1

Postrzeganie społeczne

Percepcja (postrzeganie)

- proces organizowania i interpretowania swoich 

doznań zmysłowych przez jednostkę

Ró

Ŝ

ne osoby patrz

ą

c na t

ę

 sam

ą

 rzecz 

mog

ą

 postrzega

ć

 j

ą

 inaczej

.

Czynniki wpływające na percepcję

• Właściwości postrzegającego

– postawy, motywacja, osobowość, zainteresowania, 

doświadczenia, oczekiwania

• Cechy postrzeganego obiektu

• Kontekst sytuacyjny postrzegania

Dlaczego interesujemy się wyjaśnianiem 

zachowań innych ludzi ?

• przyczyny ich zachowań  – ukryte

• moŜemy jedynie obserwować ich zachowania

• nie moŜemy wiedzieć kim są i co czują 

• opieramy się na wraŜeniach i własnych teoriach

Zajmowanie si

ę

 innymi = czynno

ść

 niezb

ę

dna 

w  kontaktach społecznych

Spostrzeganie społeczne

- sposób w jaki tworzymy sobie wyobraŜenia o 

innych ludziach i wyciągamy wnioski  na  ich 
temat 

W organizacji odgrywa rolę m.in. przy:

przyjmowaniu do pracy, ocenianiu pracowników, 

kierowaniu, wspólnej pracy kontaktach z klientami 

Dzięki temu moŜemy łatwiej zrozumieć i przewidzieć 

nasz świat społeczny

Postrzeganie innych ludzi

KaŜdy człowiek 

spostrzega, interpretuje, przewiduje

zachowania i przeŜycia innych ludzi 

na swój własny sposób 

subiektywizm spostrzeŜeń

2

Kiedy nie mamy pewności co do natury świata 

społecznego...

• przyjmujemy jako punkt wyjścia nieliczne 

informacje, którymi dysponujemy

• korzystamy ze schematów wypełniania luk

• tworzymy ukryte  teorie osobowości

Ukryta teoria osobowości

• zbudowana jest z naszych przekonań:

– jakie cechy osobowości występują razem ?

• na podstawie kilku znanych cech wyciągamy 

wnioski o charakterze danej osoby (tworzymy 
model osobowości)

uprzejmy

szczodry

otwarty

pogodny

UTO

Ukryte teorie osobowości

• rozwijają się wraz z nabywaniem doświadczeń

• są mieszanką doświadczeń indywidualnych i 

kulturowych 

• mogą być zdecydowanie odmienne w róŜnych 

kulturach

Ukryte teorie osobowości

• są trwałe

– mogą być trafne  (zgodne z rzeczywistością)

– percepcja dostarcza dowodów potwierdzających je

– dowody przeciw UTO nie są przyjmowane

Ukryte teorie osobowości –

nie zawsze są trafne

• moŜna je oprzeć na błędnych załoŜeniach

• moŜna posłuŜyć się stereotypami

Postrzeganie ludzi: mechanizm atrybucji

Mechanizm atrybucji:

• opisuje sposoby stosowane do wyjaśnienia 

przyczyn zachowań 

• ocenia dlaczego inni postąpili właśnie w ten 

sposób ?

• osądza innych - w zaleŜności od znaczenia, 

jakie przypisuje się danemu zachowaniu

3

Interpretacja błędu  pracownika 

• najlepszego

– Coś musiało mu 

przeszkodzić.

– Siła wyŜsza, czasem 

błąd zdarza się i 
najlepszemu. 

– Widocznie nie był w 

stanie wszystkiego 
przewidzieć.

• najgorszego

– Jest niedbały, nie stara 

się.

– Powinien się bardziej 

przyłoŜyć i bardziej 
uwaŜać - wiele razy mu 
to mówiono.

– Jest po prostu 

beznadziejny.

