PISMO ŚWIĘTE W RODZINIE    

 

 

      9.10.2014 

Ćwiczenia 

 

I. 

KANON – etymologia i znaczenie 



 

Podstawowe pojęcia 
- kanoniczność a natchnienie 
- kryteria kanoniczności w ujęciu katolickim 

 

k  a  u  w  u 
k  a  n  o  n 
 

Kanon – oznacza łodygę trzciny, pręt trzcinowy 

hebrajski -> kanech 
asyryjski -> kanu 

W znaczeniu pochodnym oznacza prosta długa laskę drewnianą.  
W sensie przenośnym – wiara, prowincja, reguła gramatyczna. 

Od czasów świętego Klemensa Rzymskiego wyraz „kanon” jest odnoszony do 
prawd wiary, obyczajów, liturgii a zwłaszcza do Pisma Świętego. 

W  liturgii  czytano  teksty  które  uważano  za  natchnione.  W  międzyczasie 
powstały apokryfy czyli teksty nienatchnione. 

 

KANON BIBLIJNY 

Od IV w pojęcie „Księga Kanoniczna”, „Kanon Biblijny” weszły już na stałe do 
terminologii kościelnej. 

Św.  Atanazy  wżywa  określenia  „kanon”  informując  że  „Pasterz”  Hermasa  nie 
należy do kanonu biblijnego. 

Księga natchniona – to takie pismo hagiografów Starego Testamentu i Nowego 
Testamentu  którego  pierwszym  autorem  jest  Bóg  i  dzięki  temu  autorytetowi 
Bożemu jest on rzeczywistym, pisanym słowem Bożym. 
 

Hagiograf -> święty pisarz  
hagio -> święty 

 

 

hagios -> święty 

grafe -> pismo 

 

 

grafo -> piszę, pisać 

hafiofrafia -> opisywanie życia świętych 

 

Księga kanoniczna – to taka księga której Boże pochodzenie i autorytet pisma 
natchnionego Kościół nauczający stwierdził jako taką (natchnioną) podał swoim 
wiernym aby stanowiła dla nich nieomylną regułę wiary i obyczajów. 

Natchnienie  księgi  pisma  zależy  wyłącznie  od  Boga  a  jej  kanoniczność  jest 
uzależniona bezpośrednio od Kościoła nauczającego który działa autorytatywnie 
w imieniu Chrystusa. 

Kanoniczność księgi suponuje (zakłada) natchnienie. 
Tylko księgi natchnione mogą być kanoniczne. 

 

Kanon bblijny – oficjalny zbiór (spis) ksiąg natchnionych. 

 

KRYTERIUM KANONICZNOŚCI 

Kryterium którym należy się posłużyć aby zaliczyć księgi do natchnionych: 



  Tradycja bosko-apostolska 

- o tym mówi Konstytucja o objawieniu Bożym nr. 8 (Sobór II) 
Oznaczenie  że  jakaś  księga  jest  natchniona  sprowadza  się  do 
stwierdzenia że  albo Jezus  albo  apostołowie  uznali  ową księgę  za 
natchnioną. 
Nie  wiadomo  jak i kiedy  Jezus pouczył  apostołów  które księgi są 
natchnione.  Księgi  natchnione  Starego  Testamentu  są  przejęte  od 
tradycji apostolskiej. 

Inne kryteria – poboczne 



 

Czytanie liturgiczne jakiejś księgi w kościele jako Pisma Świętego 
- jest ono niewystarczające ponieważ np. Kościół Syryjski czytał III 
list Świętego Pawła (apokryf) 



 

Apostolskie  pochodzenie  Księgi  które  można  polegać  na  tym  że 
albo  apostoł  był  jej  autorem  albo  autor  oparł  jej  treść  na 
informacjach, katechezach lub nauczaniu apostolskim 
-  pojawiają  się  w  historii  takie  apokryfy  które  mają  nazwy 
apostolskie 



 

Budująca treść zgodna z nauką proroków oraz hagiografów Starego 
testamentu i Nowego Testamentu 
- budującą treść miał np. list Świętego Pawła do Koryntian 

 

Nie  można  uznać  za  kryterium  wewnętrznego  Światła  Ducha  Świętego 
(Kalwin), zgodności treści z nauką o usprawiedliwieniu przez wiarę (Luter). 

