfiny wstrzykniętej domięśniowo

oparte na badaniu efektu pojedynczej dawki

oparte na badaniu efektu pojedynczej dawki; w stanie stacjonarnym siła

działania względem morfiny wynosi prawdopodobnie 1 - 3:10

szybko ulega do morfiny i acetylomorfiny

empirycznie: fentanyl przezskórnie 10 mg/h=2 - 4 mg/h morfiny i.m.

dane z badania efektu pojedynczej dawki; ciągły wlew powoduje

kumulację w tk. tłuszczowej i przedłużone wydalanie

względna siła działania dla dawek donosowych; t

1/2

i czas działania

odpowiadają morfinie podanej pozajelitowo

Drabina analgetyczna Światowej

Organizacji Zdrowia

BÓL SŁABY

Stopień 1

Analgetyk

nieopioidowy;

w razie

potrzeby leki

wspomagające

Stopień 2

BÓL

UMIARKOWAN

Opioid w małej

dawce

wraz z

analgetykiem

nieopioidowym

; w razie

potrzeby leki

wspomagające

Stopień 3

BÓL SILNY

Opioid;

w razie

potrzeby leki

wspomagające

Klasyfikacja analgetyków opioidowych



Agoniści

–

leki stosowane w bólu o umiarkowanym

natężeniu:



kodeina



oksykodon



hydrokodon



dihydrokodeina



dekstropropoksyfen



tramadol

–

leki stosowane w silnym bólu, o krótkim okresie

półtrwania:



morfina



oksykodon



oksymorfon



petydyna (meperydyna)



fenazocyna



diamorfina (heroina)



fentanyl



hydromorfon



alfentanyl i sulfentanyl

–

leki stosowane w silnym bólu, o długim

okresie półtrwania:



metadon



leworfanol

Klasyfikacja analgetyków opioidowych

- c.d.



opioidy agonistyczno -

antagonistyczne:



pentazocyna



butorfanol



nalbufina



meptazinol



częściowi agoniści:



buprenorfina

Klasyfikacja analgetyków opioidowych

- c.d.

Wskazania do analgezji

opioidowej:



niekontrowersyjne:

–

ból nowotworowy

–

ból ostry nienawracający



budzące kontrowersje

–

ból ostry nawracający

–

ból przewlekły nienowotworowy

–

zespół bólu neuropatycznego



Celem leczenia bólu przewlekłego

nienowotworowego jest zmniejszenie

dolegliwości bólowych i zwiększenie

aktywności życiowej



Leczenie opioidami bólu przewlekłego

o charakterze nienowotworowym może

być wdrożone tylko w przypadkach, w

których nie uzyskuje się poprawy

innymi sposobami leczenia

Który opioid zastosować ?



Ból związany z krótkimi zabiegami zaleca się

opioid o krótkim okresie półtrwania:

morfina,

fentanyl, hydromorfon, petydyna



Ból pooperacyjny - opioid o krótkim okresie

półtrwania: p.o.

morfina, buprenorfina

jeśli pacjent może połykać;

pozajelitowo -

morfina, fentanyl



Nie zaleca się

petydyny

ze względu na jej

krótki okres działania i ryzyko toksyczności

związane z kumulacją norpetydyny przy

powtarzaniu dawek

Czynniki wpływające na wybór

opioidu do leczenia bólu przewlekłego



natężenie bólu



farmakokinetyka i postać leku



działanie niepożądane w czasie

leczenia opioidami w przeszłości



obecność chorób towarzyszących

Kiedy należy rozważyć zmianę opioidu na

inny?



u chorego występują ograniczające dawkę

działania niepożądane leku, które wykluczają

osiągnięcie odpowiedniego efektu

przeciwbólowego, bez nadmiernej toksyczności



stosowany lek nie występuje w formie, która

jest potrzebna lub znacząco poprawiłaby

komfort terapii



chory otrzymuje lek, z którym wiąże się duże

prawdopodobieństwo działań niepożądanych

przy długotrwałym stosowaniu (petydyna,

pentazocyna)

Drogi podawania opioidów:



doustna

(p.o.) powinna być najczęstsza u

chorych z bólem nowotworowym



doodbytnicza

- morfina, hydromorfon, morfon,

oksykodon



przezskórna

- fentanyl



podjęzykowa

- buprenorfina



przezśluzówkowa

- cytrynian fentanylu (OFTC)



donosowa

- butorfanol



pozajelitowa

: domięśniowa, dożylna,

podskórna



nadoponowa, dokanałowa i dokomorowa

-morfina, hydromorfon, fentanyl

Dawkowanie:



wybór dawki początkowej:

5-10 mg

morfiny i.m. podawanej co 4 - 6 godzin lub

dawki równoważnej



przejście na inny opioid - podaje się

50-

75%

dawki równoważnej



zwiększenie dawki o

30-50%

jest

bezpieczne i wystarczające do osiągnięcia

efektu przeciwbólowego

Leki przeciwbólowe działające agonistycznie

na receptor





Morfina

- może być podawana p.o., i.m.,

Preparaty

–

Vendal

-Morphine hydrochloride (Lannacher)- tabl. o

przedłużonym uwalnianiu: 0,01g; 0,03 g; 0,06 g; 0,1 g; 0,2 g.