Teoria atrybucji 

Dwa podejścia przy postrzeganiu ludzi:

– atrybucja wewnętrzna

– atrybucja zewnętrzna

Teoria atrybucji

– atrybucja 

wewnętrzna

zachowania  są 
wynikiem osobistej 
inicjatywy i kontroli 
danej osoby 

– atrybucja 

zewnętrzna

zachowania 
wypływają z przyczyn 
niezaleŜnych od 
danej osoby 

Przy ocenianiu innych ludzi z reguły 

preferujemy atrybucję wewnętrzną

• skupiamy się na ludziach, moŜemy ich obserwować: są 

tacy jakich ich widzimy i słyszymy

• sytuacja jest często trudna do spostrzeŜenia i 

zinterpretowania

– sytuacyjne przyczyny zachowania są często niewidoczne 

– nie wiemy jak jednostka zinterpretowała zaistniałą sytuację

– nie umiemy ocenić jaki wpływ na zachowanie jednostki miała 

ta sytuacja    

Błąd odpowiedniości –

podstawowy błąd atrybucji

• ZałoŜenie, Ŝe zachowanie jednostki odpowiada 

jej skłonnościom i cechom indywidualnym
(nie wynika z sytuacji).

Większość ludzi przyjmuje to załoŜenie !  

Atrybucja: wyznaczniki oceny

• wyjątkowość 

• zgodność

• konsekwencja

Sytuacja:
Pracownik spóźnił się przychodząc do pracy.

4

• Wyjątkowość 

– na ile obserwowane zachowanie jest nietypowe dla 

danego osobnika? 

– czy przejawia inne zachowania zbieŜne z ocenianą 

postawą ? 

Czy pracownik, który się spóźnia – lekcewaŜy swe
obowiązki równieŜ w innych sytuacjach ? 

• Zgodność

– na ile zachowanie danej osoby jest podobne do 

zachowań innych osób w podobnej sytuacji? 

– na ile jest zgodne z obowiązującymi standardami ? 

Czy spóźnianie się jest powszechne ?
Czy inni teŜ się spóźniają ?

• Konsekwencja

– w jakim stopniu dana osoba wykazuje 

analogiczne zachowania w podobnych 

sytuacjach ? 

– jak często jej się zdarzają ? 

Czy ten pracownik spóźnia się często, 
czy teŜ zupełnie wyjątkowo?

• Wyjątkowość – wysoka

– w innych sprawach jest sumienny i odpowiedzialny

• Zgodność – niska

– spóźnianie się w firmie nie jest powszechnym 

zwyczajem

• Konsekwencja - wysoka

– spóźnienia zdarzają mu się często

Jaką atrybucję zastosuje kierownik ?

Proces atrybucji

Zachowanie 

jednostki

Wyj

ą

tkowo

ść

zewn

ę

trzna

wewn

ę

trzna

zewn

ę

trzna

wewn

ę

trzna

zewn

ę

trzna

wewn

ę

trzna

Zgodno

ść

Konsekwencja

wysoka

wysoka

wysoka

niska

niska

niska

obserwacja

interpretacja

przypisanie 

przyczyny

Błędy atrybucji w ocenianiu innych

• Oceniając zachowania innych wykazujemy 

tendencję do:

–

lekcewaŜenia czynników zewnętrznych

– przeceniania czynników wewnętrznych

5

Mechanizm atrybucji w ocenianiu 

samego siebie

• zwykle:

– przypisujemy własne sukcesy czynnikom 

wewnętrznym 

– za niepowodzenia winimy czynniki zewnętrzne 

(tendencja do obrony ego)

Egotyzm atrybucyjny

Ludzie skłonni są:

• przypisywać sobie zasługi za swoje sukcesy

• wypierać się odpowiedzialności za swoje 

niepowodzenia

„Zdobyłem tę nagrodę dzięki moim zdolnościom”

