1
Bud
żet Unii Europejskiej
1
Bud
żet Unii Europejskiej
2
Źródła finansowania działalności UE
Dzia
łalność UE finansowana jest z budżetu ogólnego i pięciu źródeł
pozabud
żetowych:
• Europejskiego Funduszu Rozwoju
• Europejskiego Banku Inwestycyjnego
• Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego
• Operacji kredytowych i pożyczkowych na rynkach finansowych
• Europejskiego Baku Odbudowy i Rozwoju
3
żniejszą rolę w systemie finansowym UE odgrywa
bud
żet ogólny.
• Początkowo każda z trzech Wspólnot Europejskich (EWWiS, EWG,
EWEA) mia
ła oddzielny budżet.
• W następstwie połączenia w 1967 r. instytucji tych Wspólnot
po
łączeniu uległy ich budżety. Poza budżetem ogólnym znajdował
si
ę budżet operacyjny EWWiS. Budżet ten funkcjonował do roku
2002.
• Do roku 1970 działalność Wspólnot była finansowana wyłącznie ze
sk
ładek .
• Uzyskane w ten sposób środki przeznaczane były przede wszystkim na
finansowanie Wspólnej polityki rolnej (pocz
ąwszy od roku 1962).
4
W kwietniu 1970 r. Rada podj
ęła decyzję o ustanowieniu
tzw. systemu zasobów w
łasnych, który miał stopniowo
ąpić bezpośrednie wpłaty krajów członkowskich do
bud
żetu.
• System zasobów własnych oznaczał, że do budżetu trafiały
w sposób automatyczny dochody pochodz
ące z określonych źródeł.
• W ten sposób została zapewniona autonomia finansowa Wspólnot,
gdy
ż finansowanie budżetu nie zależało od każdorazowych
negocjacji z krajami cz
łonkowskimi w kwestii wysokości wnoszonych
przez nich wp
łat do budżetu.
• Ustalony
system
finansowy
funkcjonowa
ł
do
pocz
ątku
lat
osiemdziesi
ątych, kiedy to przeprowadzono kolejne reformy.
5
Obecnie UE posiada tzw. zasoby w
łasne, z których finansuje wydatki.
Z prawnego punktu widzenia zasoby te nale
żą do UE. Państwa
łonkowskie gromadzą je w jej imieniu i przekazują do unijnego
bud
żetu.
Zasoby w
łasne dzielą się na trzy rodzaje::
• Tradycyjne zasoby własne – pochodzą z opłat celnych pobieranych
od towarów sprowadzanych z krajów nienale
żących do UE.
• Zasoby oparte na podatku od wartości dodanej (VAT) – w
postaci jednolitej stawki procentowej stosowanej do ujednoliconej
warto
ści dochodów z tytułu VAT osiąganych przez każde państwo
cz
łonkowskie.
• Zasoby oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB) –
uzyskiwane poprzez zastosowanie jednolitej stawki procentowej do
DNB ka
żdego państwa członkowskiego.
6
Do bud
żetu wpływają także inne dochody, takie jak podatki od
wynagrodze
ń pracowników instytucji UE, kary finansowe nakładane na
pa
ństwa członkowskie za łamanie prawa konkurencji i innych przepisów.
7
Zasady bud
żetowe:
• Zasada jedności (jednolitości) budżetu: wszelkie dochody i
wydatki musz
ą być ujęte w jednym budżecie, zapisane w jednym
dokumencie
bud
żetowym odnoszącym się do każdego roku
bud
żetowego.
• Zasada
jednoroczno
ści
–
bud
żet
jest
opracowywany
i
przyjmowany na jeden rok bud
żetowy i środki muszą zostać
wykorzystywane w tym okresie,
• Zasada uniwersalności – podobnie jak w budżetach krajowych,
oznacza,
że dochody i wydatki są wobec siebie autonomiczne, tzn.,
że poszczególne kategorie wydatków nie mogą być związane z
konkretnymi przychodami i odwrotnie.
Łączna kwota przychodów
musi zapewni
ć płynność budżetu, tzn. na pokrycie wszystkich
wydatków.
8
• Zasada równowagi budżetowej, dochody i wydatki zapisane w
bud
żecie muszą znajdować się w równowadze
• Zasada szczegółowości (specyfikacji) – poszczególne środki
przeznaczone s
ą na określone cele. Wyspecyfikowanie wydatków i
dochodów ma zapewni
ć przejrzystość budżetu i wykorzystaniu go
jako narz
ędzia realizacji przyjętych celów.
