Porównanie cech obrzęku 

naczyniopochodnego i 

cytotoksycznego mózgu

Ewelina Romanowska

  W zależności od mechanizmu 

powstawania wyróżniamy dwa rodzaje 

obrzęku mózgu: 



 naczyniopochodny



cytotoksyczny

Obrzęk naczyniopochodny

Powstaje  w wyniku uszkodzenia funkcji 

bariery krew mózg (zawały, krwotoki, 

urazy, zapalenie ropne opon) lub 

błędnego jej uformowania (nowotwory).

Uszkodzenie bariery stwarza warunki 

przenikania płynu obrzękowego do 

przestrzeni sródmiąższowej mózgu. 

Obrzęk naczyniopochodny cd.

Rozprzestrzenianie się obrzęku zależy w 

dużej mierze od ciśnienia tetniczego krwi. 

Szybki wzrost ciśnienia układowego krwi 

sprawia, że obszar dotknięty obrzękiem 

zwieksza się. Natomiast spadek ciśnienia 

krwi działa przeciwnie.

Obrzęk naczyniopochodny cd.

Płyn obrzekowy gromadzi się w 

przestrzeni śródmiąższowej mózgu. 

Przede wszystkim w wypustkach 

astrocytów przylegających do ścian 

naczyń włosowatych (w korze) lub w 

wypustkach asrtocytów i miedzy nimi 

(w istocie białej).

Obrzęk naczyniopochodny cd.

Objawy kliniczne obrzęku mogą być 

niezauważalne lub występować w postaci 

narastającego bólu głowy, nierównych 

źrenic, zaburzeń gałkoruchowych, 

nieprawidłowych objawów ogniskowych 

po przeciwnej stronie do ogniska 

uszkodzenia, drżenia, zaburzenia 

świadomości.

Obrzęk cytotoksyczny

Rozwija się na skutek działania różnych 

substancji uszkadzjących metabolizm 

komórek (trójetylek cynowy), w 

przebiegu stanów niedotlenienia, 

silnego spadku osmolarności surowicy 

krwi wskutek utraty sodu.

Obrzęk cytotoksyczny cd.

Produkcja energii w komórce jest 

zaburzona. Następuje upośledzenie 

transportu jonowego, a to powoduje 

nagromadzenie się wody w komórce.

Obrzęk cytotoksyczny cd.

W tych sytuacjach płyn obrzękowy 

gromadzi się wyłącznie w 

przestrzeniach wewnątrzkomórkowych 

(pęcznienie komórek); jest to płyn 

ubogobiałkowy, trudny do wykazania w 

metodach barwienia.

Obrzęk cytotoksyczny cd.

Objawy, jakie mogą się pojawić to: 

narastający ból głowy, nierówne źrenice, 

zaburzenia gałkoruchowe, nieprawidłowe 

objawy ogniskowe po przeciwnej stronie 

do ogniska uszkodzenia, drżenie, 

drgawki, zaburzenia świadomości, 

śpiączka.

Obecnie przyjmuje się, że niezaleznie od 

zasadniczego czynnika etiologicznego 

obydwa rodzaje obrzęku współistnieja 

w każdym przypadku.

Morfologia

Opona twarda jest napięta, opony 

miękkie suchawe, zakręty mózgu 

przypłaszczone, rowki zaciśnięte.

Na przekrojach mózg jest blady, 

wilgotny, komory szparowate.

W przypadku nasilonego obrzkęku 

jedostronnego wyraźnie zaznacza się 

asymetria półkul, przesunięcia 

struktur i układu komorowego w 

strone przeciwną.

Morfologia

Za niewątpliwy wykładnik morfologiczny 

obrzęku mózgu można przyjąć 

występowanie wolnego płynu 

bogatobiałkowego (płyn 

ubogobiałkowy jest trudny do 

wykazania w metodach barwienia).

Względnie swoiste dla obrzęku jest 

zblednięcie istoty białej w barwieniu 

osłonek mielinowych oraz obrzmienie 

cytoplazmy komórek oligodendrogleju.

Podsumowanie

Obrzęk 

naczyniopochodny

Obrzęk cytotoksyczny

Przyczyna 

powstania

Uszkodzenie bariery krew-

mózg

Działanie różnych substacji 

uszkadzjących metabolizm 

komórki

Lokalizacja płynu 

obrzekowego

Przestrzeń śródmiąższowa 

mózgu

Przestrzenie 

wewnatrzkomórkowe

Płynu

bogatokomórkowy

ubogokomórkowy

Rozpoznanie na 

podstawie badań 

obrazowych

rezonans magnetyczny, 

tomografia komputerowa

Badania obrazowe we 

wczesnym okresie obrzeku 

są zwykle prawidłowe