„Przegrałem w tym konkursie, 

poniewaŜ był przeprowadzony nieuczciwie

Uproszczenia w ocenianiu innych

• Charakter sytuacji

• Projekcja

• Selektywność

• Uleganie stereotypom

• Generalizacja

• Samospełniająca się przepowiednia

SYTUACJA 

w procesie postrzegania innych

• tło fizyczne – sytuacja, w jakiej po raz pierwszy 

dostrzegamy daną osobę 

• tło społeczne – przypisywanie cech ludzi 

otaczających obserwowaną osobę

• równoczesna obecność innych osób 

• pierwsze wraŜenie

Jeśli spotkamy razem 2 osoby  

• które lubimy w równym stopniu – będziemy je 

lubili jeszcze bardziej

• które darzymy sympatią w róŜnym stopniu –

będziemy je lubili na poziomie osoby mniej 
lubianej

• z których jedną lubimy, a drugą – nie, nasza 

sympatia i nasza antypatia – pogłębią się 

Pierwsze wraŜenie

• instynktowny odruch – trwa kilka sekund

• subiektywny obraz postrzeganej osoby 

zabarwiony emocjami 

• wywiera decydujący wpływ na kształt obrazu 

danej osoby, w oczach obserwatora

• kolejne odbierane informacje – są 

interpretowane przez pryzmat  pierwsze 

6

Doświadczenie Ascha

•

2 grupy badanych

•

2 zestawy cech:

•

2 róŜne obrazy człowieka

inteligentny,przedsiębiorczy, impulsywny, krytyczny, uparty, zawistny

zawistny, uparty, krytyczny, impulsywny, przedsiębiorczy, inteligentny

Uproszczenia percepcji: PROJEKCJA

• To, jak widzimy innych zaleŜy w duŜym stopniu 

od tego, jacy sami jesteśmy

• Jesteśmy skłonni przypisywać innym nasze 

własne cechy

• Dwie formy projekcji:

– Przypisywanie cech nieakceptowanych u siebie

– Przypisywanie wszystkich naszych cech  

Uproszczenia percepcji: 

STEREOTYP

• Wnioskowanie, Ŝe dana osoba posiada jakąś 

cechę, poniewaŜ właściwość tą ma grupa,  
do której ta osoba naleŜy 

• Stereotypy

– płci
– wieku
– rasowe
– narodowościowe
– zawodowe

Uproszczenia percepcji

GENERALIZACJA

pochopne wnioskowanie 

na podstawie krótkotrwałej obserwacji 
o określonych/trwałych cechach
obserwowanej osoby

Uproszczenia percepcji: 

KATEGORYZACJA

• Skłonność do spostrzegania i oceniania innych przez 

pryzmat niewielu cech uznawanych za najwaŜniejsze

• Wybrane cechy uznane za wartościowe w danej kulturze
• Kultura europejska:

dobry - zły

mądry(inteligentny) – głupi (mało inteligentny)

ładny – brzydki

silny  – słaby 

ciepły – oschły

otwarty – zamknięty w sobie

szczery – fałszywy

męski - kobiecy  

Uproszczenia percepcji

EFEKT HALO

Anielski efekt halo 

(aureoli, nimbu)

Szatański efekt halo

(rogów, Golema)

Przypisanie jednej waŜnej cechy wpływa 
na skłonność do przypisywania  innych
niezaobserwowanych właściwości

7

Spostrzeganie społeczne w organizacjach

• rozmowa kwalifikacyjna

• kontakt z potencjalnym klientem

• ocenianie pracowników

• kontakty z pracownikami/zwierzchnikami

• kierowanie – wywieranie wpływu

• monitorowanie/kontrolowanie  zachowań  

Korygowanie błędów oceny

• Nie kierować się uprzedzeniami 

• Nie oceniać w stanie wzburzenia emocjonalnego 

• Nie ufać pierwszemu wraŜeniu 

• Obserwować ocenianego w moŜliwie wielu 

sytuacjach

• Porównać swoje spostrzeŜenia z ocenami 

innych

• Przewidywać przyszłe zachowania osób wokół 

siebie

Znaczenie zrozumienia mechanizmów percepcji 

w organizacji

• Świadomość własnej niedoskonałości i błędów 

popełnianych podczas percepcji

• Badanie percepcji pracowników i przewidywanie 

skutków ich postępowania