Górnik_eksploatacji_podziemnej_711[02].Z3.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Roman Pawlik

Dobieranie środków strzałowych
711[02].Z3.03

Poradnik dla nauczyciela

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Przykładowe scenariusze zajęć

5. Ćwiczenia

5.1. Materiały wybuchowe i środki strzałowe wykorzystywane w górnictwie

podziemnym

5.1.1. Ćwiczenia

5.2. Obwody strzałowe

5.2.1. Ćwiczenia

5.3. Ładunki MW i otwory strzałowe

5.3.1. Ćwiczenia

5.4. Roboty strzałowe. Przechowywanie i gospodarowanie środkami

strzałowymi

5.4.1. Ćwiczenia

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia

7. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Przekazuję Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie

technik górnictwa podziemnego.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć juŜ ukształtowane,
aby bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie uczeń ukształtuje podczas pracy
z poradnikiem,

−

przykładowe scenariusze zajęć,

−

przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami
nauczania

−

uczenia oraz środkami dydaktycznymi,

−

ewaluację osiągnięć ucznia, przykładowe narzędzie pomiaru dydaktycznego,

−

literaturę uzupełniającą.
Wskazane jest, aby zajęcia dydaktyczne były prowadzone róŜnymi metodami ze

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania.

Formy organizacyjne pracy uczniów mogą być zróŜnicowane, począwszy od

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej.

Jako pomoc w realizacji jednostki modułowej dla uczniów przeznaczony jest Poradnik

dla ucznia. Nauczyciel powinien ukierunkować uczniów na właściwe korzystanie z poradnika
do nich adresowanego.

Materiał nauczania (w Poradniku dla ucznia) podzielony jest na rozdziały, które

zawierają podrozdziały. Podczas realizacji poszczególnych rozdziałów wskazanym jest
zwrócenie uwagi na następujące elementy:

−

materiał nauczania – w miarę moŜliwości uczniowie powinni przeanalizować
samodzielnie,

−

pytania  sprawdzające  mają  wykazać,  na  ile  uczeń  opanował  materiał  teoretyczny  i  czy
jest  przygotowany  do  wykonania  ćwiczeń.  W  zaleŜności  od  tematu  moŜna  zalecić
uczniom  samodzielne  odpowiedzenie  na  pytania  lub  wspólne  z  całą  grupą  uczniów,
w formie  dyskusji  opracowanie  odpowiedzi  na pytania. Druga forma jest korzystniejsza,
poniewaŜ  nauczyciel  sterując  dyskusją  moŜe  uaktywniać  wszystkich  uczniów  oraz
w trakcie dyskusji usuwać wszelkie wątpliwości,

−

W trakcie wykonywania ćwiczeń uczeń powinien zweryfikować wiedzę teoretyczną oraz
opanować nowe umiejętności. Przedstawiono propozycję ćwiczeń wraz ze wskazówkami
o sposobie ich przeprowadzenia, uwzględniając róŜne moŜliwości ich realizacji w szkole.
Nauczyciel decyduje, które z zaproponowanych ćwiczeń jest w stanie zrealizować przy
określonym zapleczu techniczno-dydaktycznym szkoły, lub jak je zmodyfikować.
Prowadzący moŜe równieŜ zrealizować ćwiczenia, które sam opracował,

−

sprawdzian  postępów  stanowi  podsumowanie  rozdziału,  zadaniem  uczniów  jest
udzielenie odpowiedzi na pytania w nim zawarte. Uczeń powinien samodzielnie czytając
zamieszczone  w  nim  stwierdzenia  potwierdzić  lub  zaprzeczyć  opanowanie  określonego
zakresu  materiału.  JeŜeli  wystąpią  zaprzeczenia,  nauczyciel  powinien do tych zagadnień
wrócić,  sprawdzając  czy  braki  w  opanowaniu  materiału  są  wynikiem  niezrozumienia
przez  ucznia  tego  zagadnienia,  czy  niewłaściwej  postawy  ucznia  w  trakcie  nauczania.
Szczególnie  jest  szczególnie  waŜna  rola  nauczyciela,  gdyŜ  od  postawy  nauczyciela,
sposobu  prowadzenia  zajęć  zaleŜy  między  innymi  zainteresowanie  ucznia.  Uczeń
niezainteresowany  materiałem  nauczania,  wykonywaniem  ćwiczeń  nie  nabędzie  w  pełni
umiejętności  załoŜonych  w  jednostce  modułowej.  NaleŜy  rozbudzić  wśród  uczniów  tak

