ANALITYKA KLINICZNA

Analityka kliniczna

• Wykorzystuje wyniki badań laboratoryjnych

w praktyce klinicznej oceniając stan zdrowia

pacjenta. Korzystając z wyników diagnostyki

laboratoryjnej umożliwia odróżnienie

zdrowia od choroby, a więc znajduje

zastosowanie w rozpoznawaniu chorób,

prognozowaniu i kontrolowaniu leczenia.

• Korzysta z wyników badań laboratoryjnych

(jakościowe i ilościowe) oceniających cechy

fizyczne, morfologiczne, biochemiczne i

immunologiczne tkanek i narządów.

Metody badań

laboratoryjnych

• Jakościowe-służą do potwierdzenia lub

wykluczenia obecności określonego

składnika i mają zastosowanie w

badaniach przesiewowych (np. testy

immunologiczne)

• Ilościowe- oceniają zawartość ilościową

danego składnika w materiale w

mg./dl,U/l

• Półilościowe- oceniają przybliżoną ilość

danego składnika (+/-, +++)

Dobór metod pomiarowych

• Zależy od rodzaju oznaczanego składnika i jago

zawartości (stężenia) w materiale biologicznym np.

czułość metod kolorymertycznych czy

spektrofotometrycznych nie przekracza

mg/ml

, a

metod fluorescencyjnych, chemiluminescencyjnych

pozwala na oznaczanie stężeń

pg/ml

• Wiarygodności wyniku laboratoryjnego

, którego

miarą jest zgodność z wartością rzeczywistą zależy

od swoistości, dokładności, precyzji, czułości

• Celu (przeznaczenia) wyników np.. W badaniach

przesiewowych niski koszt, mała czasochłonność,

prostota wykonania, a przy monitorowaniu

leczenia- czas uzyskania wyników, dokładność

Błędy przedanalityczne

• Niewłaściwe przygotowanie pacjenta

do badań

• Błędy techniczne przy pobieraniu

materiału

• Błędy w oznaczaniu, transporcie i

przechowywaniu próbek

Wiarygodność wyniku

• Swoistość metody- specyficzność analityczna

wobec oznaczanego składnika

• Dokładność metody- zgodność uzyskanych

wyników z wartością rzeczywistą tj
referencyjną (obiektywnie istniejącą)

• Precyzja metody- jej powtarzalność tj rozrzut

uzyskanych wyników z tego samego materiału

• Czułość metody- najmniejsza ilość badanego

składnika, którą można oznaczyć w próbce
materiału biologicznego. Jest uwarunkowana
dokładnością i precyzją

Materiał do badań

laboratoryjnych

• Krew pełna żylna, tętnicza, włośniczkowa,

osocze, surowica

• Mocz
• Kał
• Płyny biologiczne: stawowy, mózgowo-

rdzeniowe, otrzewnowy, opłucnowy, żwaczowy

• Bioptaty
• Szpik kostny
• Nasienie

Pobieranie materiału- krew

• miejsce i czas pobrania materiału przed leczeniem i w

trakcie leczenia (po posiłku wzrost stężenia glukozy,
trójglicerydów, przestrzeganie procedur testów
czynnościowych)

• Pozycja i postawa
• Staza, igły czy strzykawki
• Czas i temperatura przechowywania- enzymy kilka godzin w

temp. pokojowej, a w -20 st C 3 miesiące

• Przenoszenie materiału do probówki
• Antykoagulanty

Wskazania

• Krew żylna z antykoagulantem- morfologia

krwi, gdzie stężenie w krwinkach i osoczu
jest takie same jak: glukoza, mocznik,
badania koagulologiczne

• Krew tętnicza- gazometria (pobór

anaerobowy)

• Surowica- badania biochemiczne,

serologiczne

• Krew włośniczkowa- badania

hemotologiczne

Rodzaje antykoagulantów i ich

zastosowanie

• Heparyna (sól amonowa)-0,1 mg/ml-

biochemia, morfologia

• Wersenian EDTAK2 lub K3- 1 mg/ml-

morfologia

• Cytrynian sodu 4 mg/ml-badania

koagulologiczne

• Szczawian potasu- 2 mg/ml-

hematologia krwi

Wpływ negatywny

antykoagulantów

Składnik
krwi

heparyn
a

EDTA

cytrynia
n

szczawia
n

fluorek

Fosfotaza
kwaśna

wzrost

Fosfotaza
zasadowa

spadek

Amylaza

wzrost

Bilirubina

spadek

Mocznik

spadek

Wapń

spadek

Cholesterol

spadek

Dehydrogenz
a
mleczanowa

spadek

Najczęstsze przyczyny hemolizy

krwi

• Wyciskanie krwi przy pobieraniu;
• energiczne mieszanie;
• używanie mokrych strzykawek i

probówek;

• energiczne wstrzykiwanie pobranej

krwi przez igłę do probówki;

• długotrwałe przechowywanie w

niekorzystnych warunkach;

• niektóre leki podawane pacjentowi

Wpływ hemolizy na wyniki

• zwiększenie wartości w oznaczaniu

•  aminotransferazy alaninowej
•  cholesterolu
•  dehydrogenazy mleczanowej
•  białka całkowitego
•  fosforu nieorganicznego
•  fosfatazy kwaśnej i zasadowej
•  mocznika
•  potasu
•  sodu
•  żelaza

• zmniejszenie wartości w oznaczaniu

• bilirubiny

oznaczanie i przechowywanie

próbki

• przygotowanie oznaczenia
• po pobraniu oznaczyć
• wirowanie
• przechowywanie
•

- czas

•

- temperatura

•

- światło

oznaczanie i przechowywanie

próbki

• Biochemia - surowica i osocze

• w temperaturze pokojowej w ciągu 4 godzin nie

dochodzi do żadnych zmian w składzie metabolitów

i enzymów

• w temp. +4°C czas przechowywania można

wydłużyć do 24 godzin

• dłuższe przechowywanie wymaga mrożenia

• RKZ

• - oznaczać natychmiast; w obniżonej temperaturze

(lodówka, termotorba) nie dłużej niż 2 godziny

• Mocz

• oznaczać natychmiast; do 2 godzin w lodówce

• bakteriologia - formalina

Przechowywanie surowicy przed

poszczególnymi badaniami

• elektrolity - można przechowywać w temp.

pokojowej 6-8 godzin, w lodówce kilka dni lub

zamrażarka

• białko całkowite - bez szkody dla analizy może

pozostawać w temperaturze pokojowej do 24 godzin.

