Społeczno-pragmatyczna 

teoria uczenia się słów

Michael Tomasello

Oprac. Aleksandra Przesmycka

 

 

Próby wyjaśnienia procesu 

wczesnego uczenia się 

słów

•postulaty rozmaitych sposobów uczenia się

•powoływanie się na rozmaite „ograniczenia”, 

które ułatwiają dziecku zawężenie zbioru 

odniesień

•potrzeba plastycznych i potężnych zdolności 

społeczno-poznawczych, które pozwalają 

dziecku zrozumieć intencje komunikacyjne 

nadawcy

 

 

Trzy teorie uczenia się 

słów

• Teoria różnorodnych sposobów uczenia się – 

uczenie się słów przebiega tak samo jak uczenie 

się czegokolwiek innego – za wszystko 

odpowiedzialne są skojarzenia

• Teoria ograniczeń – oprócz różnorodnych form 

uczenia się dzieci wykorzystują także 

aprioryczne ograniczenia (czy zasady) uczenia 

sie słów, które umożliwiają im zawężenie w 

zasadzie nieskończonego zbioru możliwych 

odniesień, jakie może mieć każde nieznane 

słowo

• Teoria społeczno-pragmatyczna, według której 

natura procesu uczenia się słów jest całkowicie 

społeczna (uczenie się kulturowe – dzieci 

próbują określić intencje)

 

 

Teorie

Asocjacyjna teoria uczenia się nadal 

funkcjonuje, choć większość sądzi 

się, że jej kres nastał z końcem 

behawioryzmu.

Smith (2000) twierdzi, że esencją uczenia się 

słów jest kojarzenie dźwięków z wyrazistymi 

aspektami doświadczenia percepcyjnego

 

 

Doświadczenia

Eksperyment Moore'a, Angelopolus i Bennet 

(1999) – dla dwulatków kierunek spojrzenia, jako 

wskaźnik  uwagi i komunikacyjnej intencji 

dorosłego, w takiej sytuacji uczenia się słów 

wygrywa z  „obiektywną wyrazistością” (dziecko 

zapamiętuje przedmiot, na który patrzył dorosły, 

mimo że inny przedmiot był szczególnie 

wyróżniony – przez podświetlenie. 

Doświadczenia  Samuelson i Smith – najbardziej 

prawdopodobną interpretacją wyników jest 

stwierdzenie, że w obu badaniach dzieci 

próbowały w aktywny sposób określić intencje 

komunikacyjne dorosłej osoby, używającej 

nowego słowa.

 

 

Trzy pytania

• Czym jest symbol języka naturalnego?

• Dlaczego dzieci zaczynają się uczyć języka w 

określonym wieku, a nie w innym?

• Jakie procesy uczenia się są w to 

zaangażowane?

 

 

Czym jest symbol?

Symbol językowy jestdźwiękiem (czy 

innym zachowaniem), którego dwie istoty  

używają podczas interakcji, aby kierować 

nawzajem swoją uwagą i, tym samym, aby 

podzielać uwagę. Obie strony wiedzą, że w 

danej chwili robią właśnie to.

 

 

Dlaczego tak ważny jest 

koniec pierwszego roku 

życia dziecka?

Właśnie wtedy rozpoczyna się przyswajanie 

języka, dlatego że opiera się na zdolności 

bardziej podstawowej, mianowicie na 

umiejętności podzielania uwagi z innymi ludźmi, 

a niejęzykowa forma tej zdolności pojawia się 

pod koniec 1. roku życia. 

Język jest nierozerwalnie związany z innymi 

zdolnościami podzielania uwagi i to właśnie te 

zdolności stanowią rodzaj „dźwigu” dla 

przyswajania języka.

 

 

Jakie procesy są 

zaangażowane w 

przyswajanie języka?

Dzieci wykorzystują te same podstawowe 

zdolności odczytywania intencji innych osób 

w kontekstach społecznych w procesie 

uczenia się wielu innych działań kulturowych, 

takich jak posługiwanie się narzędziami czy 

uczestnictwo w innych rodzajach interakcji.

Przyswajanie języka, w tym także uczenie się 

nowych słów, najlepiej jest więc rozpatrywać 

jako jeden z przykładów ogólnego uczenia się 

kulturowego.

 

 

Symbole i konstrukcje

Proces dekompozycji funkcji komunikacyjnej  

całej wypowiedzi, docieranie do mniejszych 

jednostek funkcjonalnych jest ważnym 

wymiarem uczenia się języka. 

Kontekst syntaktyczny słowa jest często 

bardzo pomocny, a czasami wręcz częściowo 

określa znaczenie słowa. Tak naprawdę jednak 

analiza funkcjonalna dotyczy całej intencji 

komunikacyjnej, a zatem, aby w ogóle proces 

uczenia się nowych słów mógł się rozpocząć u 

dziecka, musi ono rozumieć pewne aspekty 

ogólnej intencji komunikacyjnej dorosłego, 

wyrażonej w wypowiedzi ujmowanej jako 

całość.

 

 

Główne przesłanie autora

Dziecko, żeby uczynić nowe słowo własnym – 

czyli żeby nauczyć się nie tylko je rozumieć, 

lecz także poprawnie go używać – musi się 

zaangażować w wyjątkową sytuację uczenia 

się społecznego (kulturowego)

Musi skierować swoje zachowanie 

komunikacyjne do dorosłego w ten sam 

sposób, w jaki przedtem dorosły kierował to 

samo zachowanie komunikacyjne do niego 

(„naśladowanie z odwróceniem ról”).

 

 

Współczesne teorie uczenia się słów są w 

większości nieadekwatne, gdyż nie doceniają 

społeczno-pragmatycznego wymiaru 

przyswajania języka w ogóle, zaś uczenia się 

słów w szczególności.