Przyszłość WPR po 2013 roku

Obecne i przyszłe cele WPR

Wspólna

Polityka

Rolna

(WPR)

pełni

szczególną rolę w procesie integracji
europejskiej oraz w realizacji wielu celów
wspólnotowych

wykraczających

poza

tradycyjnie  pojmowane  funkcje  rolnictwa
związane  z  produkcją  Ŝywności.  Dzięki
reformom  z  ostatnich  lat,  WPR  stała  się
polityką  nowoczesną,  o  duŜym  potencjale
adaptacyjnym  do  nowych  Wspólnotowych
wyzwań  o  wielowymiarowym  charakterze,
coraz

silniej

przyczyniającą

się

zrównowaŜonego rozwoju całej Wspólnoty i
celów Strategii Lizbońskiej.

WPR odegrała główną

rolę w procesie

rozszerzenia  UE  o  12  nowych  państw  z
Europy  środkowej  i  wschodniej,  warunkując
ich płynne włączenie w jednolity rynek UE, a
takŜe  umoŜliwiając  przyspieszenie  procesów
dostosowawczych,

modernizacyjnych,

restrukturyzacyjnych oraz przyczyniając się
do

wielofunkcyjnego

rozwoju

obszarów

wiejskich.  W  ciągu  pięciu  pierwszych  lat
członkowstwa  Polski  w  UE,  Wspólna  Polityka
Rolna  wniosła  duŜy  wkład  w  aktywizację
ekonomiczną  i  społeczną  obszarów  wiejskich
oraz  poprawę  spójności  ekonomicznej  i
społecznej w rozszerzonej UE.

Wspólnotowy

charakter,

wymiarze

legislacyjnym, instytucjonalnym i przede
wszystkim

finansowym,

polityki

rolnej

realizowanej w UE znajduje coraz silniejsze
uzasadnienie. Kluczowym komponentem WPR
jest

zapewnienie

równych

warunków

konkurencji

poprzez

przeciwdziałanie

zróŜnicowaniu poziomu wsparcia tego sektora
między państwami członkowskimi. Państwa te
charakteryzuje róŜne  podejście (preferencje)
do  polityki  rolnej  i  róŜne  moŜliwości  jej
finansowania.  TakŜe  nowe  zadania  stawiane
przed  rolnictwem  i  polityką  rolną  UE  mają
charakter

ponadgraniczny,

wspólnotowy,

dlatego skuteczne działania w tym zakresie
wymagają inicjatywy i realizacji na poziomie
wspólnotowym.

Prognozy wskazują, iŜ w perspektywie
średnio i długookresowej prawdopodobny jest
wzrost globalnego popytu na surowce rolne,
co

moŜe

doprowadzić

napięć

światowym  rynku  Ŝywnościowym,  podobnych
do  tych,  jakie  miały  miejsce  w  latach  2007-
2008.  W  tym  kontekście  zasadnym  jest
dąŜenie

Wspólnoty

zapewnienia

bezpieczeństwa Ŝywnościowego nie tylko w
ramach UE, ale takŜe do jej aktywnego
wkładu

globalne

bezpieczeństwo

Ŝywnościowe.

Wymagać

będzie

zapewnienia

korzystnych

warunków

instytucjonalnych i ekonomicznych. Tym
samym, dotychczasowe cele traktatowe
określone w art. 33 pozostaną aktualne takŜe
po 2013 r.

Rolnictwo

obszary

wiejskie

gospodarują

duŜą

częścią

zasobów

naturalnych w EU dlatego naleŜy dąŜyć do
pełniejszego

wykorzystania

potencjału

rolnictwa w realizacji wspólnotowych celów
związanych z

przeciwdziałaniem globalnym

problemom środowiskowym, w tym w
szczególności zmianom klimatycznym i
spadku

bioróŜnorodności.

WPR

powinna

odegrać

jedną

kluczowych

ról

wspólnotowych

wysiłkach

zakresie

przeciwdziałania zmianom klimatycznym oraz
adaptacji do ich skutków, jak równieŜ
zapobiegania

utracie

róŜnorodności

biologicznej na obszarach uŜytkowanych
rolniczo.

