Niesteroidowe leki
przeciwzapalne (NLPZ)
Niesteroidowe leki
przeciwzapalne (NLPZ)
Nieopioidowe leki przeciwbólowe:
Leki przeciwbólowe + działanie
przeciwgorączkowe (paracetamol)
Leki przeciwbólowe + działanie
przeciwgorączkowe + działanie
przeciwzapalne ( NLPZ)
Kwas arachidonowy
Wchodzi w skład fosfolipidów błon komórkowych
Prekursor do syntezy eikozanoidów (prostanoidów i
lekutrienów)
Kwas arachidonowy odszczepiony od fosfolipidu
błonowego może zostać przekształcony przez inne enzymy
2 szlaki przemian kwasu arachidonowego :
Prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany
(cyklooksygenaza)
Leukotrieny (lipooksygenazy)
Prostaglandyny – regululacja kurczliwości naczyń
krwiomośnych, mediatory procesów zapalnych,
uczestniczą w przekazywaniu bodźców bólowych
Leukotrieny – reakcje zapalne, alergiczne
Eikozanoidy pojawiają się w tkance objętej
stanem zapalnym, powodując wraz z histaminą i
bradykininą rozkurcz i wzrost przepuszczalności
naczyń krwionośnych.
Następuje migracja komórek z krwi do objętej
zapaleniem tkanki i uczestniczą wraz z Ach i
bradykininą w wyzwalaniu impulsów bólowych.
Następuje wzrost temperatury ciała w wyniku
rozregulowania ośrodka termoregulacji, gdzie
szczególną rolę odgrywają prostaglandyny
(czynniki gorączkotwórcze nasilają ich biosyntezę)
Mechanizm działania:
Hamowanie produkcji prostanoidów
Inhibicja cyklooksygenaz (COX-1, COX-2)
Z hamowaniem syntezy prostaglandyn przez
COX wiążą się korzyści terapeutyczne
(działanie przeciwbólowe, działanie
przeciwzapalne, przeciwgorączkowe, działanie
antyagregacyjne – zablokowanie syntezy
tromboksanu) oraz działania niepożądane
(spadek wytwarzania prostaglandyn, które
pobudzają wydzielanie śluzu w żołądku, sprzyjają
proliferacji komórek nabłnkowych – wrzody)
NLPZ:
Duża grupa leków o różnorodnej budowie
chemicznej i różnorodnych możliwościach
zastosowania
Cechy wspólne: identyczne podstawowe
właściwości farmakologiczne, podobny
podstawowy mechanizm działania,
zbliżone działania niepożądane
Właściwości:
Działanie p/bólowe, p/zapalne,
p/gorączkowe
Stosowane w leczeniu chorób
reumatycznych
Znoszenie bólu umiarkowanego,
łagodnego
Nie wszystkie mogą być stosowane jako
leki p/bólowe
Większość hamuje agregację płytek
NLPZ są stosowane:
W leczeniu objawowym dolegliwości bólowych o
małym i średnim nasileniu, w tym bólów: głowy,
zębów, mięśniowych, kręgosłupowych, kostnych i
stawowych;
Celem obniżenia gorączki
Jako leki przeciwbólowe i przeciwzapalne w
reumatoidalnym zapaleniu stawów, chorobie
zwyrodnieniowej stawów obwodowych i kręgosłupa
Leczenie zmian pourazowych, przeciążeniowych,
zapalnych tkanek okłostawowych: ścięgien,
więzadeł, mięśni, torebek stawowych itp.
