kandek dla 

wojsk-lek.org

  

1 

NIESTEROIDOWE   LEKI  PRZECIWAZAPALNE  (NLPZ)

 

 
 
NLPZ mają działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, antyagregacyjne 
(ASA). Działanie to oparte jest głównie na hamowaniu czynności cyklooksygenazy (COX): 

  COX-1 – bierze udział w naturalnych procesach. Wpływa na układ pokarmowy i 

krwionośny (PGE

2

, PGI

2

) 

  COX-2 – uczestniczy w procesach zapalnych 
  NLPZ hamują: 

•  COX-1 
•  COX-2 
•  COX-1 i COX-2 

 
Podział NLPZ w zależności od działania na COX: 

 

  COX-1 selektywne – małe dawki ASA 
  COX nieselektywne – ibuprofen, naproksen, indometacyna 
  COX-2 selektywne (preferencyjne) – diklofenak, nabumeton, meloksykam – hamują 

także COX-1 

  COX-2 wysoce selektywne – celekoksyb, rofekoksyb (wycofany!) 

 
Wskazania: 

 

  bóle łagodne i umiarkowane 

•  choroba zwyrodnieniowa stawów 
•  Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS) 
•  Zesztywniające Zapalenie Stawów Kręgosłupa (ZZSK) 
•  pierwszy etap leczenia bólu nowotworowego 
•  rodzinna polipowatość jelit (celekoksyb 400mg) 

 
Objawy niepożądane:

 

 

1.  Przewód pokarmowy: 

a.  objawy dyspeptyczne 
b.  nudności 
c.  dyskomfort w nadbrzuszu 
d.  owrzodzenie żołądka i dwunastnicy 
e.  krwawienia z przewodu pokarmowego 
f.  enteropatie 
g.  niedokrwistość wynikająca z przewlekłego leczenia 

 

Działania niepożądane na układ pokarmowy wynikają z hamowania COX-1 i 

zmniejszenia wytwarzania działających ochronnie na błony śluzowe PGE

2

 i PGI

2

. 

Aktualnie dąży się do wysokiej selekcji COX-2, aby nie uszkadzać przewodu pokarmowego. 

 

2.  Nerki: 

a.  śródmiąższowe zapalenie nerek, zmniejszenie przesączania kłębuszkowego 
b.  zahamowanie uwalniania reniny 
c.  retencja sodu 
d.  obrzęki 
e.  nadciśnienie 

 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

2 

3.  Układ krwionośny: 

a.  niedokrwistość aplastyczna 
b.  agranulocytoza 
c.  zmniejszenie agregacji płytek 

4.  Wątroba: 

a.  wzrost aktywności aminotransferaz (często) 
b.  toksyczne uszkodzenie wątroby (rzadko) 

5.  OUN 

a.  bóle i zawroty głowy 
b.  zaburzenia świadomości 
c.  szum w uszach 
d.  obniżenie nastroju 
e.  drżenie mięśni 
f.  zaburzenia osobowości 
g.  aseptyczne zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych (ibuprofen) 

6.  Reakcje nadwrażliwości 

a.  astma oskrzelowa 
b.  rumień wielopostaciowy 
c.  złuszczające zapalenie skóry 
d.  pokrzywka (większośc NLPZ, gł. piroksykam) 
e.  fotodermatoza (większośc NLPZ, gł. piroksykam) 
f.  obrzęk naczyniowo – ruchowy 

 
Przeciwwskazania: 

 

  czynna choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy 
  ciężka niewydolność nerek lub wątroby 
  ciąża i okres karmienia piersią 
  nadwrażliwość na lek 
  dzieci <12r.ż. (wg niektórych źródeł <18r.ż.) 
  skazy krwotoczne 
  ostrożnie stosować u osób starszych 

 
Podział NLPZ w zależności od budowy chemicznej: 

 

I.  Kwasy karboksylowe 

1. Pochodne kw. salicylowego 

  kwas acetylosalicylowy i jego estry 
  salicylan choliny 
  amid kwasu salicylowego 
  diflusanil 

2. Pochodne kw. octowego 

a.  kw. fenylooctowego 

  diklofenak 
  aklofenak 
  fenklofenak 

a.  pochodne alifatyczne i heterocykliczne 

  indometacyna 
  sulindak 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

3 

  tolmetyna 
  acemetacyna 

3. Pochodne kw. propionowego 

  ibuprofen 
  naproksen 
  flurbiprofen 
  ketoprofen 
  kw. tiaprofenowy 

4. Pochodne kw. antranilowego 

  kw. flufenamowy 
  kw. niflumowy 
  kw. mefenamowy 
  kw. neklafenamowy 

II.  Kwasy enolowe 

5.  Pochodne pirazolu 

  oksyfenbutazon 
  fenylbutazon 
  metamizol 
  aminofenazon 
  azopropazon 

6.  Pochodne benzotiazyny 

  piroksykam 
  meloksykam 
  sudoksykam 
  izoksykam 

III.  Pochodne naftyloketonów 

  nabumeton 

IV.  Koksyby 

  celekoksyb 
  rofekoksyb (wycofany!) 

