PODSTAWY 

POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ 6 (2009/2010)

 

Lucyna Golińska

Instytut Psychologii 

Uniwersytet Łódzki

Treści wykładu: CZYNNIKI LECZĄCE W PROCESIE 

POMAGANIA

1. Etapy procesu psychoterapii 

 Etap chaosu i zamieszania- 
 Okres namysłu, rozumienia swoich problemów
 Okres przygotowania się do działania –
 Etap utrzymania zmiany

2. Czynniki prowadzące do pozytywnych efektów

3. Czynniki prowadzące do zmiany 

ETAPY PSYCHOTERAPII

Prochaska i Norcross (1994) wymieniają 4 etapy procesu 

psychoterapii

 Etap przedkontemplacyjny  (niewiedzy) chaosu i 

zamieszania- 

pacjent nie myśli o zmianie bo nie uświadamia sobie 

prawdziwych przyczyn własnych problemów albo jeżeli myśli o 

zmianie to nie jest ona tą rzeczywiście pożądaną 

 Okres namysłu , rozumienia swoich problemów
 Okres przygotowania się do działania – zaczyna od 

zmian drobnych

 etap działania – decyzja o zmianie w życiu, wyraz się w 

zachowaniu zewnętrznym i postanowieniu zaangażowania 

energii do kontynuacji nowych zachowań

 Etap utrzymania zmiany

Etap wstępny terapii- 

Etap początkowy- nawiązanie 

kontaktu i angażowanie się pacjenta

(

relacja)

najważniejsze 3 elementy:
•

A. relacja terapeutyczna

•

B. odreagowywanie emocjonalne

•

C. zmniejszenie napięcia

Ad A

Empatia
Wzbudzanie zaufania
Wzbudzanie nadziei
Odpowiedzialność pacjenta za przebieg

Empatia 

EMPATIA
„ widzimy zdarzenia i osoby znaczące w jej życiu tak 

jak jej się wydają, tak jak ich doświadcza, a nie tak 

jak są obiektywnie. 

Kiedy zaczynamy ją znać z jej własnego punktu 

widzenia automatycznie zaczynamy ją cenić i 

lubić. 

Zaczynamy odczuwać zdarzenia z jej życia jak gdyby 

były cząstka naszego życia. Poprzez ten proces 

zaczynamy odczuwać ciepło, szacunek i sympatie” 

 (Truax, Carkhuff)

Etap wstępny terapii

Stopnie empatii

• 1. Pomagający nie wyraża w ogóle ze słucha, rozumie i 

reaguje nawet na najbardziej oczywiste uczucia klienta

• 2. Reaguje ale odbiera od wypowiedzi emocjonalny efekt, 

np. komunikuje własny pogląd na temat tego co się dzieje , 

ale jest niezgodny z tym co wyraża klient

• 3. Reaguje z pełnym zrozumieniem jawnych uczuć klienta 

ale nie reaguje lub mylnie interpretuje głębiej ukryte 

uczucia

• 4. Pomagający wzbogaca ekspresję klienta wyrażając 

uczucia głębsze niż klient

• 5 Reakcje pomagającego znacząco wzbogacają uczucia i 

znaczenie ekspresji klienta o wyrażają dokładnie głębokie 

uczucia  . 

Etap wstępny terapii- odreagowywanie

 

B ODREAGOWANIE EMOCJONALNE

• Pacjenci rozpoczynający psychoterapie przeżywają uczucia 

związane z trudnościami w radzeniu sobie z aktualnymi 

sprawami w ich życiu. 

• Rodzaje uczuć dominujące na początku psychoterapii

– poczucie krzywdy i związany z nim żal albo agresja 

wobec otoczenia

– poczucie lęku i zagrożenia związane z niezdolnością do 

wpływania na własne życie i przewidywanymi 

możliwościami utraty ważnych osób lub dóbr

– poczucie bezradności i poczucie winy  i w efekcie 

autoagresja /łącznie z próbami samobójczymi/.

Etap wstępny terapii- zmniejszenie napięcia

C ZMNIEJSZENIE NAPIĘCIA
• podkreślanie zdolności pacjenta do wyrażania uczuć 
• okazywanie zrozumienia dla przeżyć 
• wzbudzanie nadziei na to, że psychoterapia pozwoli zapobiec 

doświadczaniu tego

Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za efekt pomagania jest 

relacja pomagający- pacjent 

• Im lepsza relacja tym bardziej pacjent jest:

– -otwarty w wyrażaniu uczuć 
– -gotowości do ich eksplorowania

• -

b. prawdopodobna jest zmiana

Etap 2 -wglądu, namysłu

 

Etap wglądu, namysłu, ,dążenie do zrozumienia przyczyn 

własnych problemów



A) analiza doświadczeń życiowych P 

Odreagowanie tłumionych uczuć, 
Akceptacja dawnych doświadczeń emocjonalnych
Uwalnianie się od nieuświadomionych uczuć 

 B) przekształcanie schematów poznawczych

     

Zmiana oceny dotychczasowych doświadczeń 

pacjenta

      Zmiana oceny siebie
     Zmiana oceny otoczenia 

 C) doświadczanie nowych sposobów relacji 

interpersonalnych

Etap (3) przygotowania do zmiany 

zachowania i jej utrwalenia

• Etap(3) przygotowania do zmiany zachowania i 

ćwiczenia umożliwiające te zmiany

– Wynikiem odreagowania jest „zniesienie balastu 

negatywnych emocji z przeszłości

– Zrozumienie swoich emocji w kontekście zdarzeń 

życiowych

– Zwiększenie  samoświadomości 
– Zwiększenie adekwatności w ocenie swoich potrzeb (-

celów) i możliwości

– Efektem jest poszukiwanie nowych sposobów myslenia i 

alternatywnych zachowań

• Etap (4) utrwalania i rozszerzania zmian

Czynniki prowadzące do pozytywnych efektów

Wg J. Franka (1961) cel psychoterapii to przywrócenie „morale” 

pacjenta (wyzwolenie z niskiej samooceny, poczucia 
niekompetencji, alienacji, bezradności beznadziejności

  

Czynniki pomagające 
• Wzbudzanie nadziei
• Wzbudzanie pobudzenia emocjonalnego podczas trwania 

psychoterapii

• Zachęcanie pacjenta do podejmowania określonych czynności 

poza sesjami 

• Zachęcanie pacjentów do poszukiwania nowych sposobów 

rozumienia siebie i swoich problemów

• Przeżywanie korektywnych doświadczeń emocjonalnych w 

relacjach z terapeutą 

Przeżywanie emocji / uczenie się 

• Możliwość przeżywania uczuć pozytywnych w relacji z 

terapeutą ( doświadczenie szacunku, empatii, akceptacji, 
szczerości)

•  i negatywnych związanych z dotychczasowymi 

doświadczeniami życiowymi

•  odreagowanie i wygaszenie uczuć przykrych , 

zagrażających 

• wzbudzenie uczuć adekwatnych do zdarzeń 

zachodzących aktualnie

Uczenie się ( nabywanie wiedzy i umiejętności ) 

Czynniki prowadzące do zmiany

 (

Prochaska),

 

• Poszerzenie świadomości

• Zmiana oceny siebie

• Zmiana oceny otoczenia

• Uwolnienie się od siebie

• Uwolnienie się od otoczenia

• Przewarunkowanie

• Kontrola bodźca

• Kontrolowanie konsekwencji

• Dramatyczne przeżycie związane z ulgą 

• Relacja pomagania