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zwaną „ciekawość wiedzy”. Potwierdzenie przez ucznia opanowania materiału nauczania
rozdziału moŜe stanowić podstawę dla nauczyciela do sprawdzenia wiedzy i umiejętności
ucznia z tego zakresu. Nauczyciel realizując jednostkę modułową powinien zwracać
uwagę na predyspozycje ucznia, ocenić, czy uczeń ma większe uzdolnienia manualne,
czy moŜe lepiej radzi sobie z rozwiązywaniem problemów teoretycznych,

−

testy  zamieszczone  w rozdziale Ewaluacja osiągnięć ucznia zawierają zadania z zakresu
całej  jednostki  modułowej  i  naleŜy  je  wykorzystać  do  oceny  uczniów,  a  wyniki
osiągnięte  przez  uczniów  powinny  stanowić  podstawę  do  oceny  pracy  własnej
nauczyciela  realizującego  tę  jednostkę  modułową.  KaŜdemu  zadaniu  testu  przypisano
określoną  liczbę  moŜliwych  do  uzyskania  punktów  (0  lub  1  punkt).  Ocena  końcowa
uzaleŜniona jest od ilości uzyskanych punktów. Nauczyciel moŜe zastosować test według
własnego  projektu  oraz  zaproponować  własną  skalę  ocen.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝeby  tak
przeprowadzić  proces  oceniania  ucznia,  aby  umoŜliwić  mu  jak  najpełniejsze  wykazanie
swoich umiejętności.
Metody polecane do stosowania podczas kształcenia modułowego to:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie,

−

projektów,

−

przewodniego tekstu,

−

pogadanka.

Schemat układu jednostek modułowych

711[02].Z3

Eksploatacja złóŜ

711[02].Z3.01

Rozpoznawanie

i udostępnianie złóŜ

711[02].Z3.03

Dobieranie środków strzałowych

711[02].Z3.02

Rozpoznawanie i likwidacja

zagroŜeń w górnictwie

711[02].Z3.04

DrąŜenie

wyrobisk

podziemnych

711[02].Z3.05

Wykonywanie

obudowy wyrobisk

711[02].Z3.06

Montowanie urządzeń

wentylacyjnych

i zabezpieczających

711[02].Z3.07

Eksploatowanie złóŜ

kopalin uŜytecznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−

rozróŜniać podstawowe wielkości elektryczne i ich jednostki,

−

łączyć podstawowe układy elektryczne,

−

selekcjonować, porządkować i przechowywać informacje,

−

interpretować związki wyraŜone za pomocą schematów, diagramów, tabel,

−

oceniać własne moŜliwości sprostania wymaganiom stanowiska pracy i wybranego
zawodu,

−

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,

−

przestrzegać przepisy bhp,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−

scharakteryzować rodzaje materiałów wybuchowych stosowanych w górnictwie,

−

sklasyfikować materiały wybuchowe według kryteriów bezpieczeństwa i ich stosowania,

−

wyjaśnić stosowane oznaczenia materiałów wybuchowych i zapalników elektrycznych,

−

scharakteryzować środki strzałowe,

−

wyjaśnić stosowane oznaczenia i klasyfikację środków strzałowych,

−

określić sposób przechowywania i gospodarowania materiałami wybuchowymi,

−

określić sposób przechowywania i gospodarowania środkami strzałowymi,

−

określić zasady urabiania skał przy pomocy materiałów wybuchowych i środków
strzałowych,