Mimo  Ŝe  dalsze  podnoszenie  coraz  bardziej
surowych  wymogów  wspólnotowych  wobec
systemu  produkcji  rolnej  jest  zgodne  z
oczekiwaniami  społecznymi,  wiąŜe  się  ono  z
kosztownymi

inwestycjami

dostosowawczymi,

wzrostem

kosztów

operacyjnych

oraz

niepełnym

wykorzystaniem  potencjału  produkcyjnego.
Coraz  wyraźniej  teŜ  widać,  iŜ  w  przyszłości
konieczne  będzie  znalezienie  kompromisu
między  celami  ilościowymi  (bezpieczeństwo
Ŝywnościowe)

środowiskowymi

(bezpieczeństwo

środowiskowe).

Wzrost

kosztów produkcji wynikający z ograniczeń i
dostosowań

stawia

bowiem

rolników

europejskich

gorszej

pozycji

konkurencyjnej

wobec

producentów

krajów, które nie stosują takich wymogów.

W wielu regionach UE, szczególnie w nowych
państwach członkowskich, rolnictwo jest
wciąŜ

głównym

gospodarzem

obszarów

wiejskich.  Bezpośrednia  i  pośrednia  rola
działalności  rolniczej  w  utrzymaniu  struktury
osiedleńczej  oraz  społecznej  i  gospodarczej
pozostaje  wciąŜ  kluczowa.  Wspólna  Polityka
Rolna  wywiera

duŜy wpływ terytorialny

poprzez

wsparcie

finansowe

oraz

promowanie  właściwego  gospodarowania
gruntami  w  ramach  I  filaru.  Doniosłą  rolę  w
tym zakresie  pełni takŜe II filar WPR  poprzez
wspieranie  restrukturyzacji,  inwestycji  oraz
promowanie

zrównowaŜonych

metod

gospodarowania, a takŜe dywersyfikację
obszarów wiejskich.

Cechą

charakteryzującą

europejskie

rolnictwo jest dominujący udział

małych,

rodzinnych

gospodarstw

rolnych

najprawdopodobniej sytuacja ta nie zmieni
się zasadniczo w perspektywie 10-20 lat,
pomimo

postępującej

restrukturyzacji.

Gospodarstwa  te  będą  wciąŜ  pełnić  istotną
rolę w realizacji wielu wspólnotowych funkcji
publicznych  gospodarki  wiejskiej.  Dlatego
naleŜy  załoŜyć,  iŜ  wsparcie  dochodów  w
ramach WPR będzie determinować Ŝywotność
ekonomiczną

gospodarstw

korzyści

wynikające z wielofunkcyjności europejskiego
rolnictwa.

Przyszły kształt Wspólnej Polityki Rolnej

Wspólna Polityka Rolna takŜe po 2013 r.
będzie

odgrywać

kluczową

rolę

zapewnieniu

UE:

bezpieczeństwa

Ŝywnościowego, zrównowaŜonego rozwoju
rolnictwa i obszarów wiejskich, równych
warunków konkurencji na jednolitym rynku
rolnym

takŜe

silnej

pozycji

konkurencyjnej UE na globalnym rynku
rolnym.

uwagi

wielofunkcyjność

rolnictwa i obszarów wiejskich, WPR po 2013
r.

powinna

być

takŜe

efektywnym

instrumentem

skierowanym

nowe

wspólnotowe wyzwania, związane m.in.
z ochroną zasobów naturalnych, zmianami

klimatycznymi,

gospodarką

wodną,

róŜnorodnością biologiczna oraz energią
odnawialną.

10.

