Ilościowa teoria pieniądza
Ilościowa teoria pieniądza
2
Trzy etapy rozwoju monetaryzmu
3
Podaż pieniądza a inflacja
Wzrost podaży pieniądza (nominalnej M
SN
i
realnej M
S
) obniża oprocentowanie R, co
wzmaga popyt (konsumpcyjny i inwestycyjny)
i powoduje wzrost cen.
Rosnące ceny redukują siłę nabywczą
pieniądza i podnoszą stopę procentową.
Następuje zmniejszenie popytu aż do
osiągnięcia stanu równowagi.
Skala wzrostu cen musi być równa rozmiarom
wzrostu nominalnej podaży pieniądza (licząc w
procentach) – a to dlatego, żeby zachować
realna podaż pieniądza na stałym poziomie
M
S
=M
SN
/P.
4
„Zdaniem zwolenników ilościowej teorii
pieniądza przyczyną inflacji jest wzrost
ilości pieniądza w gospodarce”
(ponad stopę wzrostu gospodarczego – WK).
„inflation is always and everywhere a
monetary phenomenon”
M. Friedman, 1963, Inflation: causes and
consequences, Bombay: Asia Publishing House.
5
Fakty
‘
Nominalna podaż pieniądza, mierzona miarą M1, oraz
ceny P zmieniają się nie w takim samym tempie a
często w przeciwnym kierunku’.
Zatem realna podaż pieniądza też się zmienia.
Obrona zwolenników:
banki uniemożliwiają właścicielom wkładów automatyczny
transfer środków pomiędzy rachunkami terminowymi i rachunkami
czekowymi.
W latach 1970. płacono często wkładami terminowymi, dlatego
należy uwzględnić szerszą miarę pieniądza (M2 i M3).
zmiana realnej podaży pieniądza spowodowana nie tylko zmianą
wielkości produkcji, ale też szybkości obiegu pieniądza V, która
zmienia się w czasie.
6
Szybkość obiegu pieniądza
V – liczba wliczanych do PKB transakcji
obsługiwanych przez jednostkę pieniądza
w ciągu roku.
S
S
SN
M
Y
P
M
PY
M
PY
V
V
Y
M
S
zatem
7
Równanie wymiany Fishera
Sławne równanie ilości pieniądza (quantity equation of
money)
zależność odkryta przed kilkoma wiekami; równanie to
zostało starannie i precyzyjnie dopracowane pod
koniec XIX wieku przez Simona Newcomba,
amerykańskiego astronoma światowej sławy, ale też
ekonomisty; rozwinięte i spopularyzowane przez
Irvinga Fishera (1867-1947)
Według zapisu Fishera, równanie to ma następującą
postać (T – liczba transakcji dokonanych w ciągu roku)
P
T
V
M
P
Y
V
M
Y
M
V
P
9
„równanie Fishera odgrywa rolę kamienia węgielnego
w teorii pieniądza, podobnie jak w fizyce równanie
Einsteina: E=mc
2”
. (Milton Friedman)
David Hume w 1742 r.: "...powiększenie [ilości
pieniądza] nie daje innych efektów oprócz
podwyższenia cen siły roboczej i towarów [...]. W
trakcie procesu zmian dostosowawczych powiększenie
ilości pieniądza może mieć pewien wpływ, wywołując
pewne podekscytowanie w przemyśle, lecz po
ustaleniu się cen [...] nie ma ono żadnego znaczenia"
(1804, s. 314).
„... to czy mamy do czynienia z większą czy też
mniejszą ilością pieniądza w obiegu – nie ma istotnego
wpływu na wewnętrzny stan sytuacji w Państwie”.
krytyka równania Fishera:
Murray Rothbard:
10
PKB, pieniądz i szybkość obiegu (USA, 1929-1984)
11
Pieniądz i inflacja w Niemczech
12
Dynamika ilości
pieniądza i cen
w Niemczech
1961-1990
13
Dynamika ilości pieniądza i cen w USA 1891-1990
14
Dynamika ilości pieniądza i cen w Wielkiej Brytanii 1891-1990
15
Dynamika ilości
pieniądza i cen w
Japonii 1961-1990
16
Dynamika ilości
pieniądza i cen
w Brazylii
1965-1989
17
The liberty
Dolar vs.
Federal
Reserve Note
18
Hipoteza Fishera
nominalna stopa procentowa R
n
jest
sumą realnej stopy procentowej R i
stopy inflacji .
Hipoteza Fishera – w przybliżeniu,
zmiany stopy inflacji są kompensowane
zmianami nominalnej stopy, co sprawia,
że realna stopa procentowa pozostaje
(w przybliżeniu) stała.
Wzrost inflacji, czyli wzrost R
n
, przyczynia się do ucieczki
od pieniądza (ludzie kupują towary). W jednostce czasu
zawieranych jest coraz więcej transakcji, czyli skutkiem
wzrostu nominalnej stopu procentowej R
n
jest
zwiększenie szybkości obiegu pieniądza.
Hipotezy Fishera nie da się pogodzić z prostą wersją
ilościowej teorii pieniądza:
jeśli realna stopa procentowa jest stała,
to przyspieszenie tempa wzrostu nominalnej podaży pieniądza podnosi
zarówno stopę inflacji i nominalną stopę procentową. Ale wzrost
nominalnego oprocentowania powoduje spadek realnego popytu na
pieniądz. Zatem zmienia się też realna podaż pieniądza (by rynek pozostał
w równowadze). Wobec czego wzrost cen jest wyższy (a nie równy)
zwiększaniu nominalnej podaży pieniądza (bo M
S
=M
SN
/P).
Obrona tego, że fakty przeczą ilościowej teorii pieniądza:
oprócz zbyt wąskiej miary podaży pieniądza przyczyną
są zmiany wielkości produkcji Y i nominalnej stopy
procentowej R
n
(czyli szybkość obiegu pieniądza V).
W krajach gdzie nominalna stopa procentowa i produkcja
zmieniają się powoli, to tempo inflacji =P/P zbliża się
do tempa zmian nominalnej podaży ‘szerokiego’
pieniądza, M
SN
/M
SN
20
Nominalne i realne oprocentowanie roczne obligacji USA w latach
1875-1989
21
Inflacja a stopy procentowe (USA)
22
Stanley Fisher et al., (2002) Modern Hyper- and High Inflations
