Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
1
Wykład 7.
Zaburzenia jedzenia
u męŜczyzn.
•
Pierwszy przypadek wystąpienia anoreksji u męŜczyzny został opisany przez Mortona w 1689
roku.
•
W XIX wieku przypadki zaburzeń odŜywiania u męŜczyzn opisywał Gull , aczkolwiek dopiero w
latach 80- tych XX wieku opisy stały się częstsze i dokładniejsze.
10% chorych na anoreksję to męŜczyźni i ich liczba stale rośnie. W Stanach Zjednoczonych
20 lat temu na 10 chorych dziewczynek przypadał 1 chłopiec. Dziś na 1 chłopca przypadają 4
dziewczynki.
•
Z niektórych doniesień wynika, Ŝe zaburzenia jedzenia u męŜczyzn mają znacznie bardziej
destrukcyjny przebieg
MęŜczyźni
•
5 do 10 % wszystkich przypadków anorexia nervosa
•
15% bulimia nervosa
•
około 20% wszystkich przypadków zespołu gwałtownego objadania się
( Fichter, Krenn, 2003).
•
objadanie się, moŜe przebiegać nierozpoznane u męŜczyzn, poniewaŜ jest zgodne z
panującym stereotypem dotyczącym męŜczyzn– jedzą oni więcej niŜ kobiety, a nadmierne
jedzenie w większym stopniu zwraca uwagę u kobiet.
•
wśród małych dzieci chłopcy częściej niŜ dziewczęta cierpią na niektóre zaburzenia jedzenia
(Bryant-Waugh, 2003).
Zaburzenia jedzenia przejawia:
•
0.2 % męŜczyzn w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości (Carlat, Camargo, 1991).
•
0.1 % studentów (męŜczyzn) (Schotte , Stunkard, 1987).
•
liczba męŜczyzn leczących się na zaburzenia odŜywiania wzrosła w ciągu ostatnich kilku
dekad.
•
Braun (1999) pisze o wzroście z 2 do 9% między rokiem 1984 a 1997.
•
Maksymalne nasilenie zachorowań przypada na 15 – 19 rok Ŝycia (Kent i in, 1992; Hindler i
in., 1994; W: Józefik, 1999)
•
średni wiek zachorowania za zaburzenia odŜywiania u męŜczyzn jest wyŜszy, aniŜeli u kobiet
•
Braun (1999) zaobserwował, Ŝe kobiety chorują na zaburzenia odŜywiania w wieku- średnio-
17,15 lat, zaś męŜczyźni w wieku 20,56 lat.
•
męŜczyźni nie chcą przyznawać się do zaburzeń odŜywiania, gdyŜ uwaŜają tą chorobą za
typową kobiecą i jest to dla nich wstydliwe.
•
Hsu (1990) stwierdził, Ŝe zaburzenia jedzenia rzadko są diagnozowane u męŜczyzn,
poniewaŜ traktowane są jako choroba kobieca oraz, Ŝe niewielu męŜczyzn interesuje się
kwestią swojej wagi.
Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
2
•
W latach 60-tych i 70-tych XX wieku powodem dla braku wykrycia tego zaburzenia u męskiej
częściej populacji było przeświadczenie, Ŝe czynnikiem koniecznym dla zdiagnozowania
anoreksji jest zaprzestanie miesiączkowania (Fichter i Krenn, 2003).
•
U męŜczyzn zaobserwowano częstsze niŜ u kobiet krytykowanie ich wagi ciała przez
rówieśników przed wystąpieniem choroby
•
duŜą liczbę cech i zachowań obsesyjnych
•
Wskazuje się na nadmierną fizyczną aktywność w grupie męŜczyzn chorych na jadłowstręt
psychiczny
Bulimia
•
Około 10-15% osób chorujących na bulimię stanowią męŜczyźni !!!!
•
Liczba epizodów objadania się i zachowań kompensacyjnych jest podobna u męŜczyzn i
kobiet
•
U męŜczyzn z bulimią częściej niŜ u kobiet występuje otyłość przed wystąpieniem choroby,
oraz wahania wagi
•
Do grup ryzyka dla zachorowania na bulimię naleŜą homoseksualiści i atleci
•
MęŜczyŜni stanowią ok. 40% osób cierpiących na zespół gwałtownego objadania się
•
MęŜczyźni po napadzie jedzenia okazują znacznie mniejszy niepokój oraz mniejsze poczucie
winy aniŜeli kobiety
Czynniki ryzyka zachorowania na zaburzenia jedzenia u męŜczyzn
•
przekaz społeczno-kulturowy lansujący chude sylwetki odpowiedzialny jest za stosunek liczby
zachorowań na anoreksję męŜczyzn do kobiet.