Nie  jest  też  wystarczającym  kryterium  świadectwo  pierwszych  wieków,  są  to 
bowiem  kryteria  subiektywne  lub  maja  charakter  zwykłego  stwierdzenia 
historycznego że dana księgę uważają świętą. 

 

II. 

ZAGADNIENIA SZCZEGÓŁOWE 



 

Księgi natchnione i zagubione 



 

Księgi protokanoniczne i deuterokanoniczne 



 

Księgi apokryficzne 



  Pseudoepigrafy 

 

Sykstus Sjeneński OP (dominikanim) zm. 1569 

-  podzielił  księgo  Starego  Testamentu  i  Nowego  Testamentu  na  księgi 
protokanoniczne i deuterokanoniczne 

Protokanoniczne – księgi które najwcześniej zostały uznane przez natchnione 

Deuterokanoniczne – księgi które jako drugie z kolei zostały przyjęte do kanonu 
biblijnego 

Wszystkich ksiąg deuterokanonicznych jest 14 , licząc list Jeremiasza (w Ba 6) 
to  będzie  ich  15.  Do  tej  liczby  dochodzą  jeszcze  pewne  perykopy  ksiąg 
protokanonicznych. 
 

KANON KSIĄG ŚWIĘTYCH 

Judaistyczny – 39 ksiąg 

W kanonie katolickim – 45 ksiąg 

STARY TESTAMENT 

Judaistyczny zbiór Starego Testamentu (39 ksiąg) 

1.  PRAWO (Tora czyli Pięcioksiąg Mojżesza) 

- na początku – Księga Rodzaju (Rdz)  
- oto imiona – Księga Wyjścia (Wj)  
- wezwał – Księga Kapłańska (Kpł)  
- na pustyni – Księga liczb (Lb)  
- tymi słowami – Księga Powtórzonego Prawa (Pwt)  
 

2.  PROROCY (Nebiim) 

- pierwsi: 

  Księga Jozuego – Jehoszua (Joz) 
  Księga Sędziów – Szoftim (Sdz) 
  1-2 Księgi Samuela – Szemuel (Sm) 
  1-2 Księgi Królów – Melachim (Krl) 

są nazwane dziełem deuteronomistycznym

 

- późniejsi: 
  Księga Izajasza – Jeszajahu (Iz) 
  Księga Jeremiasza – Jiremijahu (Ir) 
  Księga Ezechiela – Jichzekel (Ez) 
- oraz Dwunastu Proroków Mniejszych – Trej Asar (ירת רשע) 
  Księga Ozeasza (Oz) 
  Księga Joela (Jl) 
  Księga Amosa (Am) 

  Księga Abdiasza (Ab) 
  Księga Jonasza (Jon) 
  Księga Micheasza (Mi) 
  Księga Nahuma (Na) 
  Księga Habakuka (Ha) 
  Księga Sofoniasza (So) 
  Księga Aggeusza (Ag) 
  Księga Zachariasza (Za) 
  Księga Malachiasza (Ml) 

 

3.  PISMA (ketuwim przez Żydów hellenistów zwane hagiografami) 

- pisma wielkie 
 

Księga Psalmów – Tehilim (Ps)

 

 

Księga Przysłów – Miszlei (Prz)

 

 

Księga Hioba – Ijow (Hi)

 

- pięć zwojów (megillot) Używanych podczas świąd żydowskich 
 

Pieśń nad pieśniami – Szir Haszirim (Pnp) → 

Pascha 

 

Księga Rut – Rut (Rt) → 

Tygodni/Pięćdziesiątnicy 

 

Lamentacje  Jeremiasza –  Eika  (Lm)  → 

9 dnia miesiąca (Ab – lipiec-

sierpień tj. rocznica zniszczenia Jerozolimy – 586 p.Chr) 

 

