Prof. dr hab. Ludmiła Dziewięcka -
Prof. dr hab. Ludmiła Dziewięcka -
Bokun
Bokun
EUROPEJSKI KOMITET
EUROPEJSKI KOMITET
SPÓJNOŚCI
SPÓJNOŚCI
SPOŁECZNEJ
SPOŁECZNEJ
„
„
Zrewidowana strategia spójności
Zrewidowana strategia spójności
społecznej
społecznej
”
”
zatwierdzona przez KM 31.03.2004 r.
zatwierdzona przez KM 31.03.2004 r.
- wyciąg -
- wyciąg -
Spójność Społeczna
Spójność Społeczna
priorytetem Rady Europy
priorytetem Rady Europy
1.
1.
Spójność społeczna
Spójność społeczna
- w rozumieniu Rady Europy -
- w rozumieniu Rady Europy -
to
to
posiadana przez społeczeństwo zdolność zapewnienia
posiadana przez społeczeństwo zdolność zapewnienia
dobrobytu
wszystkim
swym
członkom,
dobrobytu
wszystkim
swym
członkom,
minimalizowania rozbieżności między nimi i unikania
minimalizowania rozbieżności między nimi i unikania
polaryzacji.
polaryzacji.
Społeczeństwo spójne to wspólnota wolnych,
Społeczeństwo spójne to wspólnota wolnych,
wspierających się nawzajem ludzi, którzy dążą do tych
wspierających się nawzajem ludzi, którzy dążą do tych
wspólnych celów metodami demokratycznymi.
wspólnych celów metodami demokratycznymi.
2.
2.
Nie istnieją społeczeństwa całkowicie spójne.
Nie istnieją społeczeństwa całkowicie spójne.
Spójność
Spójność
społeczna to ideał
społeczna to ideał
do którego należy dążyć.
do którego należy dążyć.
Trzeba ją
Trzeba ją
stale pielęgnować, ulepszać i dostosowywać
stale pielęgnować, ulepszać i dostosowywać
do zmian w
do zmian w
środowisku społecznym i gospodarczym,
środowisku społecznym i gospodarczym,
w technologii oraz
w technologii oraz
w systemach politycznych, krajowych i międzynarodowych.
w systemach politycznych, krajowych i międzynarodowych.
3.
3.
Spójność społeczna polega nie tylko na zwalczaniu
Spójność społeczna polega nie tylko na zwalczaniu
wykluczenia społecznego i ubóstwa. Chodzi tu również o
wykluczenia społecznego i ubóstwa. Chodzi tu również o
tworzenie
solidarności
w
społeczeństwie,
tak
by
tworzenie
solidarności
w
społeczeństwie,
tak
by
zminimalizować wykluczenie, zwalczać wykluczenie za
zminimalizować wykluczenie, zwalczać wykluczenie za
pomocą prewencji, jak i „leczenia”.
pomocą prewencji, jak i „leczenia”.
4.
4.
W dwudziestym wieku państwa Europy Zachodniej przyjęły
W dwudziestym wieku państwa Europy Zachodniej przyjęły
obowiązek osiągnięcia stanu równowagi między wzrostem
obowiązek osiągnięcia stanu równowagi między wzrostem
gospodarczym a sprawiedliwością społeczną. Postawa
gospodarczym a sprawiedliwością społeczną. Postawa
przyjęta przez Europę na tyle różni się od postawy innych
przyjęta przez Europę na tyle różni się od postawy innych
regionów świata, i
regionów świata, i
ż
ż
określa się ją mianem „europejskiego
określa się ją mianem „europejskiego
modelu społecznego". Stąd jest to
modelu społecznego". Stąd jest to
wyzwanie rzucone
wyzwanie rzucone
Europie dwudziestego pierwszego wieku.
Europie dwudziestego pierwszego wieku.
5.
5.
Potencjalne zagrożenia dla spójności społecznej, to np.