•
Wyniki badań ujawniły, Ŝe stosunek ten wynosi 1:10 (Anderson i DiDomenico, 1992; Braun i
in., 1999)
•
odpowiada stosunkowi liczby zamieszczanych artykułów i reklam dotyczących diet w
czasopismach czytanych przez męŜczyzn i czasopismach kobiecych.
•
społeczno- kulturowe normy, promujące chude ciała mogą w duŜym stopniu odpowiadać za
powstanie zaburzeń jedzenia równieŜ u męŜczyzn (Anderson, DiDomenico, 1992).
•
Garner i in. (1980) uwaŜają, Ŝe społeczno-kulturowy nacisk na bycie szczupłym w większym
stopniu kierowany jest do kobiet aniŜeli do męŜczyzn. Promowany ideał męŜczyzny
charakteryzuje się natomiast umięśnioną sylwetką typu V- szerokie barki i wąskie biodra.
•
Pope i in. (1999) zauwaŜyli, Ŝe zabawki dla chłopców lansują ten ideał męskości, ukazując
kulturowe oczekiwania. Autor zaobserwował, iŜ zabawki takie jak „GI Joe” czy figurki z filmu
„Star Wars” stały się bardziej muskularne niŜ były 30 lat temu, a to obrazuje jak zwiększył się
społeczno- kulturowy nacisk na osiąganie idealnego ciała przez męŜczyzn
Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
3
odchudzanie się
•
chłopcy znacznie częściej pragną nabrać masy ciała ( posiadać bardziej umięśnione,
wysportowane ciało) aniŜeli stracić na wadze.
•
dziewczęta i chłopcy, którzy waŜą najwięcej, częściej są niezadowoleni ze swojej wagi,
najczęściej chcieli się odchudzić i przejawiali najwięcej zachowań słuŜących kontroli wagi
otyłość
•
MęŜczyźni znacznie częściej niŜ kobiety cierpią na otyłość lub nadwagę przed wystąpieniem
zaburzenia jedzenia,
•
wielu z nich spotkało się w tym okresie ze złośliwymi komentarzami dotyczącymi ich wagi
Otyłość u chłopców
•
otyli chłopcy w wieku preadolescencyjnym uwaŜają siebie za mniej atrakcyjnych dla
rówieśników,
•
Według Andersena zarówno męŜczyźni, którzy postrzegają siebie jako zbyt szczupłych, jak i
tacy, którzy uwaŜają, Ŝe są zbyt grubi, chcieliby być bardziej muskularni.
•
Odchudzanie jest główną formą regulowania wagi u dziewcząt, rzadziej natomiast u
chłopców, którzy w celu osiągnięcia idealnej sylwetki preferują stosowanie ćwiczeń fizycznych
(Huon, 1994).
•
zaburzenia odŜywiania u męŜczyzn często są próbą radzenia sobie z rzeczywistą nadwagą, u
kobiet – nadwaga często dostrzegana jest jedynie przez nie same
( zaburzone postrzeganie własnego ciała) (Gordon, 2000).
Rodzina
•
męŜczyźni, bliskimi relacjami z matką i niewielkim kontaktem z ojcem (Sours, 1950; Dally,
1969).
•
Sours (1950) uwaŜa, iŜ w przypadku męŜczyzn z zaburzeniami jedzenia identyfikacja syna z
matką moŜe stanowić główną przyczynę odczuwania potrzeby pozbycia się nadmiaru ciała.
•
wysoki poziom identyfikacji z matką zmniejsza zdolność do odróŜnienia siebie samego od
matki, mogąc powodować identyfikowanie się z kobiecymi kształtami. Doświadczenie
odrębności od matki wyraŜa się w posiadaniu szczupłego ciała (Sours, 1980).
•
rodzice nie wspierali niezaleŜności synów w dzieciństwie i utrudniali osiągnięcie autonomii
(Andersen, 1990).
•
w kulturze, która promuje bycie szczupłym, osiąganie idealnego ciała moŜe dostarczać
męŜczyznom wzorce umoŜliwiające doświadczenie autonomii (Andersen, 1990).
Adolescencja
•
U chłopców w okresie adolescencji sylwetka staje się bardziej męska poprzez rozbudowanie
ramion i nadanie jej kształtu „trójkąta” (szerokie barki, wąskie biodra). Chłopcy zaczynają
zwracać uwagę na swoje mięśnie i chcą je rozbudowywać by wyglądać jak męŜczyźni
ukazywani w mediach i uznawani za ideały męskości.
•
Dwyer: chłopcy decydują się stosować diety, Ŝeby zwiększyć swoją fizyczną sprawność i
sportowe moŜliwości, a nie dla samego zrzucenia wagi.
Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
4
•
Schotte i Stunkard (1987) wykazali, Ŝe 0,1% studentów college’u choruje na bulimię, zaś
Drewnowski (1988) stwierdził zachorowania na bulimia nervosa u 0,2% studentów.