Księga Koheleta – Kohelet (Koh) → 

Namiotów  [EKLEZJASTES] 

 

Księga Estery – Ester (Est) → Purim

 

 

 

Księga Daniela – Daniel (Dn)

 

 

Księgi Ezdrasza i Nehemiasza – Ezra wuNechemia (Ezd i Ne lub 1-2 
Ezd)

 

 

1-2 Księgi Kronik – Diwrej Hajamim (Krn)

 

 
W kanonie żydowskim nie ma: 



 

Księka Tobiasza (Tb) 



 

Księga Judyty (Jdt) 



 

Księga Barucha (Ba) 



  1-2 Ksiega Machabejska (1-2 Mch) 



 

Księga Mądrości (Mdr) 



 

Mądrość Syracha (Syr)   [EKLEZJASTYK] 

 
 

 

Chrześcijański zbiór Starego Testamentu: 

1.  KSIĘGI HISTORYCZNE 



 

Prawo (Pięcioksiąg Mojżesza) 
  Księga Rodzaju (Rdz) – Liber Genesis (Gen) 
  Księga Wyjścia (Wj) – Liber Exodus (Ex) 
  Księga Kapłańska (Kpł) – Liber Leviticus (Lev) 
  Księga Liczb (Lb) – Liber Numeri (Nu) 
  Księga Powtórzonego Prawa (Pwt) – Liber Deuteronomium (Deu) 



   Dzieło deoteonomistyczne  

  Księga Jozuego (Joz) – Liber Iosue 
  Księga Sędziów (Sdz) – Liber Iudicum 
  1-2 Księga Samuela (1-2Sm) – Liber I-II Samuelis 
  1-2 Księga Królewska (1-2Krl) – Liber I-II Regum 



 

Dzieło kronikarskie 
  1 Księga Kronik (1Krn) – Liber I Paralipomenon 
  Księga Ezdrasza (Ezd) – Liber Esdrae 
  Księga Nehemiasza (Ne) – Liber Nehemiae 



 

Księgi historyczno-dydaktyczne 
  Księga Rut (Rt) – Liber Ruth 
  Księga Tobiasza (Tb) – Liber Thobis 
  Księga Judyty (Jd) – Liber Iudith 
  Księga Estery (Est) – Liber Esther 
  1-2 Księga Machabejska (1-2Mch) – Liber I-II Maccabeorum 

 

2.  KSIĘGI  DYDAKTYCZNE  (Sapincjalne/Mądrościowe  lub  Poetycko-

Dydaktyczne) 



 

Księga Hioba (Hi) – Liber Iob 



 

Księga Psalmów (Ps) – Liber Psalmorum 



 

Księga Przysłów (Prz) – Liber Proverbiorum 



 

Księga Koheleta (Koh) – Liber Ecclesiastes (Ecl)  



 

Pieśń nad pieśniami (Pnp) – Canticum Canticorum 



 

Księga Mądrości (Mdr) – Liber Sapientiae 



 

Mądrość Syracha (Syr) – Liber Ecclesiasticus 
 

 

 

3.  KSIĘGI PROROCKIE 



 

Prorocy więksi 
  Księga Izajasza (Iz) – Liber Isaiae 
  Księga Jeremiasza (Jer) – Liber Ieremiae 
  Lamentacje Jeremiasza (Treny) (Lm) – Lamentationes (Threni) 
  Księga Barucha (Ba) – Liber Baruch 
  Księga Ezechiela (Ez) – Prophetia Ezechielis 
  Księga Daniela (Dn) – Prophetia Danielis 



   Prorocy mniejsi  

  Księga Ozeasza (Oz) – Prophetia Osee 
  Księga Joela (Jl) – Prophetia Ioel 
  Księga Amosa (Am) – Prophetia Amos 
  Księga Abdiasza (Ab) – Prophetia Abdiae 
  Księga Jonasza (Jon) – Prophetia Ionae 
  Księga Micheasza (Mi) – Prophetia Michaeae 
  Księga Nahuma (Na) – Prophetia Nahum 
  Księga Habakuka (Ha) – Prophetia Habacuc 
  Księga Sofoniasza (So) – Prophetia Sophoniae 
  Księga Aggeusza (Ag) – Prophetia Aggaei 
  Księga Zachariasza (Za) – Prophetia Zachariae 
  Księga Malachiasza (Ml) – Prophetia Malachiae 