Aby  zapewnić  skuteczność  WPR  w  realizacji
powyŜszych  zadań  w  przyszłości,  kolejne
zmiany tej polityki powinny:

(i)

zachować w pełni jej

wspólnotowy

charakter,  w  szczególności  w  wymiarze
finansowym, zapewniając przez to równe
warunki  konkurencji  na  jednolitym  rynku
UE,

(ii)

powiązać poziom i alokację wsparcia
finansowego poszczególnych działań, w
tym

płatności

bezpośrednich,

aktualnymi i przyszłymi celami, co
wymaga

m.in.

odejścia

przestarzałych i nieuzasadnionych w
obecnej sytuacji historycznych pułapów
płatności

bezpośrednich

odzwierciedlających

intensywność

poziom

produkcji

rolnej

poszczególnych państwach członkowskich
sprzed kilkunastu lat, a takŜe

(iii)

ograniczyć koszty wdroŜeniowe po stronie
instytucji UE i państw członkowskich, co
wymaga

dalszego

uproszczenia

tej

polityki.

Przyszła

WPR

musi

być

zrozumiała dla rolników, a takŜe dla
podatników,

bez

jej

znacznego

uproszczenia nie będzie to moŜliwe.

11.

ZwaŜywszy na: (i) rozszerzenie zakresu celów
WPR o nowe wspólnotowe wyzwania, przy
zachowaniu

większości

dotychczas

realizowanych zadań, (ii) kluczową rolę
solidarności

finansowej

dla

sprawnego

funkcjonowania jednolitego rynku, a takŜe
(iii)

zmniejszenie

poziomu

wsparcia

cenowego,

niezbędne

jest

zapewnienie

odpowiedniego

poziomu

finansowania

wspólnotowego tej polityki po 2013 r. co
najmniej

obecnym

poziomie.

Jednocześnie

istotnym

zagroŜeniem

dla

dostarczania  europejskiej  wartości  dodanej
przez  WPR  w  przyszłości  byłoby  zwiększenie
współfinansowania  tej  polityki  z  budŜetów
krajowych,  a  w  szczególności  wprowadzenie

współfinansowania

krajowego

płatności

bezpośrednich. Zmiana taka zahamowałaby
proces

spójności

gospodarczej

Wspólnocie, zmuszając biedniejsze państwa
członkowskie

zwiększenia

wydatków

publicznych  w  celu  zapewnienia  równych
warunków  konkurencji  dla  ich  sektorów
rolnych  na  jednolitym  rynku,  lub  teŜ  do
rezygnacji

korzyści

ekonomicznych

związanych z konkurowaniem na równych
zasadach

tym

sektorze.

Próby

renacjonalizacji WPR są niedopuszczalne.

12.

Biorąc pod uwagę powyŜsze uwarunkowania,
niezbędne

jest

takŜe

zachowanie

dotychczasowej

struktury

WPR,

tj.

wszystkich

trzech

elementów

obecnej

polityki:  (i)  wspólnej  organizacji  rynków,  (ii)
systemu  płatności  bezpośrednich  oraz  (iii)
polityki rozwoju obszarów wiejskich.

Interwencja rynkowa

13.

związku

otwieraniem

się

rynku

wspólnotowego  na  konkurencję  zewnętrzną  i
rosnącą  niestabilnością  międzynarodowych
rynków  rolnych  niezasadne  byłoby  dalsze
ograniczanie

interwencji

rynkowej

prawodawstwie  wspólnotowym.  Mechanizmy
interwencji  powinny  takŜe  w  przyszłości
stabilizować  rynkowe  warunki  produkcji,
współdecydując

ten

sposób

bezpieczeństwie Ŝywnościowym UE. Wspólna
Polityka Rolna powinna zatem

zachować

skuteczne

instrumenty

interwencji

rynkowej  –  nie  są  juŜ  one  podstawowym
sposobem  wsparcia  dochodów  rolniczych,
jednak  zapewniają  „siatkę  bezpieczeństwa”
uruchamianą  w  sytuacjach  szczególnych
(duŜy  spadek  cen,  wzrost  wahań  cen).
Zachowanie

moŜliwości

skutecznej

interwencji jest istotne w sektorach o
szczególnej roli dla środowiska, regionów
oraz

większości

średnich

małych

gospodarstw

rolnych.

