KONFLIKTY SPOŁECZNE

KONTROLA NA POZIOMIE 
MAKRO

T.HOBBES (1651)  -

PODPORZĄDKOWANIE KAŻDEGO RZĄDOM 
„WIELKIEGO BRATA” (LEWIATANA), JAKIM 
JEST PAŃSTWO (ROLA REGULACJI 
RZĄDOWYCH)

A.SMITH (1776) -

„NIEWIDZIALNA RĘKA 

RYNKU”, PRAWO POPYTU I PODAŻY, PAŃSTWO 
NIE JEST POTRZEBNE

KONTROLA NA POZIOMIE 
MIKRO

PROCES SOCJALIZACJI

MOTYWACJE

INTERAKCJE

RYTUAŁY

PODZIAŁ RÓL

ZABURZENIA, DEWIACJE I 
SPRZECIW SPOŁECZNY

CZYNNIKI ZAGRAŻAJĄCE 
PORZĄDKOWI

– WIELOŚĆ POPULACJI

: JAKOŚĆ

INTERAKCJI, ZAUFANIE, 
ZAANGAŻOWANIE EMOCJONALNE

– ZRÓŻNICOWANIE SPOŁECZNE

: 

KULTURA, ROLE ZAWODOWE, 

DOCHODY

– NIERÓWNOŚCI:

PIENIĄDZE, WŁADZA, 

PRESTIŻ

ŁAD SPOŁECZNY

ŁAD PRZEDSTAWIEŃ ZBIOROWYCH 

TRADYCJA (

PRZETWANIE GATUNKU)

ŁAD MONOCENTRYCZNY         CENTRUM 

DECYZYJNE (

PEŁNA KONTROLA NAD 

ŻYCIEM SPOŁECZEŃSTWA

)

ŁAD POLICENTRYCZNY             

INTERFERENCJA DECYZJI 

JEDNOSTKOWYCH

(„NIEWIDZIALNA RĘKA 

RYNKU”)

ŁAD POROZUMIEŃ ZBIOROWYCH 

WYNEGOCJOWANY KONSENSUS 

NORMATYWNY

(WOLNOŚĆ, RÓWNOŚĆ, 

SPRAWIEDLIWOŚĆ, JAKO DOBRA 

PUBLICZNE)

ZAŁOŻENIA (M.Mlicki)

Konflikty

– są wszechobecne, nieuniknione i 

nierozerwalnie wpisane w strukturę społeczną

Są powodowane przez immanentną dla 
struktury, sprzeczność między jej elementami,

zarazem przyczyniają się do jej zmian 
(charakter dialektyczny;  spowodowana przez 
konflikt zmiana 

→

nowa struktura z zalążkami 

sprzeczności)

Jest to zjawisko niejednorodne (konflikty: 
funkcjonalne i dysfunkcjonalne).

DEFINICJA

Pochodzenie: łac. conflictus –
„zderzenie”

Słownik wyrazów obcych PWN: 
„wszelkie zetknięcie się sprzecznych 
dążeń, niezgodność interesów, 
poglądów, antagonizm, kolizja, spór lub 
zatarg”

GŁÓWNE TEORIE 
KONFLIKTU

GENEZA

–

POZA SPOŁECZEŃSTWEM

•

UWARUNKOWANIA POZASPOŁECZNE 

(DARWINIZM; ROLA INSTYNKTÓW))

•

UWARUNKOWANIA PSYCHOLOGICZNE  

(np. KONCEPCJE TŁUMU)

–

W SPOŁECZEŃSTWIE

•

NIERÓWNOŚCI I DYSTANSE

•

WŁADZA I PANOWANIE

•

SYSTEMY WARTOŚCI

•

ZMIANY SPOŁECZNE

XIX WIECZNE TEORIE 
KONFLIKTU

DARWINIZM SPOŁECZNY

(H.SPENCER, 

L.GUMPLOWICZ)

EWOLUCJONIZM – KONFLIKT JAKO SIŁA 
NAPĘDOWA ZMIAN 

(PARK, G.SIMMEL)

MARKSIZM, TEORIE ELIT

(PARETO, 

MOSCA, SOREL)