 

 

 

 

NOWY TESTAMENT (27 pism) 

1.  KSIĘGI HISTORYCZNE 

  Ewangelie 



  Ewangelia Mateusza (MT) 



  Ewangelia Marka (Mk)* 



 

Ewangelia Łukasza (Łk)* 



  Ewangelia Jana (J)* 

* niektóre fragmenty zaliczane są do deuterokanonicznych  
   Dzieje Apostolskie (Dz) 

 

2.  KSIĘGI DYDAKTYCZNE 

  14 listów Świętego Pawła 



 

List do Rzymian (Rz)

 



 

1-2 List do Koryntian (1-2 Kor)

 



 

List do Galatów/List do Galacjan (Ga)

 



 

List do Efezjan (Ef)

 



 

List do Filipian (Flp)

 



 

List do Kolosan (Kol)

 



 

1-2 List do Tesaloniczan (1-2 Tes)

 



 

1-2 List do Tymoteusza (1-2 Tm)

 



 

List do Tytusa (Tt)

 



 

List do Filemona (Flm)

 



 

List  do  Hebrajczyków/List  do  Żydów  (Hbr)  –  zaliczany  do  corpus 
Paulinum

 

  7 listów katolickich 



 

List Jakuba (Jk)

 



 

1-2 List Piotra (1-2 P)

 



 

1-2-3 List Jana (1-2-3 J)

 



 

List Judy (Jud)

 

 

3. 

KSIĘGA PROROCKA

 

 

Apokalipsa św. Jana/Objawienie św. Jana (Ap)

 

___ podkreślone zaliczane są do deuterokanonicznych 
 

 

Protestanci  przyjęli  kanon  palestyński  39  ksiag  i  nie  przyjmują  ksiąg 
deuterokanonicznych Starego Testamentu z tego powodu nazwali je apokryfami 
(gr.  Apokryfon  –  księga  tajemna).  Natomiast  właściwe  apokryfy  nazwali 
pseudoepigrafami (fałszywy zapis) 

Kościół  zachował  cały  depozyt  wiary,  wszystkie  księgi  i  żadnej  z  nich  nie 
zgubił.  

Dogmat trydencki 8 kwietnia 1546 r. 

Sobór podaje ile jest ksiąg, jakie są księgi i że jest to cały depozyt jaki kościół. 

Stary testament powstaje przy ponad 1000 lat (od XII do I w. p. Chr.). 

Najstarszym  tekstem  jest  Pieśń  Debory,  powstała ok.  1120 r.  p.  Chr.  Znajduje 
się w Księdze Sędziów (Sdz 5,1-31). 

Księga  Prawa  posiada  ustalony  kształt  w  V  w.  P.  Chr.,  natomiast  prorocy  i 
pisma w III w. p. Chr. 

Teodor  z  Mopsywesty  (zm.  428r.)  zdecydowanie  odrzucał  nie  tylko  księgi 
deuterokanoniczne  ale  także  nie  przyjmował  jako  kanonicznych  niektórych 
ksiąg  protokanonicznych  jak  Hioba, przysłów,  Kochelta, pieśni  nad pieśniami, 
1-2 kroniki Esdrasza i Niehełmiasta. 
Jego opinie potępił sobór konstantynopolitański w 553 r. 

Święty Hieronim, przebywał w Palestynie od 386 r., kontaktował się z Żydami 
w  Palestynie  i  wysnuł  zasadę  hebrajską  (veritas  hebrajca),  nie  uznawał  ksiąg 
deuterokanonicznych za natchnione 

W V w. Ustąpiły wątpliwości. 

Jeśli chodzi o Nowy Testament to aż do 175 r. nie było oficjalnego spisu ksiąg 
natchnionych.