W02 03 PROCESY POZNAWCZE

2009-09-24

PROCESY POZNAWCZE:

spostrzeganie, uwaga, my

lenie,

rozwi

zywanie problemów,

procesy decyzyjne, pami

ęć

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

LITERATURA:

Lindsay H., Norman D.A. (1991). Procesy przetwarzania informacji u

człowieka. Warszawa: PWN

Lorayne H. (1995). Sekrety superpamięci. Łódź: Ravi
Nęcka, E. (1994). Inteligencja i procesy poznawcze. Kraków: Impuls
Zimbardo P.H. (1999). Psychologia i Ŝycie, Warszawa: PWN

Odbiór
wra

RECEPTORY

Wzrok
Słuch
Smak
W

Dotyk

Stymulacja

BOD

rodowisko

zewn

trzne

i wewn

trzne

Procesy
umysłowe

UMYSŁ

Przetwarzanie
informacji

Procesy
behawioralne

REAKCJA

Działanie
Plany
Idee
Wyobra

enia

Fantazje

PROCESY UWAGI: Selekcja informacji

PROCESY POZNAWCZE

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

PROCESY UWAGI

Definicja:

zdolno

ść

wybiórczego skupiania

na cz

ęś

wej

ciowego materiału

sensorycznego, by

oddzieli

bod

znacz

ce od

nieistotnych

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

Funkcje:

• selekcja informacji

• czujno

ść

• przeszukiwanie

• kontrola czynno

jednoczesnych

2009-09-24

PROCESY

MIMOWOLNE

• Automatycznie

przetwarzane s

bod

ce:

• mało istotne dla

jednostki,

• znane i wielokrotnie

przetwarzane.

PROCESY

DOWOLNE

• Uwaga dowolna

kierowana jest na
bodziec ze wzgl

wiadomy cel.

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

PROCESY UWAGI

Poziom

pobierania

informacji

ODBIÓR

WRAśEŃ

Pobudzenie

receptorów

Poziom

przetwarzania

informacji

PERCEPCJA

Organizacja

wraŜeń w

sensowne i

spójne

spostrzeŜenia

Poziom
rozpoznawania
Informacji

IDENTYFIKACJA I
ROZPOZNAWANIE

Dopasowywanie
spostrzeŜeń do
istniejących w
umyśle obrazów
(rozpoznanie i
określenie funkcji)

Poziom
kodowania i
magazynowania
informacji

PAMIĘĆ

Kodowanie
informacji i
włączanie ich
w ukształtowane
struktury wiedzy

PROCESY SPOSTRZEGANIA

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

SPOSTRZEGANIE

Cel:
• uzyskiwanie
trafnego i stabilnego
obrazu

wiata

• tworzenie
umysłowych
reprezentacji
rzeczywisto

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

Na przebieg procesu
spostrzegania wpływa:

• aktywna rola naszego
umysłu,
• kontekst spostrzegania,
• wiedza, oczekiwania i
własne do

wiadczenia

2009-09-24

LENIE

Definicja: zło

ony

proces umysłowy,
polegaj

cy na

tworzeniu nowych
umysłowych
reprezentacji

wiata

za pomoc

przekształcania
dost

pnych

informacji.

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

Umysłowe reprezentacje
rzeczywisto

ci – tzw.

schematy poznawcze –
to nasza wiedza o

wiecie

porz

dkowana w kategorie.

dy schemat ma

struktur

wewn

trzn

jednocze

nie sam wchodzi

hierarchicznie w skład
bardziej zło

onych

schematów

SCHEMATY POZNAWCZE

CZYLI

STRUKTURY WIEDZY

•

SCHEMATY POJ

ĘĆ

• SCHEMATY ZDARZE

(SKRYPTY)

• SCHEMATY OSÓB

• MAPY UMYSŁOWE

• WYOBRA

NIA WZROKOWA

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

ROZWI

ZYWANIE PROBLEMÓW

lenie przechodz

ce od stanu

wyj

ciowego

(niepełne informacje, od których

zaczynamy)

do stanu docelowego (

zbiór informacji lub stan

rzeczy, który mamy nadziej

osi

ąć

)

za po

rednictwem pewnego zbioru operacji

umysłowych

(kroki, jakie musimy podj

ąć

, aby

przej

ść

od stanu wyj

ciowego do docelowego)

(Neweli i Simon, 1972)

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

2009-09-24

HEURYSTYKI

• wyznaczaj

ogólne zasady

post

powania

• słabo okre

lone

• zawodne

• skuteczne w przypadku

kszo

ci sytuacji

niespecyficznych lub
konkretnej grupy
problemów

ALGORYTMY

• szczegółowe metody

post

powania

• precyzyjne

• niezawodne

• przeznaczone dla

ograniczonej liczby
problemów

STRATEGIE ROZWI

ZYWANIA PROBLEMÓW:

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

PROBLEMY

: dobrze i

le zdefiniowane

otwarte i zamkni

FAZY ROZWI

FAZY ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW:

ZYWANIA PROBLEMÓW:

1. Dostrze

enie problemu.

2. Analiza sytuacji problemowej.

3. Wytwarzanie pomysłów.

4. Weryfikacja pomysłów.

5. Realizacja rozwi

zania i ocena

jego skuteczno

ci.