G.SIMMEL          K.MARKS

Ż

RÓDŁEM 

KONFLIKTU JEST 

INSTYNKT WALKI I 

NIENAWIŚCI 

TKWIĄCY W 

CZŁOWIEKU

JEST ON 

WSZECHOBECNY, 

ALE NIE ZAWSZE 

PROWADZI DO 

ZMIANY LUB 

ZAŁAMANIA 

SYSTEMU

•

STOSUNKI   

EKONOMICZNE 
PROWADZĄ DO   
KONFLIKTÓW

•

KONFLIKTY 

PRZYBIERAJĄ
BIEGUNOWY 
CHARAKTER

•

SĄ ŻRÓDŁEM       

ZMIANY 
SPOŁECZNEJ

WSPÓŁCZESNE TEORIE XX w

R.DAHRENDORF

–

W SPOŁECZEŃSTWIE DOMINUJĄ ZWIĄZKI OPARTE NA 

PANOWANIU I PRZYMUSIE, 

–

ICH  ŻRÓDŁEM JEST ZASADA PODPORZĄDKOWANIA 

(ISTNIENIE ORGANIZACJI)

–

INTERESY JAWNE (GRUPY INTERESU)

–

INTERESY UKRYTE (QUASI-GRUPY)

L.COSER

–

KONFLIKTY FUNKCJONALNE VS. DYSFUNKCJONALNE

–

SZTYWNE VS. ELASTYCZNE STRUKTURY SPOŁECZNE

–

KONFLIKTY REALISTYCZNE VS. NIEREALISTYCZNE 

(ROZŁADOWANIE NAPIĘCIA)

Np. WSKAŹNIKI ROZWOJU   

SPOŁECZNEGO:

•

Dochód na mieszkańca, 

•

długość życia, 

•

poziom edukacji

Norwegia na 1 miejscu od 5 lat
Polska na 36 pozycji (1 pozycja 
w górę) za Czechami i Węgrami; przed 
Estonią, Słowacją, Litwą

Europa Środkowa i Wschodnia i WNP –

odsetek ludzi żyjących za mniej niż 2 $ 
dziennie wzrósł z 5 do 20 % ( lata 1990-
2001)

Np. UBÓSTWO W POLSCE

Granice niedostatku dla jednoosobowych 

gospodarstw domowych:

w ujęciu obiektywnym 597zł

w ujęciu subiektywnym 1153zł

Procent polskich gospodarstw domowych 

ż

yjących w niedostatku (marzec 2005r):

w ujęciu obiektywnym 23% 

w ujęciu subiektywnym 51%

NORMY I WARTOŚCI

SPRZECIW I NIEPOKOJE 
SPOŁECZNE

A.   NIERÓWNOŚĆ I 

STRATYFIKACJA    JAKO 

WARUNEK WSTĘPNY

B.   ŁĄCZENIE SIĘ W 

POCZUCIU KRZYWDY, 

POJAWIENIE SIĘ

PRZYWÓDCY, SYMBOLI, 

WZROST DEPRYWACJI

C.  ZBIOROWE WYBUCHY 

NIEZADOWOLENIA 

(PRZYKŁAD TŁUMU)

DYNAMIKA KONFLIKTÓW 
SPOŁECZNYCH

1. powstanie sprzeczności – niemożność

współistnienia pewnych stanów 
systemu,

2. uświadomienie sobie sprzeczności →

napięcia psychiczne, pobudzenie 
emocjonalne, frustracja, wrogość itd.,

3. dążenie do rozwiązania sprzeczności.