Skuteczność

mechanizmów  interwencji  rynkowej  zaleŜy
nie  tylko  od  zakresu  instrumentów  prawnych
w strukturze WPR, ale takŜe od terminowego
ich  uruchamiania  w  reakcji  na  zmiany
sytuacji rynkowej.

14.

Konieczne  jest  pogłębienie  aktywności  UE  w
odniesieniu  do  zyskujących  na  znaczeniu
elementów  powiązanych  z  funkcjonowaniem
jednolitego  rynku  UE,  takich  jak

działania

promocyjne  (zarówno  na  rynku  UE  jak  i
rynkach  międzynarodowych),  a  takŜe  -  z
uwagi na wzrost intensywności pojawiania się
nowych czynników ryzyka w produkcji rolnej,
związanych  m.in.  ze  zmianami  klimatu
(susze,

patogeny

zwierząt i roślin)

zaawansowane

instrumenty

zarządzania

ryzykiem i kryzysami w rolnictwie. Dalsza
ewolucja I filaru WPR powinna obejmować
takie

budzące

zainteresowanie

opinii

publicznej

istotne

zagadnienia

jak

odpowiednie

nawyki

Ŝywieniowe

wśród

poszczególnych grup konsumenckich czy teŜ
pomoc Ŝywnościowa dla osób najuboŜszych.

Płatności bezpośrednie

15.

Płatności bezpośrednie powinny pozostać
instrumentem WPR, odpowiedzialnym za: (i)
wsparcie

stabilizację

dochodów

rolniczych, (ii) utrzymanie uŜytków rolnych
w dobrej kulturze rolnej, zgodnej z
wymogami

środowiska,

iii)

rekompensowanie  kosztów  związanych  z
wypełnianiem  wymogów  wspólnotowych  (w
odniesieniu  do  jakości  i  sposobów  produkcji)
związanych

zapewnianiem

części

pozaprodukcyjnych dóbr publicznych, a takŜe
(iv)

zapewnienie

równych

warunków

konkurencji w ramach jednolitego rynku
rolno-Ŝywnościowego. Wspieranie dochodów i
utrzymanie gruntów w dobrej kulturze jest
szczególnie

istotne

obszarach

niekorzystnych  warunkach  gospodarowania.
Zniesienie  lub  istotne  ograniczenie  płatności
bezpośrednich  w  ramach  WPR  groziłoby
trwałym  porzuceniem  działalności  rolniczej
na wielu takich obszarach, a takŜe nadmierną
koncentracją i intensyfikacją produkcji rolnej
na  innych  obszarach.  Tym  samym,  płatności
bezpośrednie

powinny

zapewnianiać

stabilność  ekonomiczną  i  zrównowaŜony
rozwoju  rolnictwa  wspólnotowego,  a  takŜe
bezpieczeństwo  Ŝywnościowe  i  środowiskowe
UE. Ich rola w tym zakresie moŜe wzrosnąć w
przyszłości  w  scenariuszu  niskich  cen  rolnych
lub  w  sytuacji  ograniczenia  skuteczności

interwencji

rynkowej

ramach

WPR.

Jakiekolwiek

ewentualne

znaczące

ograniczenie

systemów

wsparcia

oddzielonego

produkcji

oznaczałoby

faktyczny zanik zdolności UE do aktywnego
promowania i podejmowania zobowiązań w
ramach rokowań wielostronnych.

16.

System  płatności  bezpośrednich  wymaga
pilnej  zmiany  polegającej  na  jego  dalszym
uproszeniu  i  ujednoliceniu  formy  stosowania
w  całej  UE.  Konieczne  jest  odejście  od
obecnych  rozwiązań,  w  których  wysokość
płatności  (stawka  SAPS  lub  średnia  wartość
uprawnień  w  SPS)  i  pułapy  (koperty)  krajowe
odzwierciedlają

historyczne

poziomy

intensywność produkcji w poszczególnych
państwach członkowskich sprzed kilkunastu
lat.