• Zasad jednostki rozliczeniowej – budżet sporządza się i wykonuje
w euro
• Zasada należytego zarządzania finansami – środki budżetowe
wykorzystuje
si
ę zgodnie z zasadą należytego zarządzania
finansami, tj. gospodarno
ści, efektywności i skuteczności
• Zasada przejrzystości budżetu – budżet i budżety korygujące oraz
sprawozdania finansowe publikuje si
ę w dzienniku Urzędowym UE.
9
żetu UE (Traktat o funkcjonowaniu UE)
Wieloletnie ramy finansowe
• Wieloletnie ramy finansowe mają na celu zapewnienie dokonywania
wydatków w sposób usystematyzowany i w granicach jej zasobów
w
łasnych
• Ramy ustala się na okres co najmniej pięciu lat
• Roczny budżet Unii jest zgodny z wieloletnimi ramami finansowymi
10
Roczny bud
żet UE
• Do dnia 1 lipca wszystkie instytucje i organy UE obliczają (zgodnie z
w
łasnymi procedurami wewnętrznymi) szacunkową wartość swoich
bud
żetów na przyszły rok.
• Komisja konsoliduje te szacunkowe wartości i opracowuje projekt
bud
żetu rocznego, który przedkłada Radzie i Parlamentowi
Europejskiemu do dnia 1 wrze
śnia (w praktyce Komisja stara się
przedstawi
ć projekt budżetu do końca kwietnia lub do początku
maja).
11
Czytanie bud
żetu w Radzie
• Rada przyjmuje stanowisko w sprawie projektu budżetu wraz z
ewentualnymi poprawkami i przekazuje je Parlamentowi
Europejskiemu nie pó
źniej niż 1 października.
• Rada informuje także Parlament Europejski o powodach, które
uzasadniaj
ą jej stanowisko.
Czytanie bud
żetu w Parlamencie
• Parlament ma 42 dni na przyjęcie budżetu lub przekazanie swoich
poprawek Radzie.
• Rada może przyjąć poprawki w terminie 10 dni i przyjąć projekt
bud
żetu.
12
Komitet Pojednawczy
• Jeżeli Rada nie przyjmie poprawek Parlamentu, tworzy się Komitet
pojednawczy, w sk
ład którego wchodzą członkowie Rady (lub ich
przedstawiciele) oraz taka sama liczba cz
łonków Parlamentu
Europejskiego.
• Komitet pojednawczy ma za zadanie opracować wspólny projekt w
terminie 21 dni.
• Po uzgodnieniu (na początku listopada) wspólnego projektu w
komitecie pojednawczym, Rada oraz Parlament maj
ą 14 dni na jego
przyj
ęcie lub odrzucenie. Parlament może przyjąć budżet nawet jeśli
Rada odrzuci wspólny projekt.
• Jeśli Rada lub Parlament odrzuci wspólny projekt a drugi organ władzy
bud
żetowej nie będzie w stanie podjąć decyzji, budżet zostaje
odrzucony i Komisja musi przedstawi
ć nowy projekt budżetu.
13
Je
śli na początku roku budżetowego budżet na ten rok nie zostanie
ostatecznie przyj
ęty, wydatki miesięczne nie mogą przekroczyć 1/12
środków zapisanych w budżecie na poprzedni rok budżetowy.
14
Procedura bud
żetowa
Projekt bud
żetu
Czytanie projektu bud
żetu – poprawki
Parlament
Czytanie poprawek
TAK
NIE
(wi
ększość oddanych głosów)
(wi
ększość członków)
Bud
żet przyjęty
Rada przyjmuje poprawki
Parlamentu w terminie 10 dni
Procedura
pojednawcza
Parlament i Rada
Wspólny projekt
13 listopada
do 4 grudnia
(21 dni)
TAK (w terminie 14 dni)
1 wrze
śnia
1 pa
ździernika
13 listopada (42 dni)
NIE
Parlament i Rada
przyjmuj
ą projekt (lub
nie s
ą w stanie
podj
ąć decyzji)
Rada odrzuca
projekt, ostateczny
g
łos należy do
Parlamentu
Przyj
ęcie budżetu
Rada przyjmuje
projekt
Rada i Parlament
odrzucaj
ą projekt
Odrzucenie projektu bud
żetu
18 grudnia
(14 dni)
15
• Komisja wykonuje budżet we współpracy z Państwami Członkowskimi na
łasną odpowiedzialność i w granicach przyznanych środków , zgodnie z
zasad
ą należytego zarządzania finansami.
