1

Odlewnictwo i stopy

cracked by bonns
created by sobxxx

Materiałoznawstwo i sprzęt stomatologiczny
2006/2007

2

Odlewnictwo

- proces w 

wyniku którego dochodzi 

do zmiany wosku na metal

Stop

- mieszanina dwóch 

lub większej ilości metali 

ze sobą, bądź metalu z 

niemetalem

3

Stopy otrzymujemy przez:

• Stapianie
• Sprasowanie
• Elektrolizę soli metali

4

Stopy możemy podzielić na:

• Jednorodne (homogenne)

 składający się z metali 

całkowicie rozpuszczalnych w stanie ciekłym i 

stałym, tzn. mające zdolność tworzenia roztworów 

stałych

• Niejednorodne (heterogenne)

 składający się z metali 

rozpuszczających się w stanie ciekłym, a nie stałym, 

tzn. krystalizujących w stopach osobno i 

stanowiących mieszaninę czystych składników

• Nasycone (roztwór graniczny)

 są to stopy o 

ograniczonej rozpuszczalności składników jednego w 

drugim, tzn. że ze stany ciekłego wykrystalizowują 

do ściśle określonych stosunków procentowych, w 

których tworzą roztwór jednorodny, a pozostałość- 

stały roztwór niejednorodny  (eutektykę)

5

Podział stopów

• Podstawowe

: wchodzą w skład 

ostatecznej pracy protetycznej np. 
Au, Cr-Co, stałe

• Pomocnicze

: wykorzystywane na 

pewnym etapie pracy, ale nie 
wchodzące w jej skład: tłocznie, 
przeciwtłocznie, ortęcia oraz stopy 
ćwiczebne

6

Podział stopów

• Szlachetne

- charakteryzują się dużą 

zawartością metali szlachetnych

• Nieszlachetne

- charakteryzują się 

niewielką zawartością metali 
szlachetnych

   Obecnie ADA wprowadziła podział  

stopów na wysoko szlachetne, 
szlachetne oraz zawierające w swym 
składzie głównie metale nieszlachetne

7

Zastosowanie stopów

   Stopy stosowane są do 

wykonywania: koron, mostów, protez 
częściowych, łuków ortodontycznych. 
Ze stopów tytanu wykonywane są 
wszczepy dentystyczne- implanty

8

Stopy można podzielić na:

• Niskotopliwe

- poniżej 100º C

• Średniotopliwe

- 900-1100º C

• Wysokotopliwe

- 1200-1400º C

9

Stal

- stop żelaza, w którym 

zawartość węgla nie przekracza 

1,75%

Węgiel powoduje:

 zwiększenie wytrzymałości
 zwiększenie właściwości 

plastycznych

 podnosi temperaturę topnienia
 zwiększenie twardości

10

Stal

Węglowa

 bez dodatków

Stopowa

 

Zawiera pierwiastki 

ulepszające 

( Cr, Ni, Co)

11

Stal

Dwuskładnikowa

 Fe+ dodatek metalu

Wieloskładnikowa

 Fe+ więcej dodatków

np. stal niklowa

12

Stal

Konstrukcyjna Narzędziowa

Specjalna

kwasoodporna

nierdzewna 

żaroodporna

13

Stal chromowo- niklowa

(do mostów, koron, wkładów 

koronowo-korzeniowych

• Ni

- zwiększa wytrzymałość i 

sprężystość

• Cr

- zabezpiecza przed korozją

Nazwy: Wiron S, Wiron 77

14

Stop chromowo-kobaltowo-

molibdenowy

( do elementów precyzyjnych, 

koron, mostów)

• Co

- zwiększa wytrzymałość

• Cr

- zabezpiecza przed korozją, 

uniemożliwia zmianę kształtu.

• Stop ten charakteryzuje się dużą 

twardością, odpornością na temp. , 

małą kowalnością

15

Stopy ZŁOTA z dodatkiem

• Cu+ Ag
• Pt
• Ni
• Pd

   Próba karatowa: ilość czystego złota; 
   24 K = 100%

16

Stopy złota z Cu + Ag

Cu powoduje

• Zwiększenie twardości 
• Zwiększenie wytrzymałości
• Nadaje barwę czerwoną

Ag powoduje

• Zwiększenie twardości
• Zwiększenie wytrzymałości
• Zmniejszenie temp topnienia
• Nadaje barwę srebrzystą

17

Stopy złota z platyną

Platyna powoduje:

• Zwiększenie twardości i sprężystości
• Nadaje srebrzysty odcień

   Służy do wykonywania klamer, 

koron, rozległych mostów

18

Stopy złota z niklem

Nikiel powoduje:

• Rozjaśnienie barwy
• Zwiększenie twardości i sprężystości
• Zwiększenie wytrzymałości

   Służy do wykonywania łuków, 

klamer, szkieletów

19

Stopy złota z palladem

Pallad powoduje:

• Rozjaśnienie barwy
• Zwiększenie twardości i kruchości
• Zwiększenie odporności na korozję

20

Masy 

ogniotrwałe

Niskotopliwe

( do 150º C)

np. gips

Średniotopliwe

(700-1200º C)

np. stopy złota

Wysokotopliwe

(1400-1800º C)

np. stopy Cr-Co

21

Masy ogniotrwałe powinny 

charakteryzować się:

• Ogniooporna- nie może topić się i pękać w 

temp. stopu lub metalu

• Musi zwiększać swoją objętość pod wpływem 

wzrostu temp lub higroskopijnie

• Musi być drobnoziarnista, aby odlew był gładki
• Wytrzymała na zgniecenie, aby siła 

upychająca metal nie spowodowała jej 

uszkodzenia

• Obojętna dla metalu i stopów
• Prosta w użyciu
• Szybko wiążąca

22

Masy ognioodporne składają 

się z substancji 

ognioodpornej i wiążącej w 

stosunku 3 do 1

23

Czynniki wpływające na jakość 

gotowego odlewu metodą 

tradycyjną:

• Kurczliwość wosku odlewowego
• Rozszerzalność osłaniającej masy 

ogniotrwałej

• Temperatura wygrzewania formy 

odlewniczej

• Długość i grubość ćwieka odlewniczego
• Metoda wykonywania samego odlewu
• Kurczliwość stopu
• Obróbka gotowego modelu

24

Anderson wyróżnia cztery 

rodzaje ekspansji:

• Rozszerzalność wiązaniowa (następuje 

samorzutnie, a jej wielkość jest uzależniona 

od poszczególnych składników)

• Rozszerzalność higroskopijna (występuje 

przy zanurzeniu pierścienia w temp 38º C 

na około 30 min.)

• Rozszerzalność termiczna ( występuje przy 

temp 450º C)

• Rozszerzalność imersyjna ( występuje przy 

temp 573º C )

25

26

27