Nowy system płatności powinien być

związany z powierzchnią uŜytków rolnych
(np. uproszczony obecny system SAPS),
uwzględniać

realizację

wymogów

zakresie

ochrony

środowiska

przewidywać

dodatkowe

wsparcie

finansowe  dla  obszarów  o  niekorzystnych
warunkach  produkcji.  System  oparty  o
jednolitą  stawkę  płatności  w  całej  UE  lepiej
słuŜyłby  realizacji  obecnych  i  przyszłych
celów

WPR

niŜ

system

dzisiejszy

–

umoŜliwiłby on bardziej sprawną integrację
społecznych oczekiwań i dóbr publicznych w
swoich ramach.

Polityka rozwoju obszarów wiejskich

17.

Wyniki debaty w ramach Przeglądu Wspólnej
Polityki Rolnej pokazują, Ŝe

uzasadnienie dla

polityki

rozwoju

obszarów

wiejskich

wzrasta.  II  filar  WPR  odgrywa  kolosalną  rolę
w  procesie  przekształceń  strukturalnych
i  modernizacji  na  obszarach  wiejskich  i  w
rolnictwie,

tym

przyspieszaniu

szczególnie waŜnego dla nowych państw
członkowskich

procesu doganiania (ang.

catching-up).  Instrumenty  rozwoju  obszarów
wiejskich odgrywają takŜe coraz większą rolę
w  realizacji  zadań  związanych  z  nowymi
wyzwaniami  stojącymi  przed  Wspólnotą,
wymagającymi

zaangaŜowania

rolnictwa

europejskiego i obszarów wiejskich. Mając to
na uwadze, konieczne jest utrzymanie silnej
roli polityki rozwoju obszarów wiejskich, jako
części WPR, po roku 2013.

18.

NaleŜy podkreślić, iŜ sposób finansowania
nowych

wyzwań

poprzez

mechanizm

modulacji  (przeniesienie  środków  z  I  do  II
filara),  przyjęty  w  ramach  Przeglądu  WPR,
jest  niewłaściwym  rozwiązaniem,  poniewaŜ
petryfikuje  niekorzystny  dla  nowych  państw
członkowskich  sposób  dystrybucji  środków  w
kopertach  płatności  bezpośrednich  w  oparciu
o historyczny poziom produkcji.

19.

Jednocześnie

naleŜy

zachować

obecne

podejście  do  wsparcia  w  ramach  II  filara
WPR,  polegające  na  dostarczeniu  szerokiego
instrumentarium  działań  i  pozostawieniu
krajom

członkowskim

stosunkowo

duŜej

swobody  w  zakresie  tworzenia  programów,
dostosowanych  do  ich  potrzeb  w  zakresie
rozwoju.  Jednocześnie  naleŜy  podkreślić
walory

odrębnego

funkcjonowania

zarządzania Europejskim Funduszem Rolnym
na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(EFRROW)

względu

wzajemne

sprzęŜenie

instrumentarium

EFRROW

ewolucją I filara WPR. W świetle doświadczeń
zebranych

pierwszych

latach

funkcjonowania  EFRROW,  konieczna  jest
dyskusja  na  temat  koordynacji  działań  na
rzecz  obszarów  wiejskich  prowadzonych  w
ramach II filara WPR i polityki spójności,.

20.

RozwaŜając  przyszłość  rozwoju  obszarów
wiejskich  naleŜy  takŜe  wziąć  pod  uwagę
zmieniającą  się  Politykę  Spójności,  która
obok  instrumentów  II  filara  WPR  stanowi
istotne  źródło  zmian  na  obszarach  wiejskich.
Priorytetem  Wspólnoty  powinno  pozostać
ograniczenie  róŜnic  pomiędzy  regionami  UE  i
dąŜenie  do  wyrównywania  poziomu  rozwoju
pomiędzy  obszarami  wiejskimi  a  miejskimi,
przy  udziale  obu  polityk.

Kompleksowe

wsparcie, jakie oferuje polityka rozwoju
obszarów

wiejskich,

jest

niezmiernie

istotnym  elementem  wsparcia  publicznego,
w  celu  osiągnięcia  zrównowaŜonego  wzrostu,
utrzymania  Ŝywotnych  obszarów  wiejskich,