Potencjalne zagrożenia dla spójności społecznej, to np.
zmieniające się formy zatrudnienia, zagrożenia dla trwałości
zmieniające się formy zatrudnienia, zagrożenia dla trwałości
systemów zabezpieczeń społecznych, podupadłe dzielnice
systemów zabezpieczeń społecznych, podupadłe dzielnice
miast, przestępczość, które sprawiaj, że spada wśród ludzi
miast, przestępczość, które sprawiaj, że spada wśród ludzi
poczucie bezpieczeństwa życia codziennego, wzmocnione
poczucie bezpieczeństwa życia codziennego, wzmocnione
przez nowe zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem, takie jak
przez nowe zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem, takie jak
niewystarczający
dostęp
do
nowych
technologii
niewystarczający
dostęp
do
nowych
technologii
informatycznych
i
komunikacyjnych
lub
do
informatycznych
i
komunikacyjnych
lub
do
sprywatyzowanych przedsiębiorstw użyteczności publicznej,
sprywatyzowanych przedsiębiorstw użyteczności publicznej,
np. wodociągowych czy dostarczających elektryczność itp.
np. wodociągowych czy dostarczających elektryczność itp.
6.
6.
Te ryzyka dla utrzymania spójności społecznej sprawiły, że
Te ryzyka dla utrzymania spójności społecznej sprawiły, że
państwa
członkowskie
Rady
Europy
traktują
państwa
członkowskie
Rady
Europy
traktują
spójność społeczną priorytetowo.
spójność społeczną priorytetowo.
W trakcie spotkania w Strasburgu w październiku 1997 r.
W trakcie spotkania w Strasburgu w październiku 1997 r.
przedstawiciele państw i szefowie rządów państw
przedstawiciele państw i szefowie rządów państw
członkowskich Organizacji wskazali na spójność społeczn
członkowskich Organizacji wskazali na spójność społeczn
ą
ą
jako na „jedną z zasadniczych potrzeb poszerzonej Europy
jako na „jedną z zasadniczych potrzeb poszerzonej Europy
(...) istotne dopełnienie dzieła krzewienia praw i godności
(...) istotne dopełnienie dzieła krzewienia praw i godności
człowieka"
człowieka"
(
(
Deklaracja końcowa).
Deklaracja końcowa).
Zważywszy, że dzisiaj jej czterdziestu pięciu członków to
Zważywszy, że dzisiaj jej czterdziestu pięciu członków to
niemal cały geograficzny obszar Europy, Radzie Europy
niemal cały geograficzny obszar Europy, Radzie Europy
przypadła w udziale szczególnie widoczna rola krzewienia
przypadła w udziale szczególnie widoczna rola krzewienia
spójności społecznej w skali całego kontynentu.
spójności społecznej w skali całego kontynentu.
Budowanie spójności społecznej w oparciu o prawa
Budowanie spójności społecznej w oparciu o prawa
człowieka oraz ułatwianie im postępu ekonomicznego i
człowieka oraz ułatwianie im postępu ekonomicznego i
społecznego. (Artykuł la Statutu Rady Europy) +
społecznego. (Artykuł la Statutu Rady Europy) +
Europejska Konwencja Praw Człowieka i Zrewidowana
Europejska Konwencja Praw Człowieka i Zrewidowana
Europejska Karta Społeczna.
Europejska Karta Społeczna.
7.
7.
Zgodnie z powyższym, spójność społeczna to również:
Zgodnie z powyższym, spójność społeczna to również:
•
godność każdej osoby oraz uznanie jej własnych
godność każdej osoby oraz uznanie jej własnych
możliwości i udziału w
możliwości i udziału w
społeczeństwie przy pełnym
społeczeństwie przy pełnym
poszanowaniu różnorodności kultur, opinii i przekonań
poszanowaniu różnorodności kultur, opinii i przekonań
religijnych
religijnych
•
w
w
oln
oln
ość
ość
dążenia każdej jednostki do osobistego rozwoju
dążenia każdej jednostki do osobistego rozwoju
w ciągu jej życia
w ciągu jej życia
•
możliwość czynnego i pełnego uczestnictwa każdej
możliwość czynnego i pełnego uczestnictwa każdej
jednostki w społeczeństwi
jednostki w społeczeństwi
e
e
rzeczywisty dostęp do
rzeczywisty dostęp do
swych praw
swych praw
•
jest równość kobiet i mężczyzn
jest równość kobiet i mężczyzn
•
zaangażowanie w realizację praw oraz potrzeb tych
zaangażowanie w realizację praw oraz potrzeb tych
jednostek i grup społecznych, które w sposób
jednostek i grup społecznych, które w sposób
szczególny są narażone na zagrożenia. Do grup tych
szczególny są narażone na zagrożenia. Do grup tych
należą: dzieci, młodzi ludzie - dobrobyt przyszłych
należą: dzieci, młodzi ludzie - dobrobyt przyszłych
pokoleń, rodziny w bardzo trudnej sytuacji życiowej,
pokoleń, rodziny w bardzo trudnej sytuacji życiowej,
rodzice samotnie wychowujący dzieci, imigranci i
rodzice samotnie wychowujący dzieci, imigranci i
mniejszości etniczne, ludzie niepełnosprawni, ludzie
mniejszości etniczne, ludzie niepełnosprawni, ludzie
starsi, zwłaszcza ci, którzy mieszkają sami, lub którzy
starsi, zwłaszcza ci, którzy mieszkają sami, lub którzy
nie mogą już liczyć na pomoc rodziny.
