POJ
Ę
CIA PODSTAWOWE
POJ
Ę
CIA PODSTAWOWE
©
Co
py
rig
ht
20
10
Ba
rto
sz
Bu
aj,
ws
zy
stk
ie
pr
aw
a
za
str
ze
on
e.
POJ
Ę
CIA PODSTAWOWE
POJ
Ę
CIA PODSTAWOWE
©
Co
py
rig
ht
20
10
Ba
rto
sz
Bu
aj,
ws
zy
stk
ie
pr
aw
a
za
str
ze
on
e.
EKOLOGIA
• oikos (grec.) – dom, logos (łac.) – nauka
• nauka zajmuj
ą
ca si
ę
wzajemnymi
powi
ą
zaniami mi
ę
dzy organizmami
Ŝ
ywymi a
ś
rodowiskiem
• nauka o strukturze i funkcjonowaniu
Ŝ
ywej
przyrody
• „biologia
ś
rodowiskowa” (Odum 1963)
• EKOLOGIA jest nauk
ą
o zale
Ŝ
no
ś
ciach
decyduj
ą
cych o liczebno
ś
ci i rozmieszczeniu
organizmów (Krebs 1997)
• EKOLOGIA zajmuje si
ę
struktur
ą
i funkcjonowaniem przyrody (układów
ekologicznych = ekosystemów)
• Odró
Ŝ
nienie EKOLOGII od OCHRONY
Ś
RODOWISKA (!!!)
Podział EKOLOGII
• AUTEKOLOGIA – dziedzina ekologii
zajmuj
ą
ca si
ę
badaniem zale
Ŝ
no
ś
ci mi
ę
dzy
organizmami a warunkami
ś
rodowiska
(Krebs 1997)
• SYNEKOLOGIA – dział ekologii zajmuj
ą
cy
si
ę
badaniem grup organizmów i ich
oddziaływa
ń
ze
ś
rodowiskiem (Krebs 1997)
PRZYRODA
Całokształt rzeczy, zjawisk i czynników
wyst
ę
puj
ą
cych we wszech
ś
wiecie i tworz
ą
cych
ten wszech
ś
wiat.
Badaniem przyrody zajmuj
ą
si
ę
takie nauki jak:
• Biologia
• Geografia
• Chemia
• Fizyka
• Matematyka
• Astronomia
• Inne...
Nauki przyrodnicze
Ś
RODOWISKO
Jest to ogół czynników o
Ŝ
ywionych
(biotycznych) i nieo
Ŝ
ywionych
(abiotycznych), maj
ą
cych bezpo
ś
rednie
znaczenie dla
Ŝ
ycia i rozwoju organizmu
danego gatunku lub jego populacji.
Czynniki
ś
rodowiska wpływaj
ą
wzajemnie
na siebie, a współdziałaj
ą
c tworz
ą
okre
ś
lony zespół warunków, w których
bytuje organizm czy populacja.
EKOSYSTEM
Układ ekologiczny
b
ę
d
ą
cy głównym
obiektem bada
ń
ekologii. Ka
Ŝ
dy
ekosystem składa si
ę
z czynników
o
Ŝ
ywionych (biotycznych) i nieo
Ŝ
ywionych
(abiotycznych), podobnie jak
ś
rodowisko.
EKOSYSTEM A
Ś
RODOWISKO
• w przypadku EKOSYSTEMU interesuje
nas jak pewien fragment przyrody jest
zbudowany (zło
Ŝ
ony) i jak funkcjonuje
• patrzymy na to niejako od zewn
ą
trz
• poj
ę
cie to jest cz
ęś
ciej stosowane
w synekologii
• w przypadku
Ś
RODOWISKA interesuje
nas jak czynniki, które tworz
ą
ten sam
fragment przyrody, oddziałuj
ą
na jaki
ś
organizm (populacj
ę
) – jakie warunki
Ŝ
ycia
im stwarzaj
ą
• patrzymy na to niejako od wewn
ą
trz
• poj
ę
cie to jest cz
ęś
ciej stosowane
w autekologii
SIEDLISKO
Mo
Ŝ
na zdefiniowa
ć
na trzy sposoby:
• jest to abiotyczna cz
ęść
ś
rodowiska
(ekosystemu)
• jest to suma czynników klimatycznych
i glebowych
• jest to wypadkowa poło
Ŝ
enia
(poniewa
Ŝ
kształtuje ono bezpo
ś
rednio
klimat, a po
ś
rednio gleb
ę
)
BIOCENOZA
• jest naturalnym zespołem organizmów
Ŝ
ywych danego
ś
rodowiska (ekosystemu),
powi
ą
zanych ze sob
ą
przez rozmaite
czynniki ekologiczne i tworz
ą
cych
organiczn
ą
cało
ść
, która dzi
ę
ki
rozmna
Ŝ
aniu i samoregulacji utrzymuje si
ę
trwale w przyrodzie w stanie dynamicznej
równowagi
• biocenoza składa si
ę
zazwyczaj z wielu
populacji
ró
Ŝ
nych
gatunków
Gatunek
• Podstawowa jednostka klasyfikacyjna
w systematyce organizmów
• Obejmuje
populacje
populacje osobników blisko
spokrewnionych, podobnych do siebie
i krzy
Ŝ
uj
ą
cych si
ę
ze sob
ą
.