•
Carat i Camargo (1991)- 0,2% dorastających chłopców cierpi na bulimia nervosa. Zdaniem
Huenemann (1966), adolescenci podejmują się diet dla zewnętrznego wyglądu, a nie dla
zdrowia.
Sport
•
MęŜczyźni zapadają na zaburzenia odŜywiania przede wszystkim z powodu uprawiania sportu,
szczególnie związanego z:
•
kategoriami wagowymi, np. boks czy zapasy lub teŜ takiego,
•
w którym niska waga ciała jest pomocna, np. skoki narciarskie, łyŜwiarstwo figurowe, czy
balet.
•
Halperin (1996) stwierdził, Ŝe męŜczyźni oceniają swoje ciało na podstawie opinii
dotyczących ich sprawności, wydawanych przez innych zawodników w druŜynie.
•
Powszechność występowania symptomów zaburzeń u kobiet i męŜczyzn uprawiających sport
waha się od 1-75% (Gadpale, 1897; Sundgot-Borgen, 1994; Warren, 1990).
•
Mitchell i Goff (1984) wykazały, iŜ u 3 spośród 12 badanych męŜczyzn cierpiących na bulimię,
zapadło na nią z powodu treningów i potrzeby osiągnięcia odpowiedniej wagi w sporcie.
•
Davis (1999) stwierdził, Ŝe uczestnictwo w rutynowych ćwiczeniach, szczególnie w aerobiku i
treningach ukierunkowanych na zrzucenie wagi, ma związek z niezadowoleniem ze swojego
ciała i tendencją do podporządkowywania się dietom.
•
W środowisku sportowym powszechne jest stosowanie niezdrowych technik umoŜliwiających
szybsze zrzucenie wagi, np. ograniczanie jedzenia, stosowanie restrykcyjnych diet,
wywoływanie wymiotów czy naduŜywanie środków przeczyszczających.
•
Thompson i Sherman (1999) zauwaŜyli podobieństwo między pewnymi cechami dobrego
sportowca a cechami osób z anorexia nervosa.
•
ponadprzeciętna wytrzymałość- zarówno psychiczna jak i fizyczna, nie zwaŜanie na ból, czy
chorobę, umiejętność bezwzględnego podporządkowania i oddania się dla osiągnięcia celu
oraz pragnienie zrzucenia wagi (w przypadku sportowca po to, by osiągał lepsze wyniki
sportowe).
uprawianie sportu wymagającego utrzymania szczupłej sylwetki ciała
•
(tancerze, pływacy, kajakarze, biegacze, zapaśnicy, kulturyści – redukcja ilości tłuszczu w
poŜywieniu w celu uzyskania perfekcyjnej sylwetki ).
•
W grupie norweskich atletów 8% męŜczyzn spełniało kryteria zaburzeń odŜywiania w
porównaniu do mniej niŜ 1% w grupie męŜczyzn nie będących sportowcami (Sungot-Borgen i
in, 1999; W: Rosen, 2003).
•
Yates i in. (1983; W: Rosen, 2003) porównał grupę atletów z pacjentami cierpiącymi na
anoreksję – podobieństwa między nimi dotyczyły cech osobowości, tendencji do depresji,
zaabsorbowaniem jedzeniem oraz niską masą ciała. W grupie atletów zaobserwowano
równieŜ uzaleŜnienie od biegania.
•
zawód, w którym dla osiągnięcia sukcesu konieczny jest atrakcyjny wygląd zewnętrzny
(np. modele, prezenterzy, aktorzy )
Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
5
Homoseksualizm
•
Homoseksualiści stanowią 1-6% wszystkich męŜczyzn w populacji ogólnej (Seidman i Rieder,
1994; W: Fichter, Krenn, 2003). Homoseksualność wśród męŜczyzn z zaburzeniami jedzenia
występuje częściej, aniŜeli w populacji ogólnej.
•
26-42% męŜczyzn chorych mówiło o sobie jako biseksualnych lub homoseksualnych, jedynie
kilka kobiet z zaburzeniami odŜywiania określało siebie w ten sposób.
•
Według Heffernan (1994)męŜczyźni homoseksualni podobni są do kobiet heteroseksualnych –
zwracają uwagę na swój wygląd zewnętrzny i atrakcyjność, aby podobać się męŜczyznom.
•
Dla męŜczyzn homoseksualnych wygląd zewnętrzny pełni centralną funkcję w poczuciu
własnej wartości, męŜczyźni ci równieŜ ćwiczą więcej aniŜeli heteroseksualni, w celu
zwiększenia własnej atrakcyjności (Silberstein, 1989; W: Fichter i Krenn, 2003 ).