• Komisja przedkłada corocznie Parlamentowi Europejskiemu i
Radzie rozliczenia za poprzedni rok bud
żetowy odnoszące się do
wykonania bud
żetu.
• Parlament Europejski na zlecenie Rady, udziela Komisji
absolutorium z wykonania bud
żetu. W tym celu Rada i Parlament
badaj
ą rachunki, bilans finansowy i roczne sprawozdanie Trybunału
Obrachunkowego.
• Przed udzieleniem Komisji absolutorium, Parlament Europejski
mo
że żądać przesłuchania Komisji w sprawie wykonania wydatków
lub funkcjonowania systemów kontroli finansowej.
16
Odpowiedzialno
ść za zarządzanie budżetem
• Ostateczna odpowiedzialność za wykonanie budżetu spoczywa na
Komisji Europejskiej.
• W praktyce większość unijnych funduszy (około 76%) jest
wydawana w ramach tzw. zarz
ądzania dzielonego. Zasada ta
polega na tym,
że to władze państw członkowskich, w większym
stopniu ni
ż Komisja odpowiadają za zarządzanie wydatkami.
17
Kontrola zewn
ętrzna
• Oprócz regularnych audytów i kontroli wewnętrznych roczne
sprawozdania finansowe i zarz
ądzanie zasobami UE podlegają
zewn
ętrznej i niezależnej kontroli Trybunału Obrachunkowego.
• Co roku Trybunał Obrachunkowy sporządza sprawozdanie dla
Parlamentu i Rady.
• Wraz z nimi wydaje opinię zwaną poświadczeniem wiarygodności ,
która dotyczy:
Wiarygodno
ści rachunków oraz
Legalno
ści i prawidłowości transakcji leżących u podstaw rozliczeń
18
Rozliczenie przed Parlamentem Europejskim
• Kiedy roczne sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego jest już
opublikowane, a roczne rachunki zamkni
ęte, Rada przedstawia
Parlamentowi Europejskiemu swoje zalecenia.
• Na tej podstawie Parlament Europejski wyraża opinię na temat tego,
jak Komisja zarz
ądzała budżetem w danym roku budżetowym
• Jeśli Parlament uzna, że zarządzanie to było prawidłowe, udziela
Komisji absolutorium.
19
20
Finansowanie bud
żetu w roku
2011
Inne (podatki
pracowników
instytucji UE,
sk
ładki państw
spoza UE na
niektóre programy
unijne, kary
finansowe dla
przedsi
ębiorstw)
1%
zasoby oparte na
podatku VAT
11%
op
łaty rolne i
cukrowe oraz c
ła
12%
zasoby oparte na
DNB
76%
21
Tabela 1. Struktura wydatków z bud
żetu UE w 2006r.
Wyszczególnienie
Wydatki w mln euro % bud
żetu
Rolnictwo
50 991
45,5
Polityka strukturalna
35 640
31,8
Polityki wewn
ętrzne
8 889
7,9
Dzia
łalność zewnętrzna 5 369
4,8
Administracja
6 657
6,0
Rezerwy
458
0,4
Pomoc przedakcesyjna 2 893
2,6
Kompensacje
1 074
1,0
Razem
111 970
100,0
22
Tabela 2. Wydatki w ramach bud
żetu UE w latach
2000-2006 i 2007-2013
Agenda 2000
Perspektywa finansowa 2007-
2013
1. Rolnictwo
1. Trwa
ły rozwój
2. Dzia
łania strukturalne
1a. konkurencyjno
ść na rzecz
wzrostu i zatrudnienia
3. Polityki wewn
ętrzne
1b. spójno
ść na rzecz wzrostu i
zatrudnienia
4. Polityki zewn
ętrzne
2. Zachowanie i zarz
ądzanie
zasobami
5. Administracja
3. Obywatelstwo, wolno
ść,
bezpiecze
ństwo i sprawiedliwość
6. Rezerwy
4. Unia jako partner globalny
7. Pomoc przedakcesyjna
5. Administracja
8. Kompensacje
23
żetu w roku 2011
Zasoby naturalne:
rolnictwo, rozwój
obszarów
wiejskich,
środowisko i
rybo
łówstwo
41%
UE na arenie
mi
ędzynarodowej
6%
Obywatelstwo,
wolno
ść,
bezpiecze
ństwo i
sprawiedliwo
ść
1%
Inne, w tym koszty
administracyjne
6%
Konkurencyjno
ść
i spójno
ść
46%
24
Tabela 2. Wydatki w ramach bud
żetu UE w latach
2000-2006 i 2007-2013
Szacunkowe wydatki na 2011 r