 

 
 

Kwas acetylosalicylowy i jego estry

 

  nieodwracalny inhibitor COX-1 
  75-150mg/24h – działanie antyagregacyjne 
  2-3g/24h – działanie p/bólowe i p/gorączkowe 
  4-6g/24h – po kilku dniach stosowania wykazuje właściwości p/zapalne 

 
Wskazania: 

  stany gorączkowe 
  przeziębienie 
  bóle mięśni i stawów 
  choroba reumatyczna 
  choroba wieńcowa – zapobiegawczo 

 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

4 

Objawy niepożądane:

 

  jak ogólne dla NLPZ 
  dodatkowo zespół Rey’a 
  dzieci <12r.ż., ostra encefalopatia, stłuszczenie i powiększenie wątroby 

 
Preparaty: 

 

 
Preparaty złożone:

 

 

 
Interakcje: 

  synergizm z innymi NLPZ – nasilają działania niepożądane 
  wypiera z połączeń leki p/zakrzepowe, doustne hipoglikemizujące, sulfonamidy – 

może nasilać ich działanie (niebezpieczeństwo krwawień) 

 
 
 

Amid kwasu salicylowego

 

  Scorbolamid (+rutozyd + vit.C) 
  działa słabiej p/gorączkowo i p/zapalnie niż ASA 

 
 
 

Pochodna p-aminofenolu – Paracetamol

 

  pochodna fenacetyny (pozbawiona jej efektów ubocznych) 
  nie hamuje COX 
  nie działa p/zapalnie 
  nie wywiera działań niepożądanych na przewód pokarmowy 
  nie wpływa na agregację płytek 

 
Preparaty: 

  przeciętnie 500mg, czopki 80, 125, 250, 500mg, zawiesina doustna 120mg/5ml 
  max 4,0g/24h 

 
Objawy niepożądane:

 

  uszkodzenie wątroby przy przedawkowaniu (czynnikiem ryzyka jest nadużywanie 

alkoholu i głodzenie) 

 

 
 
 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

5 

Diklofenak – pochodna kw. octowego 

  działanie p/zapalne i p/bólowe >> p/gorączkowe 
  inhibitor selektywny COX-2 
  dobre wchłanianie z przewodu pokarmowego 
  najbardziej hepatotoksyczny NLPZ 
  wskazania, przeciwwskazania i objawy niepożądane typowe dla NLPZ (często 

krwawienia z odbytu) 

  zazwyczaj 75-150mg/24h, max 200mg/24h 

 
Preparaty: 

 

 
 
 

Indometacyna

 

  działanie p/zapalne >> p/bólowe >> p/gorączkowe 
  nieselektywny inhibitor COX 
  cechy typowe dla NLPZ + zawroty głowy 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

6 

  objawy psychotyczne 
  ostrożnie w padaczce i ch. Parkinsona 
  w czasie leczenia kontrola okulistyczna + morfologia 
  zastosowanie w niepoddającej się leczeniu gorączce pochodzenia nowotworowego 
  zazwyczaj 50-75mg/24h, max 200mg/24h 

 
Preparat: 

 

 
 
 

Acemetacyna

 

 

 
 
 

Sulindak

 

  200-400mg/24h 
  ostrożnie w podeszłym wieku – splątanie 
  Clinoril ??(nie znalazłem w Pharmindexie) 

 
 
 

Ibuprofen – pochodna kw. propionowego 

  działanie p/bólowe, p/zapalne, p/gorączkowe słabsze od aSA, fenylbutazonu i 

indometacyny 

  nieselektywny inhibitor COX 
  najmniej toksyczny spośród NLPZ 
  działa krótko T½ = 2h 
  u osób z SLE (ukł.tocz.rum.) może powodować jałowe zapalenie opon mózg. – rdz. 