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

Warunki korzystania ze strategii:

• problem istotny

• du

a ilo

ść

czasu na rozwa

enie problemu

• sam decydujesz o ilo

ci informacji niezb

dnych do

rozwi

zania problemu

UMYS

OWE PRZESZKODY W

ROZWI

ROZWIĄZYWANIU PROBLEMÓW

ZYWANIU PROBLEMÓW

• uprzednie do

wiadczenia

• konserwatyzm

• l

k przed ocen

• fiksacja funkcjonalna

• afekt ojcowski

• efekt pierwsze

stwa /

wie

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

2009-09-24

STRATEGIE EKONOMII POZNAWCZEJ

W ROZWI

W ROZWIĄZYWANIU PROBLEMÓW

ZYWANIU PROBLEMÓW

Słu

Ŝą

: minimalizowaniu wysiłku i czasu wkładanego w

analizowanie informacji, maksymalizowaniu zysków i
skutecznemu lokowaniu swoich zasobów,

ALE PROWADZĄ CZĘSTO DO BŁĘDÓW DECYZYJNYCH

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

Warunki korzystania ze strategii:

• problem mało istotny

• mała ilo

ść

czasu na rozwa

enie problemu

• przeci

ąŜ

enie informacyjne lub brak informacji niezb

dnych

do rozwi

zania problemu

zasada dostępności

– zdarzenie jest tym bardziej prawdopodobne im

łatwiej moŜna je przywołać z pamięci

zasada reprezentatywności

– przynaleŜność do pewnej kategorii pociąga

za sobą posiadanie cech typowych dla członków danej kategorii

uleganie obrazowym przykładom

– podejmujemy decyzję chętniej i z

większym przekonaniem gdy moŜemy sobie konkretną sytuację wyobrazić

zasada zakotwiczania

– kontekst, w którym dana informacja jest

osadzona, dostarcza ram odniesienia dla podejmowanych decyzji.

zasada spostrzegania zdarzeń przypadkowych jak związanych ze
sobą, nieprzypadkowych

zasada selektywności

– zwykle poszukujemy informacji potwierdzających

nasze przekonania nie dostrzegając informacji im zaprzeczających.

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

STRATEGIE EKONOMII POZNAWCZEJ

STRATEGIE EKONOMII POZNAWCZEJ::::

MYŚLENIE TWÓRCZE

LENIE TWÓRCZE

LENIE TWÓRCZE –

–

– E. N

E. N

E. Nęcka

cka

POZIOMY
ROZUMIENIA
TWÓRCZO

CI:

twórczo

ść

płynna

• twórczo

ść

skrystalizowana

• twórczo

ść

dojrzała

• twórczo

ść

wybitna

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

KONCEPCJA INTERAKCJI
TWÓRCZEJ:

• Cel aktywno

ci twórczej

• Struktury próbne (próba
osi

gni

cia celu)

Tworzenie - redukowanie
rozbie

ci mi

dzy strukturami

z wykorzystaniem twórczych
operacji poznawczych
(intelektualnych).

UWAGA:

UWAGA: Inteligencja i twórczo

Inteligencja i twórczo

Inteligencja i twórczość to

cechy, które s

niezale

ne od siebie (nie koreluj

ze sob

2009-09-24

BLOKADY TWÓRCZEGO MY

BLOKADY TWÓRCZEGO MYŚLENIA

LENIA

• intelektualne – np. fiksacja funkcjonalna, sztywno

ść

lenia

•społeczne – np. autorytety hamuj

ce my

lenie twórcze

•emocjonalne - np. tendencje rywalizacyjne, agresywne,
l

k przed ocen

, perfekcjonizm

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

UWARUNKOWANIA TWÓRCZEGO MY

UWARUNKOWANIA TWÓRCZEGO MYŚLENIA

LENIA

• poznawcze – struktura umysłu; odpowiednie warunki
pracy

•emocjonalne – brak ocen, samoakceptacja, przyjazna
atmosfera, motywacja do pracy

•społeczne – pozytywne relacje interpersonalne, wsparcie
społeczne, atmosfera współpracy

PROCESY PAMI

PROCESY PAMIĘCIOWE

CIOWE

CIOWE::::

• Kodowanie

• Przechowywanie

• Wydobywanie (przypominanie i rozpoznawanie) informacji

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

• Pami

ęć

sensoryczna

• Pami

ęć

krótkotrwała

• Pami

ęć

długotrwała

TEORIA BLOKÓW PAMI

TEORIA BLOKÓW PAMIĘCI

CI::::

REJESTR SENSORYCZNY:

•Pojemno

ść

: du

•Czas przechowywania: krótki (0,5s - 2s)

•Utrata informacji: upływ czasu, interferencja

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

PAMI

PAMIĘĆ KRÓTKOTRWA

KRÓTKOTRWA

A (OPERACYJNA):

•Pojemno

ść

: mała (7+/-2 jednostki informacyjne)

•Czas przechowywania: do 20 s bez procedury
powtarzania

•Utrata informacji: upływ czasu, interferencja

2009-09-24

PAMI

PAMIĘĆ D

UGOTRWA

•Pojemno

ść

: nieograniczona

•Czas przechowywania: bardzo długi

•Utrata informacji spowodowana: niewła

ciwe

zakodowanie, upływ czasu, interferencja, nieskuteczne
wydobywanie

Wykład opracowany przez zespół psychologów CEN UWr.

UWAGA

UWAGA: Informacje w pamięci d

ugotrwa

gromadzone są w sposób uporządkowany –
zasada porz

zasada porz

zasada porządku informacji

dku informacji