SPOŁECZNE ASPEKTY JA
I. KOLEKTYWNE IDENTYFIKACJE:
ROLA TOŻSAMOŚCI SPOŁECZNEJ
Dwa główne podejścia teoretyczne:
teorie
potrzymania pozytywnej samooceny
(self-enhancement theories, self-esteem
maintenance theories)
teoria
optymalnej dystynktywności
(optimal distinctiveness theory)
TEORIE POTRZYMANIA POZYTYWNEJ
SAMOOCENY
Teoria tożsamości społecznej
(social identity
theory - Tajfel, 1972; Tajfel & Turner, 1986) -
jednostki dążą do podtrzymania bądź
podwyższenia samooceny poprzez:
uczestnictwo w grupach dostarczających
pozytywnej identyfikacji
, bądź
obniżanie statusu
i wartościowości innych,
konkurencyjnych grup (np. poprzez
przypisywanie im cech moralnie negatywnych).
Teoria auto-kategoryzacji
(self-categorization,
Turner, 1985, 1987) - obraz siebie jako złożenie dwóch
składników: tożsamości indywidualnej i tożsamości społecznej.
tożsamość indywidualna
– Ja jako jednostka:
wykazuję stałość moich myśli, uczuć u zachowań w różnych
sytuacjach (mam cechy dyspozycyjne)
różnię się od wszystkich innych ludzi
tożsamość społeczna
- Ja jako członek grupy:
jestem podobny do innych członków mojej grupy
różnię się od członków innych grup.
Turner zakłada (za Tajfelem), że
tożsamość społeczna
rozwija się dzięki dążeniu do ugruntowania pozytywnej
samooceny
.
Konsekwencje przesunięcia uwagi z tożsamości
indywidualnej na społeczną (
depersonalizacja
):
Ludzie w mniejszym stopniu kierują się w swoich
działaniach przesłankami osobistymi, a w
większym
sygnałami grupowymi
, tj. są bardziej
skłonni do:
- używania
stereotypów
;
- współpracy
z członkami grupy własnej i
współzawodnictwa
z członkami grupy obcej;
- tworzenia
norm
grupowych;
- przejawiania
konformizmu
grupowego;
-
polaryzacji
postaw.
Wyzwanie dla takiego podejścia
:
Teoria tożsamości społecznej przewiduje, że
członkowie grup stygmatyzowanych (mniejszości o
niskim statusie lub o negatywnym wizerunku
społecznym
[np. Afro-Amerykanie w USA; osoby
niepełnosprawne; w homoseksualiści; mniejszości
etniczne, np. Arabowie, Cyganie)]
powinni cechować się
niższą globalną samooceną
,
niż członkowie grup większościowych.
W świetle badań (por. Crocker & Major, 1989) - brak
jest takiej zależności, a nawet zależność
przeciwna (Afro-Amerykanie).
Możliwe wyjaśnienia:
A. (w kategoriach strategii przetwarzania)
Członkowie grup stygmatyzowanych mogą stosować szereg
strategii redukujących znaczenie negatywnych
informacji
na temat ich grupy ze strony innych:
- „nie jestem typowym członkiem grupy”
- - porównania w dół
- selektywnie obniżanie ważności pewnych wymiarów (np..
Osiągnięć ekonomicznych) i podwyższanie ważności
innych (np. duchowości, moralności)
[nowe badania J. Crocker) – religijność Afro-Amerykanów
a samoocena]
B. (w kategoriach metodologicznych)
Stosowane
dotąd narzędzia pomiaru samooceny mierzą raczej
autoprezentację niż rzeczywistą samoocenę
.
TEORIA OPTYMALNEJ DYSTYNKTYWNOŚCI
M. Brewer (1991, 1993) - tożsamość kolektywna -
wyznaczona przez jednoczesne
dążenie do "bycia podobnym"
(dążenie
wspólnotowe, potrzeba przynależności do jakiejś grupy)
i
dążenie
do "bycia różnym"
(dążenie indywiduujące).
Dążenia te pozostają w konflikcie.
Tożsamość społeczna jest
kompromisem
między
tymi dążeniami - jednostki najsilniej identyfikują
się z grupami, które najlepiej taki konflikt
rozwiązują.
Dystynktywność zależy od
wielkości grupy
.
Zatem – identyfikacja z grupą mniejszościową
powinna być
silniejsza
, niż z grupą
większościową.
Badania (Mullen et al., 1992) wskazują, że
nasilenie "in-group bias"
(skłonności do faworyzowania "swoich") jest tym większe, im
mniejsza grupa własna w porównaniu do grupy obcej.
Inne badania (Brewer & Schneider, 1990) wykazują, że skłonność
do
działania we własnym interesie, bądź interesie grupy
, zależy od
jej wielkości.
Jeżeli grupa własna jest duża i "amorficzna" - ludzie działają w
interesie własnym, jeżeli jest mniejsza i „zwarta”, wyrazista - w
interesie grupy.