Mld
euro
%
1. Trwa
ły rozwój
64,5
46
1a. konkurencyjno
ść na rzecz wzrostu i
zatrudnienia
13,5
1b. spójno
ść na rzecz wzrostu i
zatrudnienia
51
2. Zachowanie i zarz
ądzanie zasobami
58,7
41
3. Obywatelstwo, wolno
ść,
bezpiecze
ństwo i sprawiedliwość
1,8
1
4. Unia jako partner globalny
8,8
6
5. Administracja
8,2
6
Razem
141,9
100
25
Trwały wzrost
Obejmuje on:
Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia –
wspieranie badań, szkolnictwa, innowacyjności i mobilności
Europejski
fundusz
dostosowania do
globalizacji
5%
Promowanie
zrównowa
żonych
sieci
transportowych i
energetycznych w
UE
18%
Poprawa jako
ści
edukacji i szkole
ń
9%
Agenda polityki
spo
łecznej
u
łatwiająca
spo
łeczeństwu
przewidywanie
zmian i
zarz
ądzanie nimi
2%
Nacisk na badania
naukowe i rozwój
technologii
54%
Inne dzia
łania i
programy
4%
Zdecentralizowani
e agencji
2%
Zamykanie
obiektów
j
ądrowych
2%
Konkurencyjno
ść i
innowacje
4%
26
Spójność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia –
rozwijanie potencjału gospodarczego w całej UE.
Pomoc
techniczna ;
0,20%
Cel "europejska
wspó
łpraca
terytorialna";
2,50%
Cel
"konkurencyjno
ś
ć regionalna i
zatrudnienie";
18,30%
Cel
"konwergencja"
fundusze
strukturalne;
61,60%
Cel
"konwergencja"
fundusz
spójno
ści;
17,40%
27
Zasoby naturalne i ich ochrona
finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej (WPR)
finansowanie polityki rybołówstwa i ochrony środowiska
Rybo
łówstwo;
1,60%
Środowisko;
0,50%
Inne dzia
łania i
programy;
0,10%
Rozwój
obszarów
wiejskich;
23,50%
Wydatki
zwi
ązane z
rynkiem i
pomoc
bezpo
średnia;
74,30%
28
Obywatelstwo, wolność,
bezpieczeństwo i sprawiedliwość
Wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość – finansowanie polityki
migracyjnej oraz bezpieczeństwa i sprawiedliwości
Solidarno
ść i
zarz
ądzanie
przep
ływami
migracyjnymi
54%
Bezpiecze
ństwo i
ochrona swobód
9%
Prawa podstawowe i
sprawiedliwo
ść
11%
Zdecentralizowane
agencje
17%
Inne dzia
łania i
programy
9%
29
Obywatelstwo – środki m.in. na politykę kulturalną, programy
popularyzujące kulturę i sztukę europejską oraz informowanie i
dialog z obywatelami UE
Informowanie o
polityce UE i wi
ększy
kontakt z obywatelami
15%
Inne dzia
łania i
programy
4%
Zdecentralizowane
agencje
17%
Instrument finansowy
ochrony ludno
ści
3%
Media 2007
17%
Wspieranie
europejskiej kultury i
ró
żnorodności
32%
Zapewnienie dost
ępu
do podstawowych
towarów i us
ług
12%
30
UE jako partner na arenie
międzynarodowej
Pomoc rozwojowa UE dla państw rozwijających się
Polityka sąsiedztwa
Pomoc przedakcesyjna
Wydatki na pomoc humanitarną
Pomoc
makroekonomicz
na; 2,10%
Instrument na
rzecz wspó
łpracy
z pa
ństwami
uprzemys
łowiony
mi; 0,30%
Pomoc
humanitarna;
10,30%
Inne dzia
łania i
programy ; 2,80%
Rezerwa na
pomoc
nadzwyczajn
ą;
3,30%
Wspólna polityka
zagraniczna i
bezpiecze
ństwa;
3,90%
Demokracja i
prawa cz
łowieka;
2%
Instrument na
rzecz
stabilno
ści; 1%
Instrument
wspó
łpracy w
dziedzinie
bezpiecze
ństwa
j
ądrowego;
2,40%
Instrument
przedakcesyjny;
19,70%
Europejski
Instrument
S
ąsiedztwa i
Partnerstwa
(ENPI); 21,40%
Instrument
wspó
łpracy na
rzecz rozwoju;
30,80%
31
Administracja
Zapewnia środki na funkcjonowanie aparatu administracji KE, Rady,
Parlamentu i innych instytucji UE, a także na świadczenia socjalne
dla unijnych urzędników.