−

określić zasady włomowania i rodzaje włomów,

−

scharakteryzować czynności wchodzące w skład wykonywania robót strzałowych,

−

wyjaśnić zasady doboru metryk strzałowych dla róŜnych wyrobisk,

−

wyjaśnić sposób wykonania metryk strzałowych dla róŜnych wyrobisk,

−

określić zasady urabiania długimi otworami oraz uwarunkowania stosowania lontów
detonujących,

−

dobrać sprzęt strzałowy do określonego rodzaju robót strzałowych,

−

wyjaśnić cele strzelań wstrząsowych i rozluźniających,

−

wywiercić otwory strzałowe,

−

określić kwalifikacje osób wykonujących roboty strzałowe,

−

wykonywać roboty strzałowe,

−

przestrzegać przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej
podczas wykonywania robót strzałowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

Scenariusz zajęć 1

Osoba prowadząca

…………………………………….………….

Modułowy program nauczania:

Górnik eksploatacji podziemnej 711[02]

Moduł:

Eksploatacja złóŜ 711[02].Z3

Jednostka modułowa:

Dobieranie środków strzałowych 711[02].Z3.03

Temat: Oznaczenia i klasyfikacja górniczych zapalników elektrycznych.

Cel ogólny: Rozpoznawanie górniczych zapalników elektrycznych na podstawie ich

oznaczeń.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−

określić zastosowania zapalników,

−

sklasyfikować zapalniki,

−

rozpoznać rodzaj zapalnika, na podstawie jego oznaczenia.

Metody nauczania–uczenia się:

−

pogadanka dydaktyczna,

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

Środki dydaktyczne:

−

atrapy zapalników elektrycznych,

−

Poradnik dla ucznia.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−

praca samodzielna.

Czas trwania zajęć: 1 godzina dydaktyczna.

Przebieg zajęć:

1. Faza wstępna:

−

czynności organizacyjne.

2. Faza wprowadzająca:

−

przypomnienie uczniom (lub sprawdzenie wiadomości dotyczących) pojęć
z poprzednich zajęć:

−

przeznaczenie zapalników elektrycznych,

−

podstawowe elementy składowe zapalnika elektrycznego ostrego.

3. Faza realizująca:

−

omówienie zasad bezpiecznego obchodzenia się z zapalnikami elektrycznymi,

−

zapoznanie uczniów z zagadnieniem:

−

prądów błądzących (ogólnie),

−

zwłoki ZE,

−

przedstawienie uczniom podziału zapalników na:

−

grupy,

−

klasy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

rodzaje,

−

typy,

−

przeprowadzenie ćwiczenia 2 z rozdziału 4.1.3. Poradnika dla ucznia.

4. Faza podsumowująca:

−

podsumowanie zajęć: oznaczenia i charakterystyka ZE,

−

propozycja pracy domowej (lub realizacja na zajęć): Wykonaj w zeszycie rysunek
przedstawiający zapalnik elektryczny z oznaczeniem skróconym podanym przez
nauczyciela i zapisz jego oznaczenie pełne.

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:

−

anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczące sposobu prowadzenia zajęć i opanowanych
umiejętności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Scenariusz zajęć 2

Osoba prowadząca

…………………………………….………….

Modułowy program nauczania:

Górnik eksploatacji podziemnej 711[02]

Moduł:

Eksploatacja złóŜ 711[02].Z3

Jednostka modułowa:

Dobieranie środków strzałowych 711[02].Z3.03

Temat: Wiercenie otworów strzałowych.

Cel ogólny: Wykonanie wiercenia otworu strzałowego za pomocą wiertarki ręcznej.

Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć:

−

wykonać otwór strzałowy,

−

scharakteryzować rodzaje wierceń i sprzęt do ich wykonywania,

−

zastosować zasady bhp przy obsłudze wiertarek,

−

dobrać sprzęt i sposób wykonania wiercenia do zadanych warunków.

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:
–

organizowania i planowania pracy,

–

pracy zespołowej,

–

samooceny.

Metody nauczania

−−−−

uczenia się:

−

pogadanka dydaktyczna,

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenie praktyczne.