Działania niepożądane:
Objawy ze strony układu pokarmowego:
nudności, uczucie ciężaru w nadbrzuszu
uszkodzenia: krwawienia z przewodu,
owrzodzenia, perforacje
Ze strony nerek: zmniejszenie przepływu krwi –
zatrzymanie sodu i wody (obrzęki, nadciśnienie)
Działanie alergizujące
Uszkodzenie układu krwiotwórczego
Działanie ototoksyczne
Nasilanie skurczu oskrzeli (astma)
Interakcje:
Nie kojarzy się leków z grupy NLPZ między sobą
oraz z glikokortkosteroidami, metotreksatem
(uszkodzenie szpiku) i alkoholem
Hamują działanie leków moczopędnych
Osłabiają działanie leków hipotensyjnych
NLPZ I generacji nie powinno się łączyć z
antybiotykami aminoglikozydowymi
(ototoksyczność, nefrotoksyczność)
Łatwo przenikają przez łożysko, nie powinny być
stosowane w III trymestrze ciąży
Przeciwwskazania:
Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy lub
inne NLPZ w wywiadzie (katar, napad astmy
oskrzelowej, pokrzywka)
Czynna lub przebyta choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy
Ciężka niewydolność wątroby, nerek, serca
Skaza krwotoczna
Ostatni trymestr ciąży
Podział ze względu na budowę:
Kwasy karboksylowe:
1.Kwas salicylowy i jego pochodne
2.Kwasy arylooctowe (kwasy fenylooctowe -
diklofenak, indolooctowe - indometacyna)
3.Kwasy arylopropionowe (ibuprofen)
4.kwasy fenamowe
Kwasy enolowe (oksykamy – piroksykam,
pirazolony – fenylbutazon)
Związki nie będące kwasami (paracetamol)
Kwas acetylosalicylowy:
Nieodwracalny inhibitor COX-1
Działanie: przeciwbólowe,-zapalne,-gorączkowe,-
zakrzepowe
Wskazania: stany gorączkowe, bóle głowy,
mięśniowe, stawowe, nerwobóle, bóle zębów,
bolesne miesiączkowanie, choroby reumatyczne,
profilaktyka przeciwzakrzepowa
Przeciwwskazania: choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy, uszkodzenia wątroby, nerek,
zmniejszona krzepliwość krwi, nadwrażliwość na
salicylany, astma oskrzelowa, choroby wirusowe u
dzieci poniżej 12 r.ż., ciąża, karmienie piersią
Działania niepożądane: zaostrzenie choroby
wrzodowej, uszkodzenie wątroby, nerek, krew
utajona, nudności, wymioty,bóle żołądka,
zawroty głowy, szum w uszach, napady
dychawicy oskrzelowej, zespół Reye’a u dzieci
Diklofenak:
Pochodna kwasu aminofenylooctowego
Silne działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, słabe
przeciwgorączkowe i przeciwagregacyjne
Doraźnie w zwalczaniu umiarkowanych bólów: bolesne
miesiączkowanie, bóle pooperacyjne, bóle głowy, stany
zapalne pourazowe, nerwobóle
Długotrwale w chorobach reumatycznych (RZS, choroba
zwyrodnieniowa stawów, zmiany zwyrodnieniowe
kręgosłupa, ostry napad dny moczanowej)
Przeciwskazania: typowe + skaza krwotoczna
Działania niepożądane: ukł. pokarmowy
Hepatotoksyczny
Ibuprofen:
Pochodna kwasu fenylopropionowego
Silne działanie przeciwbólowe
Najrzadziej wywołuje uszkodzenia przewodu
pokarmowego
U dzieci jako lek przeciwgorączkowy
Choroby reumatyczne, bolesne miesiączkowanie, bóle
umiarkowane
Działanie przeciwzapalne pojawia się z opóźnieniem
Przeciwwskazania i działania niepożądane typowe dla
NLPZ
Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego,
zażywać po posiłku
Naproksen:
Pochodna kwasu propionowego
Działanie przeciwzapalne, -bólowe, -gorączkowe
Hamuje agregację płytek krwi, działa słabiej niż
kwas acetylosalicylowy
Metamizol:
Pochodna pirazolonu
Silne działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne,
przeciwgorączkowe
Stosowany w bólach reumatycznych, po zabiegach
chirurgicznych, bóle głowy, zębów, gorączka
Potencjalne działanie mielotoksyczne
Dużo działań niepożądanych (bóle głowy, nudności,
wymioty, senność, pobudzenie +typowe dla NLPZ)
Stosować z dużą ostrożnością u dzieci i osób
starszych
Paracetamol:
Pochodna p-aminofenolu
Działania przeciwgorączkowo, przeciwbólowo, nie
ma działania przeciwzapalnego,
przeciwagregacyjnego (hamowanie syntezy
prostaglandyn w o.u.n.)