nie mogą już liczyć na pomoc rodziny.
8.
8.
Zasady Rady Europy dostępu do praw społecznych:
Zasady Rady Europy dostępu do praw społecznych:
•
równość praw dla wszystkich, bez żadnej
równość praw dla wszystkich, bez żadnej
dyskryminacji;
dyskryminacji;
•
dostęp do usług wysokiej jakości i po przystępnych
dostęp do usług wysokiej jakości i po przystępnych
cenach dla wszystkich;
cenach dla wszystkich;
•
zwracanie specjalnej uwagi na potrzeby podatnych
zwracanie specjalnej uwagi na potrzeby podatnych
na zagrożenia członków społeczeństwa;
na zagrożenia członków społeczeństwa;
•
unikanie piętnowania osób mających specjalne
unikanie piętnowania osób mających specjalne
potrzeby;
potrzeby;
•
prowadzenie sprawiedliwej i stabilnej polityki
prowadzenie sprawiedliwej i stabilnej polityki
fiskalnej;
fiskalnej;
•
uczestnictwo użytkowników.
uczestnictwo użytkowników.
•
korzystania w sposób odpowiedzialny z ochrony
korzystania w sposób odpowiedzialny z ochrony
społecznej i świadczeń socjalnych.
społecznej i świadczeń socjalnych.
Spójność społeczna
Spójność społeczna
obowiązkiem
obowiązkiem
wszystkich
wszystkich
9.
9.
Zdolność zapewnienia dobrobytu
Zdolność zapewnienia dobrobytu
każdemu powinna być postrzegana
każdemu powinna być postrzegana
jako obowiązek wszystkich grup
jako obowiązek wszystkich grup
społecznych
i
musi
stać
się
społecznych
i
musi
stać
się
wspólnym celem każdego z aktorów
wspólnym celem każdego z aktorów
społecznych państwa, biznesu i
społecznych państwa, biznesu i
jednostki
(„społeczeństwo
jednostki
(„społeczeństwo
dobrobytu")oraz
określenie
i
dobrobytu")oraz
określenie
i
utrzymanie zasadniczej roli państwa
utrzymanie zasadniczej roli państwa
oraz innych instytucji publicznych
oraz innych instytucji publicznych
.
A. określenie i utrzymanie zasadniczej roli
państwa
oraz innych instytucji publicznych
10. Zasadnicze obowiązki rządu w obszarze polityki społecznej:
a) państwo jest gwarantem praw człowieka i demokracji
realizowanej poprzez uczestnictwo.
b) państwo
przywraca
w
wystarczającym
stopniu
sprawiedliwość
podziału
zasobów
dzięki
takim
mechanizmom
solidarności,
jak
redystrybucyjne
opodatkowanie i opieka społeczna- systemy opieki
społecznej
to
jedna
z
najpotężniejszych
form
instytucjonalnych, poprzez które wyraża się solidarność
społeczna. Stąd celem strategii jest wzmocnienie
stabilnych systemów zabezpieczenia społecznego, ich
rozwój i finansowanie.
c) państwo działa tak, by chronić słabe, nie posiadające
żadnych zabezpieczeń grupy, którym grozi wykluczenie
społeczne.
11. Rządy coraz bardziej przekonują się, że najlepszym sposobem
ułatwienia dostępu do praw socjalnych jest działanie w
warunkach partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim na
rzecz osiągania spójności społecznej. przekazywania obowiązku
zapewnienia świadczeń socjalnych władzom regionalnym i
lokalnym (świadczenia socjalne bliżej obywatela), partnerstwo
rządu i organizacji pozarządowych.
