Wykład 14

5 czerwca 2008

Różnice rozwojowe i 

indywidualne w 

pamięci

 

 

Plan wykładu

• Rozwój pamięci: ujęcie tradycyjne
• Rozwój pamięci: ujęcie poznawcze
• Starzenie się a pamięć
• Przypadki nadzwyczajnej pamięci
• Możliwości usprawniania pamięci

 

 

Rozwój pamięci – ujęcie 

tradycyjne: warunkowanie 

• Najwcześniej wytwarzają się reakcje na 

bodźce odbierane przez narząd równowagi

• Później wytwarzają się reakcje na bodźce 

wzrokowe i słuchowe

• Wraz z wiekiem wzrasta szybkość 

wytwarzania się związków warunkowych i ich 

trwałość

• Jako pierwsze pojawiają się reakcje na bodźce 

pierwszosygnałowe, później na bodźce słowne

• Pierwsze związki powstają na podłożu 

odruchów pokarmowych

 

 

Rozwój pamięci – ujęcie 

tradycyjne: reakcje 

odroczone

• Rozwój reakcji odroczonych polega 

na systematycznym wzroście

Maksymalnego odroczenia
Liczby przedmiotów możliwych do 

odnalezienia

• Najpierw położenie, następnie 

kształt, barwa i wielkość pojemnika

 

 

Ujęcie tradycyjne:

pierwsze wspomnienia

• Początki pamięci w życiu płodowym: 

pamiętanie głosu matki, opowiadań i języka

• Pierwsze „opracowane”, rozwinięte 

wspomnienia pochodzą z wieku około 3 lat, 
ale

• Bardzo małe dzieci pamiętają przez pewien 

czas zdarzenia z własnego życia, np. 
badania z wykorzystaniem ruchomych 
zestawów u dzieci w wieku kilku miesięcy

 

 

Ujęcie tradycyjne: rozwój 

zakresu i trwałości 

pamięci

• Zakres pamięci bezpośredniej zmienia 

się z wiekiem:

• W wieku 2 lat wynosi 2 elementy
• W wieku 3 lat – 3 elementy
• W wieku 7 lat – 5 elementów
• W wieku 13-15 lat – 7 elementów
• Wraz z wiekiem wzrasta czas 

przechowywania informacji w pamięci

 

 

Ujęcie tradycyjne: rozwój 

pamięci mimowolnej i 

dowolnej

• Małe dzieci zapamiętują głównie w 

sposób niezamierzony, mimowolny

• Nakłanianie do dowolnego 

zapamiętywania powoduje 
pogorszenie efektów

• Wraz z rozpoczęciem nauki szkolnej 

coraz sprawniejsze posługiwanie się 
pamięcią dowolną

 

 

Ujęcie tradycyjne: 

podsumowanie

• Zainteresowanie prostszymi 

wskaźnikami pamięci

• Wykazywanie tego, że małe dzieci, 

w porównaniu z dorosłymi, mają 
gorszą pamięć

• Poszukiwanie różnic ilościowych

 

 

Krzywa zależności 

efektów od wieku

 

 

Rozwój pamięci: ujęcie 

poznawcze – strategie 

• W zadaniach wymagających stosowania 

strategii małe dzieci uzyskują znacznie 

niższe efekty niż dzieci starsze i dorośli

• W zadaniach niestrategicznych 

(rozpoznawanie, pośrednie testy 

pamięci)– brak różnic

• Wraz z wiekiem wzrasta częstość 

stosowania strategii

• Rozwój polega na coraz bardziej 

efektywnym dobieraniu strategii do zadań

 

 

Ujęcie poznawcze: 

deficyty strategiczne

• Zachowania pre- czy para-strategiczne
• Deficyt produkcyjny
• Deficyt mediacyjny
• Wraz z wiekiem rośnie repertuar zachowań 

strategicznych oraz

• przechodzenie od strategii prostych do 

złożonych

• od zewnętrznych do wewnętrznych
• od powierzchniowych do głębokich
• wzrasta kontrola nad przebiegiem procesów 

poznawczych

 

 

Ujęcie poznawcze: 

metapoznawcze składniki 

rozwoju pamięci

 

•

Metapamięć: introspekcyjna wiedza na temat 

pamięci

•

Wrażliwość metapamięciowa: świadomość 

tego, kiedy należy podejmować intencjonalne 

wysiłki, aby zapamiętać lub przypomnieć 

sobie

•

Wiedza o czynnikach wpływających na 

rezultaty zadań pamięciowych: cechy 

podmiotu, sytuacji, zadania i strategii, oraz 

ich interakcja

•

Deficyty metapoznawcze

 

 

Ujęcie poznawcze: 

semantyczne składniki 

rozwoju pamięci

• Wiedza jako czynnik wpływający na 

przebieg i efekty procesów 
pamięciowych

• Sposoby kodowania stosowane 

przez małe dzieci

• Badania porównawcze nad dziećmi 

i dorosłymi: szachy i dinozaury

 

 

Wiedza o dinozaurach

 

 

Co kogo interesuje?

 

 

Starzenie się a pamięć: co 

ulega pogorszeniu?

Pamięć operacyjna
Wskaźniki pamięci jawnej w zadaniach 

o charakterze laboratoryjnym

Wskaźniki pamięci deklaratywnej dla 

zdarzeń prywatnych i publicznych

Silniejszy transfer negatywny
Silniejsze hamowanie pro- i 

retroaktywne

 

 

Starzenie się a pamięć:

co się nie zmienia?

• Wyniki w zadaniach dotyczących 

pamięci utajonej

• Metapamięć
• Utrzymywanie się nabytych 

wcześniej umiejętności

• Pamięć prospektywna w 

naturalnych warunkach

 

 

Starzenie się a pamięć: co 

jest lepsze?

• Długotrwała pamięć zmysłowa
• Pamięć semantyczna, zwłaszcza 

rezultaty w testach słownikowych

• Wspomnienia z wcześniejszych 

okresów życia, reminiscencja w 
pamięci autobiograficznej

• Niektóre osiągnięcia ekspertów

 

 

Przypadki nadzwyczajnej 

pamięci

• Doniesienia anegdotyczne
• Pierwsze badania naukowe nad 

rachmistrzami pamięciowymi: Inaudi, 
Diamandi, Krieger, Finkelstein

• Najczęściej opisywany mnemonista: 

Szereszewski

• Współczesne przypadki niezwykłej 

pamięci: VP, Aitken, Bubbles P., Rajan 
Mahadevan, TM, TE

 

 

Niezwykłe osiągnięcia 

pamięciowe: wrodzone czy 

wyćwiczone?

• Koncepcja Ericssona wyćwiczonej 

pamięci (skilled memory): 
przypadek SF 

• Pamięć ekspercka
Szachiści
Kelnerzy
Taksówkarze

 

 

Od jakich czynników zmogą 

zależeć niezwykłe 

osiągnięcia pamięciowe?

• Wrodzone zdolności pamięciowe
• Ejdetyzm
• Synestezja
• Wykorzystywanie bardzo skutecznych 

strategii zapamiętywania i 
wydobywania

• Ćwiczenie
• Zainteresowania 

 

 

Usprawnianie pamięci

• Farmakologiczne usprawnianie 

pamięci

• Zapewnienie komfortu pracy mózgu
• Mnemotechniki
• Wiedza i umiejętności 

metapoznawczych

• Ćwiczenie strategii pamięciowych
• Aktywność poznawcza