• składniki lipidowe - powinna być zbadana

natychmiast, najwyżej do 2 godzin po pobraniu lub

zamrożona.

• bilirubina - próbki należy bezwzględnie chronić

przed światłem

• kreatynina – do 4 godzin nietrwała
• mocznik – stabilny w temp pokojowej do 48 h

Profile (konstelacje) metaboliczne w

diagnostyce laboratoryjnej

• pojedyncza analiza
• profil badań kontrolnych
• profil przemian metabolicznych

–  lipidowy
–  gospodarki wodno – elektrolitowej
–  RKZ

• profil narządowy

–  wątrobowy
–  nerkowy
–  kostny
–  sercowy
–  tarczycowy

• profil wątrobowy

• AspAT (AST)- aminotransferaza

asparaginianowa

•  AlaT (ALT)- aminotranseraza alaninowa
•  AP (ALP)- fosfataza alkaliczna
• GLD – dehydrogenza glutaminianowa
•  GGT- γglutamylotransferaza
• CHE- cholineasteraza
•  kwasy żółciowe – bilirubina
•  białko całkowite – albuminy – elektroforeza
•  cholesterol
•  LDH – izoenzymy LDH-5 – dehydrogenaza

mleczanowa

Enzymy wskaźnikowe- wzrost

• AST-choroby wątroby, ciężka niewydolność krążenia-

narządowo nieswoista

• ALT-zapalenie miąższu wątroby- narządowo nieswoista
• LDH- choroby mięśni poprzecznie prążkowanych, ostra

białaczka, ciężkie uszkodzenie nerek- narządowo

nieswoista

• GLD- choroby wątroby- narządowo swoisty
• GGT- choroby zastoinowe wątroby, dróg żółciowych ,

trzustki- narządowo nieswoista

• CK- kinaza kreatynowa- narządowo swoisty
• LP- lipaza trzustkowa- zapalenie trzustki- narządowo

swoisty

Enzymy sekrecyjne/ekskrecyjne

• CHE- nadczynność tarczycy ↑,

rekonwalescencja ↑, zapalenie

wątroby↓

• ALP- choroby wątroby ↑, kości ↑,

woreczka żółciowego ↑, zahamowanie

wzrostu kości ↓

• ACP (fosfataza kwaśna)- choroby kości

↑, nowotwory ↑, przerost i rak gruczołu

krokowego ↑

• LP (lipaza trzustkowa) i AMS (α amylaza)

Zmiany aktywności wybranych enzymów w

niektórych chorobach wątroby i dróg żółciowych

AST

ALT

GLD

GGT

ALP

CHE

Zapalenie
ostre

↑↑
↑

↑↑ ↑↑ ↑↑ ↓0

Zapalenie

przewlekłe

↑↑ ↑↑ ↑

↑↑
↑

↑

↓

Marskość

↑↑ ↑0 0

↑↑ ↑

↓↓

Żółtaczka
mechaniczna

↑

↑↑ ↑↑

↑↑

↑↑
↑↑

Rak wątroby

↑

↑0 ↑↑ ↑↑

↑↑

↑

↓0

•profil
tarczycowy

•
trójjodotyronin
a

• tyroksyna

• cholesterol

•profil kostny

• wapń

• fosfor

• AP

• Białko –
albuminy –
elektroforeza

Profil hematologiczny

• Duży obraz krwi (leukocyty, erytrocyty,

hematokryt, hemoglobina, SOK, SSH,

SWH, trombocyty, rozmaz krwi

obwodowej)

• Mały obraz krwi – duży obraz krwi bez

rozmazu (wynik bezpośrednio z

analizatora hematologicznego)

• Retikulocyty

• Grupy krwi (pies, kot)

• Badanie rozmazu krwi obwodowej

(pasożyty krwi)

• Wskaźniki krzepnięcia

Profil nerkowy

• Mocznik lub BUN
• Kreatynina
• Elektrolity (Na, K, Cl, Ca, P, Mg)
• Białko całkowite, albuminy,

elektroforeza białek

• Cystyna C
• Badanie moczu: właściwości fizyczne,

chemiczne, badanie osadu, analiza

kamieni moczowych, badanie

bakteriologiczne, białko/kreatynina

Profil neurologiczny

• Mocznik, kreatynina lub BUN
• Glukoza
• Ca, K, Mg, P
• Kwasy żółciowe
• Badanie płynu mózgowo-

rdzeniowego

• Fenobarbital (kontrola terapii)
• Bromek potasu (kontrola terapii)

Profil mięśniowy

• AST

• CK

• LDH izoenzymy

• Se

• Peroxydaza glutatinowa – GSH-Px

• Receptor acetylocholiny –

przeciwciała (Myasthenia gravis)

• Troponina (uszkodzenie funkcji)

• Pro-ANP (uszkodzenie komórki)

• Mioglobina w moczu

Document Outline