B. integracja wymiaru społecznego
z życiem gospodarczym
12. Wzrost
gospodarczy
ułatwia
osiągnięcie
spójności
społecznej. Jednakże rozwój ekonomiczny musi być
postrzegany jako środek służący osiągnięciu bardziej
podstawowego celu. jakim jest rozwój człowieka. W tym
właśnie duchu społeczność międzynarodowa zaangażowała
się
w
sprawę
eliminacji
ubóstwa
i
osiągnięcia
zrównoważonego rozwoju.
Zwłaszcza od czasu Szczytu w Johannesburgu uznaje się
w coraz większym stopniu zależność zrównoważonego
rozwoju gospodarczego od zrównoważonego rozwoju
społecznego, jak też od zrównoważonego rozwoju
środowiska. Chodzi o to, aby rozbieżności społeczno-
ekonomiczne nie zagrażały spójności społecznej aby kraje
nie poddawał się procesom globalizacji i naciskom by
dokonywać cięć w ochronie społecznej. Wydatki na cele
społeczne są mądrą inwestycją w przyszły zrównoważony
rozwój gospodarczy, a nie jedynie brzemieniem finansowym.
Co dobre dla spójności
społecznej, jest również
dobre dla biznesu
13.Prawo do pracy jest podstawowym prawem
człowieka
i
kluczowy
m
elementem
uczestnictwa w społeczeństwie. Powszechny
dostęp
do
zatrudnienia
i
promowanie
zatrudnienia godziwego - oto ważne czynniki
zwalczania ubóstwa i wykluczenia. Od biernego
uzależnienia
od
pomocy
społecznej,
do
czynnego
uczestnictwa
w
gospodarce.
Inwestowanie w zasoby ludzkie to jeden z
najbardziej decydujących obszarów inwestycji w
przyszły wzrost gospodarczy.
14.Odpowiedzialność
za
społeczeństwo
podmiotów gospodarczych to kwestia o
znaczeniu przełomowym dla społeczeństw
postindustrialnych. Rośnie zainteresowanie
sprawą obowiązków społecznych biznesu, a
obecnie powstają liczne instrumenty służące
ich realizacji.
C.
stworzenie nowej
etyki odpowiedzialności społecznej
15.Społeczeństwo jest spójne wtedy, gdy
ludzie biorą wzajemną odpowiedzialność
za siebie. Nie zawsze prowadzą do tego
wartości,
jakie
wyznaje
dzisiejsze
społeczeństwo europejskie.
Prawa jednostki są najlepiej chronione
w społeczeństwach, w których ludzie
mają poczucie współodpowiedzialności
za prawa i dobrobyt ogółu
.
Każdy ma rolę do odegrania
Organizacje społeczeństwa
obywatelskiego,
system edukacji oraz rodzice
muszą stworzyć i wdrożyć
nowe formy czynnego obywatelstwa
.
D. wspieranie rodziny i sprzyjanie
solidarności rodzinnej
Człowiek znajduje spełnienie nade wszystko w
relacjach z innym. Dlatego też wykonawcy
strategii spójności społecznej powinni dążyć do
wspierania rodzin i innych form stosunków
międzyludzkich, które łączą jednostki w szersze
kręgi solidarności. Poprzez rodzinę i jej wzorce,
wartości, których jest nośnikiem, specjalna troskę
o prawa i godność dzieci czy ludzi starszych
potrzebujących opieki. Tradycyjne instytucie
opiekuńcze odgrywają tu coraz mniejszą rolę i
ważnym staje się stworzenie - tam gdzie to
możliwe - alternatywnych form opieki,
E. zachęcanie do uczestnictwa w
społeczeństwie obywatelskim
Tworzenia
tkanki
społecznej
przez
stowarzyszenia charytatywne, sportowe i
kulturalne, razem z organizacjami dzieci i
młodzieży, pożyteczne społecznie formy
wolontariatu. Rządy powinny tworzyć
warunki sprzyjające takim gremiom i tego
typu działalności, które często skutecznie
uzupełniają sponsorowane przez rząd
programy budowy spójności społecznej.