Pozosta
łe
instytucje
37%
Emerytury
(wszystkie
instytucje)
15%
Szko
ły
europejskie
2%
Komisje
46%
32
Wspólna Polityka Rolna UE od 2007 r. jest
finansowana za pomoc
ą dwóch oddzielnych
funduszy:
• Europejskiego Funduszu Rolnego
Gwarancji (EFRG) i
• Europejskiego Funduszu Rolnego na
rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(EFRROW).
33
Europejski Fundusz Rolny Gwarancji
finansuje nast
ępujące wydatki:
• Interwencje w zakresie regulacji rynków
rolnych,
• Refundacje eksportowe,
• Płatności bezpośrednie dla rolników
przewidziane w ramach WPR,
• Wkład finansowy w wybrane działania
informacyjno-promocyjne na rzecz
produktów rolnych.
34
Ponadto Europejski Fundusz Rolny
Gwarancji finansuje m. in.
• niektóre działania weterynaryjne, np. zwalczanie
i kontrol
ę chorób zwierzęcych czy ochronę
fitosanitarn
ą,
• promocję produktów rolnych,
• wprowadzanie i utrzymywanie systemów
informacyjnych rachunkowo
ści rolniczej,
• wydatki związane z rybołówstwem.
35
Europejski Fundusz Rolny Gwarancji
(EFRG) nie pokrywa wydatków zwi
ązanych
z kosztami administracyjnymi i kosztami
zatrudnienia, poniesionymi przez pa
ństwa
cz
łonkowskie i przez beneficjentów
ubiegaj
ących się o środki z EFRG.
36
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju
Obszarów Wiejskich wspiera zrównowa
żony
rozwój obszarów wiejskich.
Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia
si
ę do realizacji następujących celów:
• Poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez
wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji,
• Poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich
poprzez wspieranie gospodarowania gruntami;
• Poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz
ró
żnicowania działalności gospodarczej.
37
ład EFFROW oblicza się na podstawie kwoty
ących
si
ę wydatków publicznych.
Stawk
ę wkładu EFFROW ustala się dla każdej osi:
1. w przypadku osi 1 (konkurencyjno
ść) i osi 3
(ró
żnicowanie i jakość życia) a także dla pomocy
technicznej maj
ą zastosowanie odpowiednie pułapy:
• 75% - 50% kwalifikujących się wydatków publicznych
38
W przypadku osi 2 (poprawa
środowiska naturalnego i
terenów wiejskich) oraz osi 4 (Leader) mo
żna
dofinansowa
ć ze środków UE:
– 80% - 50% kwalifikujących się wydatków publicznych
• Minimalna wysokość wkładu EFFROW na poziomie osi
wynosi 20%.
• Środki pomocy technicznej podjęte z inicjatywy Komisji
mog
ą być finansowane w 100%. Wydatki, które zostaną
sfinansowane z EFFROW nie mog
ą być współfinansowane
z funduszy strukturalnych UE.
Wykres 1. Wydatki w ramach Europejskiego Funduszu
Rolnego Gwarancji, w latach 2007-2011 (w tys. euro)
39
40
Cele Wspólnoty Europejskiej, na lata 2014-2020
Aktualne cele Unii Europejskiej zosta
ły określone w
dokumencie
„Europa 2020”, w którym stwierdzono, iż w
2020 roku Wspólnota powinna osi
ągnąć:
• Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64 lata - 75%,
• 3% PKB przeznaczyć na badania i rozwój,
• Cele 20/20/20 w zakresie klimatu i energii, (zmniejszenie
emisji dwutlenku w
ęgla o 20%, zwiększenie udziału
odnawialnych
źródeł energii w całkowitym zużyciu energii
do 20% i zwi
ększenie efektywności wykorzystania energii o
20%.
41
• Co najmniej 40% osób z młodego pokolenia powinno
uzyska
ć wyższe wykształcenie,
• Zmniejszenie o 20 mln osób zagrożonych ubóstwem.