Można stosować u dzieci poniżej 12 r.ż.
Nie wywołuje uszkodzenia przewodu pokarmowego
ani astmy aspirynopochodnej
Wskazania: gorączka, bóle zębów, bóle mięśniowe,
stawowe, kostne, bóle głowy, migrenowe,
przeziębienia, bolesne miesiączkowanie, nerwobóle,
choroby zwyrodnieniowe stawów
Możliwe stosowanie u pacjentów z chorobą
wrzodową żołądka i dwunastnicy, astmą
oskrzelową i nadciśnieniem tętniczym
Brak interakcji z lekami przeciwzakrzepowymi
Przeciwwskazania: nadwrażliwość, ciężka
niewydolność nerek, wątroby, ostrożność u
chorych niedożywionych, odwodnionych, w
chorobie alkoholowej, nie podawać dzieciom do 3
m.ż., niedobór reduktazy methemoglobiny i
dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
Działania niepożądane: nudności, wymioty,
uczulenia, uszkodzenie nerek w przypadku
kojarzenia z kwasem acetylosalicylowym, z
innymi NLPZ może być bezpiecznie kojarzony
Przedawkowanie leku: ciężka niewydolność
wątroby i zgon chorego
Antidotum: dożylnie N-acetylocysteina
Ketoprofen:
Pochodna kwasu propionowego o silnym
działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i
przeciwgorączkowym
Hamuje agregację płytek
Wskazania: jako silny lek przeciwbólowy i
przeciwzapalny w RZS, chorobie zwyrodnieniowej
stawów i kręgosłupa
Piroksykam:
Długie działanie przeciwzapalne,
przeciwbólowe, słabe działanie
przeciwgorączkowe
Nie powinien być stosowany u ludzi w
podeszłym wieku
Działania niepożądane: zapalenie jamy
ustnej, owrzodzenia, zapalenie żołądka,
brak apetytu, bóle brzucha, nudności,
zaparcia, niestrawność, zaburzenia
czynności wątroby
Koksyby
Selektywne inhibitory COX-2
Pozbawione działania przeciwpłytkowego, mogą
nawet nasilać agregację płytek i pośrednio
procesy zatorowo-zakrzepowe
Nie przewyższają skuteczności NLPZ I i II
generacji w leczeniu chorób reumatycznych
Nie mogą być stosowane doraźnie jako leki
przeciwgorączkowe, przeciwbólowe
Celekoksyb: Stosowany w chorobach
reumatycznych jeśli nie można stosować
klasycznych NLPZ
OPIOIDOWE LEKI
PRZECIWBÓLOWE
Duża grupa leków o różnej budowie chemicznej
Powinowactwo do receptorów opioidowych
Mogą pobudzać syntezę opioidów endogennych
Używane do zwalczania silnych bólów
urazowych, pooperacyjnych, nowotworowych
Powodują lekozależność
Kojarzone z NLPZ
Mechanizm działania:
Podudzenie (agoniści i częściowi agoniści)
receptorów opioidowych lub ich
blokowanie (antagoniści) w ośrodkowym
układzie nerwowym oraz pobudzenie
syntezy endorfin, enkefalin (endogenne
opiody)
Działanie obwodowe: migracja receptorów
obwodowych
Receptory opioidowe
efekty pobudzenia receptorów:
μ
analgezja, depresja oddychania, zwężenie
źrenicy, euforia, zahamowanie perystaltyki
przewodu pokarmowego
Κ analgezja, dysforia, reakcje psychotyczne,
zwężenie źrenicy, depresja oddychania
δ analgezja
Efekty działania opioidów:
OUN: przeciwbólowe, zmiany nastroju,
euforia, upośledzenie zdolności uwagi i
skupienia
Ukł.oddechowy: hamowanie ośrodka
oddechowego, odruchu kaszlowego
Ukł.pokarmowy: wymioty, zaparcia
Ukł.moczowy: upośledzenie opróżniania
pęcherza moczowego
Zwężenie źrenicy
Podział ze względu na powinowactwo
do receptorów opioidowych
Leki agonistyczne (morfina)