–

Morphini sulfas

(Polfa-Warszawa)-rozt.do inj.: 0,01g/mL i

0,02g/mL)

–

MST Continus

(Polfa - Kutno) - tabl. powl. o zmodyf.

uwalnianiu: 0,01g; 0,03 g; 0,06 g; 0,1 g; 0,2 g.

–

Doltrad

(Nycomed)-tabl. o przedł. dził:0,01g; 0,03 g; 0,06 g;

0,1 g

–

M-Eslon

(Ethypharm)-kaps. o przedł. uwalnianiu: 0,01g; 0,03

g; 0,06 g; 0,1 g

–

Skenan (UPSA Laboratoires)-kaps. o przedł. uwalnianiu: 0,01g;

0,03 g; 0,06 g; 0,1 g



Petydyna

–

Dolargan

(Chinoin)-tabl. 0,025; inj. 0,1 g/2 mL

–

Dolcontral

(Germed)-amp. 50 mg/1 mL; czopki 100

–

Dolantin

(Hoechst)-amp. 100 mg/2 mL; czopki mg; fl.

10 mL -5 % krople

–

Pethidine

(Roche)-amp. 50 mg/1 mL, 100 mg/2mL,

tabl. 25 mg i 50 mg

Działa 8-krotnie słabiej niż morfina, nie wpływa istotnie

przewód pokarmowy i drogi żółciowe. Uwalnia

histaminę, może wywołać skurcz oskrzeli.



Hydromorfon

–

Dilaudid

(Knoll, USA)-tabl. 1, 2, 3 i 4 mg; amp.2 mg/1

mL, 4 mg/1 mL; czopki 3 mg

Jest uniwersalnym opioidem o krótkim okresie półtrwania,

można go podawać p.o., per rectum, i. m., i. v.,

dokanałowo i w postaci wlewów podskórnych.



Oksykodon

–

Eucodal

(Polfa)-amp.10 mg/1 mL, 20 mg/1 mL; tabl. 5

–

Dinarkon

(Spofa CS)-tab. 5 mg; amp. 10 mg/1 mL, 20

mg/2 mL

Jest pochodną morfiny o porównywalnej sile działania

przeciwbólowego

–

Scophedal

(Polfa)-preparat złożony-amp. zawiera w 1

mL: 0,5 mg hioscyny, 10 mg oksykodonu, 25 mg

efedryny; amp. forte zawierają podwójne dawki leków.



Oksymorfon

–

Numorphan

(Endo,USA)-amp. mg/1 mL; fiol. 10 mL

1,5 mg/1 mL; czopki 5 mg



Fentanyl

–

Fentanyl

(Polfa)-amp. ā 0,05/1 mL i 0,1/2 mL fiol. ā 10 mL

–

Durogesic

(Janssen) przezskórny system terapeutyczny

0,025 mg/h (5 plastrów 10 cm

); 0,05 mg/h (5 plastrów 20

); 0,075 mg/h (5 plastrów 30 cm

); 0,1 mg/h (5

plastrów 40 cm

). Około 100 razy silniejszy od morfiny, ma

krótki czas działania 1-2h. Używany z droperidolem w

neuroleptoanalgezji oraz w znieczuleniu ogólnym.



Tramadol

–

Tramal

(Polpharma) amp. 0,05/1 mL i 0,11/2 mL; kaps. 0,5

i 0,1 g; czopki 0,1 g; krople 0,1 g/1 mL (10 mL i 96 mL)

–

Tramal Retard

(Polpharma)-tabl. ā 0,1; 0,15 i 0,2 g

–

Tramadol

-amp. 0,05 i 0,1g; kaps. 0,05g; czopki 0,1g;

krople 0,1g/mL-10 mL

–

Poltram

-jak wyżej.

W odróżnieniu od innych opioidów hamuje

wychwyt zwrotny adrenaliny i serotoniny. Może być podawany doustnie

i pozajelitowo. 120 mg p.o. Ma siłę działania 30 mg morfiny p.o..

Podany dożylnie jest 10 x słabszy niż morfina. Jest dobrze tolerowany

oraz szeroko stosowany.

Leki przeciwbólowe o działaniu agonistyczno-

antagonistycznym na receptor







Pentazocyna

–

Fortral (Kula)-tabl. 0,05 i amp. 30 mg/1 mL

–

Pentazocinum (Polfa-Warszawa) inj. 0,03/mL

Działa kilka razy słabiej niż morfina; tmax:1-3 h (p.o.) i

20 min (i.m.), t1/2=2 h; wydala się głównie z

moczem



Butarfanol

–

Buforal-amp. 2 mg/1 mL



Nalbufina

–

Nubain-amp. 1 i 2 mL oraz fiol. 10 mL ( 10 mg/1 mL);

może być podawana i.v., i.m., succ.



Buprenorphina

–

Temgesig-amp. 0,3 mg/1 mL; tabl. podjęzykowe 0,2

Document Outline