Kontrola społeczna 

Jako element ładu 

społecznego w grupach i 

organizacjach

Kiedy kontrola jest 

konieczna?

• Kiedy nie wytworzył się spontaniczny 

konformizm ani poczucie obowiązku 
decydująca staje się konieczność 
systemu społecznych sankcji zwaną 
też kontrolą społeczną

• Jest to korekta (przymusowa) nie w 

pełni udanej socjalizacji

Słabe ogniwa socjalizacji

• Anomia (dezorganizacja chaos) np. 

Rozdźwięk pomiędzy wartościami a 

normami mającymi służyć ich realizacji

• Antynomie normatywne (sprzeczne reguły)
• Konflikt ról
• Różnorodność agend socjalizacyjnych 

(dom, szkoła, kościół)

• Środowiska kontrkulturowe – większa ich 

ilość i dostępność

• Osobowość – defekty psychiczne

Warunki nałożenia sankcji

• Akt przestępczy musi być widoczny, 

wykryty

• Czynowi musi być przypisany sprawca
• Nie każdy czyn sprzeczny z normą wywołuje 

reakcję społeczną (margines tolerancji 

społecznej) – zależy to m.in. Od statusu 

sprawcy, rodzaju czynu, okoliczności 

łagodzących

• Atmosfera permisywności – przyzwolenia 

społecznego na działania dewiacyjne czy 

przestępcze

Granice kontroli społecznej

• Problem przypisania winy
• Problem wielkości marginesu 

tolerancji społecznej

• Podatności na oddziaływania 

naprawcze (sankcje)

Rodzaje sankcji

• Sankcje formalne – kara grzywny, 

pozbawienia wolności, odebranie 
autonomii

• Sankcje rozproszone – nieformalne, 

stosowanie spontanicznie przez 
członków grup - Odrzucenie przez 
pewną grupę społeczną, drwina

Skutki sankcji

• Obniżenie samooceny
• Destrukcja dotychczasowej 

tożsamości

• stygmatyzacja