Agonisci o słabych właściwościach
antagonistycznych (pentazocyna)
Antagoniści o słabych właściwościach
agonistycznych (nalorfina)
Leki antagonistyczne (nalokson)
Morfina
Wyizolowana w 1803 r
Najważniejszy z alkaloidów wchodzących w skład
opium
W stanie czystym: biała substancja o gorzkim
smaku, słabo rozpuszczalna w wodzie
Bardzo szybko uzależnia psychicznie i fizycznie
Związki pochodne morfiny:
kodeina – eter metylowy,
tebaina – eter dimetylowy,
heroina – pochodna diacetylowa
Morfina:
Fenantrenowy alkaloid opium
Silne, swoiste działanie p/bólowe proporcjonalne do zastosowanej
dawki
Działanie kojące lęk, uczucie zagrożenia, strachu
Działanie uspakajające: senność, utrudnienie koncentracji
Euforia
Silne działanie przeciwkaszlowe
Obniżenie temperatury ciała
Dwufazowe działanie na ośrodek wymiotny
Obniżenie progu drgawkowego
Zwężenie źrenic
Hamowanie czynności oddechowej
Zwiększone uwalnianie hormonu antydiuretycznego - skąpomocz
Inne działania:
zaparcia – hamowanie perystaltyki jelit i
motoryki żołądka, zmniejszenie wydzielania żółci
i soku trzustkowego,
niedociśnienie ortostatyczne,
skurcz oskrzeli, świąd skóry – histamina,
hamowanie czynności skurczowej macicy,
Wskazania: silne bóle trzewne
Terapia zawału mięśnia sercowego, stadium
terminalnym chorób nieuleczalnych, w trakcie i
po zabiegach chirurgicznych, zranienie opłucnej
w następstwie złamania żeber
Doustnie, doodbytniczo, domięśniowo,dożylnie
Przeciwwskazania: dychawica oskrzelowa,
niewydolność oddechowa, kolka żółciowa,
nerkowa, okres ciąży, karmienia
Działania niepożądane: osłabienie czynności
oddechowej, nadmierne uspokojenie i senność,
śpiączka, zaparcia, objawy alergiczne,
lekozależność – tolerancja
Interakcje: leki uspakajające, przeciwlękowe,
spożycie alkoholu
Nie powinno się prowadzić pojazdów
mechanicznych
Zatrucie morfiną
Spadek ciśnienia tętniczego krwi
Zagrażające życiu upośledzenie czynności
oddechowej
Senność – śpiączka
Spadek temperatury ciała
Szpileczkowate źrenice
Postępowanie lecznicze: przerwanie podawania morfiny,
sztuczne oddychanie, zwalczanie wstrząsu, podanie
antagonistów
Zespół abstynencji
Drżenie całego ciała, objawy grypopodobne, dysforia,
łzawienie, katar, bezsenność, zlewne poty, wzrost ciśnienia
tętniczego, bolesne skurcze jelit, stany majaczeniowe,
drgawki, zapaść
Leczenie: przejście z zależności niekontrolowanej na
kontrolowaną (metadon), detoksykacja
Kodeina:
Ester metylowy morfiny
Ośrodkowe działanie p/kaszlowe, słabe działanie
p/bólowe, uspokajające
Wskazania: suchy, uporczywy kaszel, związany z
bólem
Działania niepożądane: zw. z układem
oddechowym (depresja ośrodka oddechowego,
obrzęk płuc) zaburzenia snu, bóle, zawroty
głowy, zaparcia, nudności, wymioty, możliwe
uzależnienie
Ciąża, laktacja: kat. C
Nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych
Astma oskrzelowa, nieżyt oskrzeli
Fentanyl:
Syntetyczny lek opioidowy
100 x silniejszy niż morfina
Podany dożylnie zaczyna działać po 30 s
Łatwo przenika przez barierę krew-mózg
Zastosowanie:anastezjologia (znieczulenie ogólne), przewlekły ból (plastry przezskórne)
Interakcje: nasila działania innych środków działających depresyjnie na o.u.n.