 
Dawkowanie: 

  1200-3200mg/24h 

 
Preparaty: 

 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

7 

Naproksen  

  silne działanie p/bólowe i p/zapalne 
  nieselektywny inhibitor COX 
  wchłania się całkowicie z pokarmem 
  długi T½ = 10-17h 
  stosunkowo niewiele objawów niepożądanych 
  500-1000mg/24h, nie częściej niż 2x na dobę 

 
Preparaty: 

 

 

Naproxen sodium: 

 

 
 
 

Ketoprofen 

  krótki T1  = ok.2h 
  wskazania, przeciwwskazania, objawy niepożądane typowe dla NLPZ 
  obniża działanie doustnych leków hipoglikemizujących 
  nie wchodzi w reakcję z sulfonylomocznikiem i cymetydyną 
  100-200mg/24h, max 300mg/24h 

 
Preparaty: 

 

 
 
 
 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

8 

Flurbiprofen 

 

 
 

Kwas tiaprofenowy 

 

 
 

Kwas mefenamowy – pochodna kwasu antranilowego 

  działanie p/bólowe > p/zapalne > p/gorączkowe 
  3x dziennie, max 2,0g/24h 

 

 
 

Pochodne pirazolu 

  uszkodzenie szpiku (agranulocytoza), szczególnie obserwowane u kobiet które po 

przerwie znów zaczęły stosować preparat 

 
 

Fenylobutalon 

 

 

Aminofenazon 
 
Propyfenazon

 

  Pabialgin P, Gardan P  (+allobarbital) 

 

 
Metamizol 

  najsilniejszy lek nieopioidowy 
  skuteczny w bólach mięśni gładkich (działanie rozkurczowe?) 
  mało nefrotoksyczny 
  ryzyko wstrząsu ze względu na zawarty jon siarczanowy – głownie i.v., ale także p.o. 
  nie stosuje się u kobiet w ciąży 

 

 
 
 
 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

9 

Pochodne benzotiazyny 

 

Piroksykam 

  odwracalny inhibitor COX 
  silne działanie p/bólowe 
  długi T1  = 45h 
  działanie kliniczne utrzymuje się przez 24h 
  nie zalecany u osób >60r.ż. 
  20-40mg/24h 

 

 
 

Meloksykam 

  do grupy NLPZ COX-2 selektywnych 
  duża skuteczność 
  rzadsze występowanie działań niepożądanych 
  7,5-15mg/24h 

 

 
 

Pochodne naftyloketonów 
 
Nabumeton 

  jako prolek – aktywny jest dopiero jego metabolit 
  selektywny inhibitor COX-2 
  długi T1  = 24h 
  1,0g/24h 

 

 
 
 
 
 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

10 

Koksyby 

  COX-2 wysoce selektywne 
  mniejsze prawdopodobieństwo powikłań prz. pokarmowego 
  wzrasta ryzyko powikłań sercowo – naczyniowych (wzrost ryzyka: zawału, udaru 

mózgu, zatoru t.płucnej, choroby zatorowo – zakrzepowej) – z tego względu 
wycofano rofekoksyb 

  100-200/24h 

 

 

Vioxx

 – postać wycofana! 

 
 
 

Inne ważne leki przeciwbólowe

 

 

Nefopam 

  mechanizm działania nie do końca poznany 
  nie działa p/zapalnie i p/gorączkowo 
  p/bólowe działanie ośrodkowe 
  30min od podania p.o., 15-30min w formie iniekcji 
  tabl.: 3x dziennie 30-60mg 

 
Wskazania: 

  łagodne i umiarkowane bóle ostre (w tym pooperacyjne), niezbyt nasilone bóle 

przewlekłe i nowotworowe 

 
Działania niepożądane:

 

  tachykardia 
  senność, uspokojenie 
  wypryski skórne 
  zatrzymanie moczu 
  nadmierne pocenie 

 
Przeciwwskazania: 

  nadwrażliwośc na lek 
  napady drgawkowe 
  dzieci <12r.ż. 
  karmienie piersią 
  ostrożnie: 

•  udar mózgu 
•  dławica piersiowa 
•  zatrzymanie moczu 
•  choroby wątroby 

 
Preparaty: 

 

 

 

kandek dla 

wojsk-lek.org

  

11 

Nimesulid 

 

 

 
 

Interakcje NLPZ 

 

  hamują działanie leków hipotensyjnych (inhibitorów konwertazy angiotensyny IKA), 

beta-blokerów, ale nie antagonistów wapna 

  hamuja działanie leków moczopędnych (pętlowych, tiazydów, oszczędzających potas) 

  NLPZ + IKA = nasilenie obrzęków 

  + cyklosporyna = nasilenie jej toksyczności i zw. stężenia 

  + chinolony – wzrasta ryzyko drgawek 

  + sole litu – wzrost stężenia litu 

  + NLPZ (indometacyna, diklofenak) – zw. stężenia digoksyny 

  NLPZ zwalniają eliminację metotreksatu 

 
 

NLPZ w praktyce 

  nie łączyć NLPZ – powikłania! 

  mogą nasilać objawy u osób w podeszłym wieku 

  mogą zwiększać podwyższone już ciśnienie krwi 

  niezależnie od drogi podania powodują owrzodzenie przewodu pokarmowego