Populacja
Grupa organizmów nale
Ŝą
cych do tego
samego gatunku, współwyst
ę
puj
ą
cych
na okre
ś
lonym obszarze i w okre
ś
lonym
czasie.
SUKCESJA EKOLOGICZNA
• Proces zast
ę
powania jednego typu
biocenozy przez inny
• Progresywne zmiany flory i fauny, które
zmierzaj
ą
do osi
ą
gni
ę
cia
klimaksu
KLIMAKS
Stan biocenozy, w którym jest ona zdolna
do trwania w okre
ś
lonych warunkach
klimatycznych i edaficznych.
HOMEOSTAZA
Zdolno
ść
do utrzymywania stało
ś
ci lub
wzgl
ę
dnej jednorodno
ś
ci funkcji w obr
ę
bie
pojedynczego organizmu, oddziaływa
ń
pomi
ę
dzy organizmami w populacji lub
zgrupowaniu wielogatunkowym, wobec
zmieniaj
ą
cych si
ę
warunków otoczenia.
KRAJOBRAZ
• jest to zespół ró
Ŝ
nych ekosystemów
• stref
ę
przej
ś
ciow
ą
mi
ę
dzy ró
Ŝ
nymi
ekosystemami nazywamy EKOTONEM
BIOM
• Jest to zespół wszystkich ekosystemów
tego samego typu na kuli ziemskiej
• Rozległy obszar l
ą
du, który charakteryzuje
jednakowy klimat, a w efekcie okre
ś
lona
szata ro
ś
linna i gleby
• Klasyfikacj
ę
prowadzi si
ę
na podstawie
dominuj
ą
cych formacji ro
ś
linnych
www.junglephotos.com
www.deserts.free.fr
www.wielkopolskipn.pl
www.alaska-in-pictures.com
www.arcticatlas.org
BIOSFERA
• jest poj
ę
ciem nadrz
ę
dnym dla
KRAJOBRAZU i BIOMU
• mo
Ŝ
na powiedzie
ć
,
Ŝ
e wszystkie
ekosystemy na kuli ziemskiej tworz
ą
razem biosfer
ę
BIOSFERA
Układ ekologiczny obejmuj
ą
cy wszystkie
Ŝ
yj
ą
ce na Ziemi organizmy, funkcjonuj
ą
cy
jako jedna cało
ść
, czerpi
ą
cy energi
ę
przede wszystkim z energii
promieniowania słonecznego.
BIOSFERA
BIOSFERA, jako cało
ść
, dokonuje
przemiany materii w skali globalnej
i wywiera decyduj
ą
cy wpływ na warunki
fizykochemiczne panuj
ą
ce na powierzchni
naszego globu (Weiner 1999).
polskie
obcojęzyczne
Ś
RODOWISKO lub
UKŁAD EKOLOGICZNY
siedlisko zesp. Ŝywych org.
(cz. nieoŜywiona) (cz. oŜywiona)
klimat gleba rośliny grzyby zwierzęta
BIOTOP lub
EKOSYSTEM
ekotop biocenoza
(el. abiotyczne) (el. biotyczne)
klimatop edafotop fitoc. fungic. zooc.
EKOFIZJOLOGIA
• Ekologia fizjologiczna
• Dział ekologii zajmuj
ą
cy si
ę
adaptacjami
fenotypowymi organizmów do warunków
panuj
ą
cych w
ś
rodowisku
• Zadaniem ekofizjologii jest okre
ś
lanie
reakcji organizmów na czynniki
ś
rodowiska i ich zmiany
Na zako
ń
czenie...
Aby wa
Ŝ
nych poj
ęć
Aby wa
Ŝ
nych poj
ęć
nie myli
ć
...
nie myli
ć
...
Szata ro
ś
linna
Cz
ęść
biosfery, w której wyst
ę
puj
ą
ro
ś
liny.
Ro
ś
linno
ść
Ogół zbiorowisk ro
ś
linnych z danego terenu.
Zbiorowisko ro
ś
linne
Skupienie ro
ś
lin, które mo
Ŝ
na wyodr
ę
bni
ć
jako pewn
ą
przestrzenn
ą
, zorganizowan
ą
cało
ść
.
Flora
Ogół taksonów ro
ś
linnych wyst
ę
puj
ą
cych
na danym terenie.
Takson
Jednostka systematyczna w ró
Ŝ
nej randze.