Działanie depresyjne na ośrodek oddechowy
Antidotum: nalokson
Petydyna
Słabsza 10x od morfiny
Wskazania: bóle o różnej etiologii, kolka
żółciowa, nerkowa, zapalenie trzustki, bóle
porodowe
Słabe działanie p/kaszlowe, nie zwęża źrenic, nie
ma silnego działania zapierającego
Działania niepożądane: nie jest zalecana do
znieczulenia ogólnego, leczenia bólów
nowotworowych
Pentazocyna:
Syntetyczny lek p/bólowy
Działanie słabe i krótkotrwałe
Słabe działania antagonistyczne
Nie działa przeciwkaszlowo
Powoduje lekozależność
p/bólowe postępowanie podczas porodu (!), bóle
trzewne
Działania niepożądane: nudności, wymioty,
zawroty głowy, spadki ciśnienia krwi
Buprenorfina:
Najdłużej działający opioid (6-7 h)
najmniejsza zdolność wywoływania zależności
skutki przedawkowania nie są odwracane przez
nalokson, lecz przez nieswoisty lek
antagonistyczny – doksapram
Stosowana w leczeniu uzależnień lekowych od
innych opioidów
Umiarkowane bóle, bóle trzewne
Tramadol:
Silny lek p/bólowy o działaniu ośrodkowym
Działanie uspokajające
Wskazania; silne, ostre stany bólowe różnego
pochodzenia (zawał serca, choroba
nowotworowa, urazy)
Działania niepożądane: nudności, wymioty,
zawroty głowy, pocenie się, suchość błony
śluzowej
Nalokson:
Znosi objawy przedawkowania pochodnych alkaloidów
fenantrenowych opium, benzmorfanu
Znosi działanie dużych dawek alkoholu etylowego
Stosowany pozajelitowo
Nie powoduje objawów psychomimetycznych,
uzależnienia, tolerancji
Uwalnianie zależności morfinowej, heroinowej (w
preparacie z metadonem)
Anastezjologia: znieczulenie ogólne
Działania niepożądane: tachykardia, wzrost ciśnienia
tętniczego, niewydolność serca, zaburzenia rytmu
serca
Uzależnienia lekowe:
Przewlekły, nawracający zespół zaburzeń
psychicznych i somatycznych o zróżnicowanej
etiologii i obrazie klinicznym
Utrata kontroli nad zachowaniem (uzależnienie
psychiczne)
Rozwój tolerancji/uwrażliwienie
Powstawanie zmian adaptacyjnych, ujawniających
się przy nagłym odstawieniu substancji
uzależniającej –zespół abstynencyjny (zespół
odstawienia)
Tolerancja i zespół odstawienia – uzależnienie
fizyczne
Szybkość rozwinięcia zależności fizycznej, objawy
zespołu abstynencji oraz ich intensywność zależą
od:
Właściwości środka;
Wielkości przyjmowanych dawek;
Częstotliwości przyjmowanych dawek;
Czasu jego stosowania;
Drogi podania.
Czynniki te brane są pod uwagę podczas doboru
terapii
Farmakoterapia:
Detoksykacja; przejście z zależności
niekontrolowanej na kontrolowaną
Wytworzenie niechęci do stosowania środka
Podtrzymuje abstynencję i zmniejsza ryzyko
nawrotu
Eliminuje objawy uzależnienia somatycznego
(zmniejszenie objawów głodu)
Zahamowanie rozwoju uzależnienia, leczenie
współistniejących objawów psychiatrycznych
3 strategie farmakoterapii:
Substytucyjna
– podstawienie leku za narkotyk
Antagonistyczna
– substancje blokujące działanie
środka uzależniającego
Selektywnego wpływu na podstawowe
mechanizmy uzależnienia
– głód, nawroty
Leki wywołujące uzależnienia:
Narkotyczne leki p/bólowe (zależność
opioidowa)
Leki nasenne, uspokajające
(benzodiazepiny, barbiturany)
Kokaina
Odurzenia:
Jednorazowe wprowadzenie do organizmu leku
czy innego środka, który wywołuje zmniany w
psychice (środki o działaniu
euforyzującym/halucynogennym)
Nadużywanie:
Przyjmowanie leku lub innego środka nie
zgodnie z jego przeznaczeniem leczniczym lub
socjalnym
(skłonności osobniczne, uwarunkowania
genetyczne, czynniki psychiczne)