DEPRYWACJA SPOŁECZNA

Rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami 

a możliwościami ich zaspokojenia

• Strukturalna
- wynika ze 
zróżnicowania 

struktury społecznej

•Względna

- wynika z rozbieżności 

pomiędzy oczekiwaniami
a możliwościami realizacji

- regresywna  O - const M -

- aspiracyjna   O -

M - const

- progresywna O -

M -

INTENSYWNOŚĆ KONFLIKTU

ZNACZENIE, JAKIE POZOSTAJĄCE W 

KONFLIKCIE STRONY, PRZYPISUJĄ

PROBLEMOM STANOWIĄCYM PRZEDMIOT 

KONFLIKTU

ZAKRES PROBLEMÓW OBJĘTYCH KONFLIKTEM

STOPIEŃ EMOCJONALNEGO ZAANGAŻOWANIA 

WALCZĄCYCH STRON

IDEOLOGICZNA PODBUDOWA RACJI O KTÓRE 

TOCZY SIĘ WALKA

WPŁYW PSYCHOLOGICZNYCH MECHANIZMÓW 

WALKI

PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY 
KONFLIKTÓW SPOŁECZNYCH

LUDZIE WIERZĄ ŚWIĘCIE W SŁUSZNOŚĆ

SWOJEJ SPRAWY

W OKREŚLONY SPOSÓB POSTRZEGANY 

JEST PRZECIWNIK (DEHUMANIZACJA)

ZMIENIA SIĘ STOSUNEK DO 

CZŁOWNKÓW WŁASNEJ GRUPY: 

SOLIDARNOŚĆ, GOTOWOŚĆ DO 

POŚWIĘCEŃ

NIE UZNAJE SIĘ STANOWISK 

POŚREDNICH ANI KOMPROMISÓW

PODSTAWOWE FAZY 
KONFLIKTU SPOŁECZNEGO

I.    Sytuacja przedkonfliktowa

–

a/ pojawiają się sprzeczności wewnątrz 
grupy lub między grupami, dotyczące 
celów, dążeń, interesów, postaw, 
ideałów

–

b/ pojawia się napięcie, które przejawia 
się w postaci zbiorowego 
niezadowolenia, uczucie zagrożenia lub 
frustracja

PODSTAWOWE FAZY 
KONFLIKTU SPOŁECZNEGO

II.   Sytuacja właściwego konfliktu

–

A/ Pojawiają się ostre podziały między 
ludźmi, znacznie ograniczające lub 
uniemożliwiające współdziałanie między 
ludźmi, pojawia się próba racjonalizacji 
konfliktu (wyjaśnienia dlaczego się
pojawił)

–

B/ podjęta zostaje próba rozwiązania 
konfliktu

PODSTAWOWE FAZY 
KONFLIKTU SPOŁECZNEGO

III. Sytuacja pokonfliktowa

–

A/ Pojawia się dążenie do rozwiązania 
konfliktu (konflikt 
destruktywny/konstruktywny)

–

B/ utrzymywanie się przez pewien czas 
urazów i uprzedzeń w stosunku do 
drugiej strony

•

rozwiązywanie spraw istotnych

•

stereotypy i uprzedzenia

•

zerwany obieg informacji

SPOSOBY ROZWIĄZYWANIA 
KONFLIKTÓW

Moje 
interesy

Interesy partnera

RYWALIZACJA

WSPÓŁPRACA

KOMPROMIS

UNIKANIE

AKOMODACJA

ORIENTACJE SPOŁECZNE

indywidualistyczna – wybór opcji 
najkorzystniejszej dla siebie,

rywalizacyjna (eksploatacyjna) – zdobycie 
przewagi,

altruistyczna – dbałość o interes innych,

kooperacyjna – maksymalizacja 
wspólnego dobra,

egalitarna – tendencja do 
minimalizowania różnic.

(Grażyna Wieczorkowska 

– podejście interakcyjne)

SKUTKI SPRZECIWU 
SPOŁECZNEGO

„IM WIĘCEJ PRZEMOCY W RUCHU, KTÓRY 
DOPROWADZIŁ DO ZMIAN, IM WIĘKSZE ZMIANY 
WPROWADZONO, TYM BARDZIEJ 
SKONCENTROWANA I SILNIEJSZA MUSI BYĆ
WŁADZA ŻEBY TO WSZYSTKO UTRZYMAĆ.

MOŻE ONA STAĆ SIĘ KOLEJNYM ŻRÓDŁEM 
NIERÓWNOŚCI, DOMINACJI ORAZ NARASTANIA 
POCZUCIA KRZYWDY I NIEZADOWOLENIA.”
(przykład byłego  ZSRR)