Aseksualność oraz lęki seksualne
•
Dotyczą męŜczyzn, zwłaszcza cierpiących na anoreksję. W porównaniu grupy 29 męŜczyzn
oraz 23 kobiet z jadłowstrętem psychicznym ( Fichter i Daser, 1987; W: Fichter i Krenn,
2003), męŜczyźni mówili o znacznie większych obawach powiązanych z seksualnością,
•
95% starało się stłumić popęd seksualny i odczuwało ulgę z powodu utraty libido ( w wyniku
utraty masy ciała ).
•
75% męŜczyzn mówiło o uczuciu wstrętu w odniesieniu do relacji seksualnych i przejawiało
małą aktywność seksualną.
Przemoc
•
MęŜczyźni którzy w dzieciństwie doświadczyli przemocy lub molestowania, częściej mieli
objawy zaburzeń odŜywiania.
Czynniki chroniące męŜczyzn przed wystąpieniem zaburzeń odŜywiania się
•
Inny niŜ dla kobiet kulturowo –społeczny ideał sylwetki
•
MęŜczyźni posiadają przeciętnie mniej niŜ kobiety komórek tłuszczowych w ciele, mogą zatem
w mniejszym stopniu skupiać się na kształcie ciała i ilości tłuszczu w ciele
•
W okresie dojrzewania męŜczyźni podlegają innym zmianom biologicznym aniŜeli kobiety,
inne jest teŜ dla nich znaczenie tych zmian.
•
Dojrzewanie moŜe przejawiać się u chłopców odmienną niŜ u dziewcząt percepcją własnego
ciała i stosunkiem do niego. Często jest to okres intensywnego wzrostu, zmniejszenia wagi
ciała i wyrobienia się muskułów, co moŜe wpływać na zwiększenie poczucia własnej wartości,
pewności siebie i wzrostu pozycji społecznej wśród rówieśników
•
stopień satysfakcji z poszczególnych części ciała u dziewcząt zmniejsza się drastycznie
pomiędzy 12 a 15 rokiem Ŝycia, by utrzymać się na tym samym poziomie lub nieznacznie
wzrosnąć w okresie późnego dojrzewania ( Levine, Smolak, 2002).
Joanna Radoszewska
Otyłość i zaburzenia jedzenia w psychologii klinicznej
6
•
U chłopców zwiększone ryzyko zaburzeń odŜywiania związane było zarówno z bardzo
wczesnym, jak i opóźnionym dojrzewaniem, oraz z wczesnymi doświadczeniami seksualnymi.
Właściwości psychicznego funkcjonowania
•
Według Andersena (1990) męŜczyźni z zaburzeniami jedzenia mają bardziej odbiegające od
normy cechy osobowości, zwłaszcza obsesyjno-kompulsywne i antyspołeczne.
•
męŜczyźni naduŜywający kokainy skłonni są przejawiać bulimiczne zachowania. Autorzy
zwracają równieŜ uwagę na naduŜywanie kokainy i alkoholu u męŜczyzn cierpiących na
bulimię, oraz wskazują na alkoholizm rodziców jako czynnik ryzyka dla wystąpienia zaburzeń
odŜywiania u męŜczyzn
Kobiety a męŜczyźni
•
Główną róŜnicą w czynnikach ryzyka między kobietami a męŜczyznami są trudności
doświadczane w obrębie toŜsamości płciowej.
•
Aseksualność i brak popędu, szczególnie wyraziste u męŜczyzn, wskazują na związek między
zaburzeniami odŜywiania i Ŝyciem seksualnym.
•
Szczególne znaczenie ma teŜ orientacja homoseksualna. Lesbijki nie chorują na zaburzenia
odŜywiania częściej niŜ przeciętne kobiety, natomiast geje - wręcz odwrotnie.
Dysmorfia mięśniowa
•
Presja społeczno-kulturowa na zwiększenie muskulatury ciała moŜe wpływać na coraz częściej
diagnozowaną u męŜczyzn ( zwłaszcza kulturystów) tzw. dysmorfię mięśniową ( muscle
dysmorphia). Początkowo określana była ona terminem „odwrócona anoreksja ” (
reversed anorexia) (Pope i in, 1993; W:Gordon, 2000).
•
Jest to zaburzenie percepcji własnego ciała – osoba postrzega siebie jako nie wystarczająco
umięśnioną, mimo Ŝe posiada bardzo rozbudowaną muskulaturę ciała.
•
Prowadzi często do unikania kontaktów społecznych sytuacji, w których osoba musiałaby
eksponować swoje ciało w obecności innych ludzi, przyjmowania środków zwiększających
masę mięśniową oraz obsesyjnego uprawiania aktywności prowadzących do zwiększenia
muskulatury ciała. Czynności te zaburzają codzienne funkcjonowanie osoby – jej pracę,
związki z innymi ludźmi oraz Ŝycie rodzinne (Olivardia, 2002) .