Środki dydaktyczne

−

Poradnik dla ucznia,

−

wiertarki z osprzętem,

−

stanowisko do wykonywania wierceń.

Formy organizacyjne pracy uczniów:
–

praca w zespołach kilkuosobowych.

Czas trwania zajęć: 1 godzina dydaktyczna.

Przebieg zajęć:
1. Faza wstępna:

−

czynności organizacyjne.

2. Faza wprowadzająca:

−

przypomnienie uczniom (lub sprawdzenie wiadomości dotyczących) pojęć
z poprzednich zajęć:

−

podział wierceń,

−

dobór wierceń do rodzaju skał.

3. Faza realizująca:

−

przedstawienie wiertarek wraz z osprzętem z omówieniem:

−

zasad bezpiecznego obsługi,

−

doboru wierteł do rodzaju wierceń,

−

sposobu montaŜu i demontaŜu wierteł,

−

zaprezentowanie właściwego trzymania wiertarek i ułoŜenia ciała podczas wiercenia.
Wykonywanie wiercenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ĆWICZENIA

5.1. Materiały wybuchowe i środki strzałowe wykorzystywane

w górnictwie podziemnym

5.1.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sklasyfikuj, pod względem bezpieczeństwa wobec metanu i pyłu węglowego, wskazane

przez nauczyciela górnicze materiały wybuchowe.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiału nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. NaleŜy zaznajomić
uczniów z zasadami BHP przy kontakcie z MW. Czas wykonania ćwiczenia około 10 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych kryteria podziału GMW i sposoby ich

oznakowania,

2) rozpoznać i opisać przedstawione GMW.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

atrapy górniczych materiałów wybuchowych,

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do sporządzenia i zapisania odpowiedzi.

Ćwiczenie 2

Oznaczenie skrócone zapalnika ma postać: GZEW 0,45A P. Na podstawie oznaczenia

skróconego zapisz jego oznaczenie pełne.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiału nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. Czas wykonania
ć

wiczenia około 15 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych sposoby oznakowania zapalników,
2)  dokonać analizy oznakowania zapalników na podstawie opisu,
3)  zapisać oznaczenie pełne zapalnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do sporządzenia i zapisania odpowiedzi.

Ćwiczenie 3

Scharakteryzuj, wskazany przez nauczyciela zapalnik elektryczny ostry na podstawie

kolorów jego przewodów.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. Czas wykonania
ć

wiczenia około 10 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych oznakowanie przewodów zapalników

elektrycznych,

2) dokonać analizy znaczenia kolorów przewodów dla przedstawionego zapalnika,
3) zapisać odpowiedź.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie.

rodki dydaktyczne:

−

atrapy zapalników elektrycznych,

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do zapisania odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.2. Obwody strzałowe

5.2.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj szeregowy układ połączeń zapalników w obwodzie strzałowym.

Wskazówki do realizacji

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. Czas wykonania
ć

wiczenia około 10 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych sposób wykonania połączenia szeregowego

zapalników,

2) dokonać jego analizy,
3) wykonać rysunek.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do sporządzania rysunku.

Ćwiczenie 2

Narysuj równoległy układ połączeń zapalników w obwodzie strzałowym.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. Czas wykonania
ć

wiczenia około 10 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych sposób wykonania połączenia równoległego

zapalników,

2) dokonać jego analizy,
3) wykonać rysunek.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do sporządzania rysunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.3. Ładunki MW i otwory strzałowe

5.3.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj i opisz przekrój podłuŜny otworu strzałowego jednokolumnowego gotowego do

odpalenia, w przypadku, gdy jego długość wynosi 2 m oraz stosowany w nim jest GMW
węglowy.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. NaleŜy zwrócić uwagę
na poprawne i staranne wykonanie rysunku oraz podkreślić znaczenie właściwego wykonania
przybitki. Czas wykonania ćwiczenia około 15 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych rodzaje przybitek i wymagane ich minimalne

długości ze względu na rodzaj odpalanego ładunku i długości otworu strzałowego,

2) wykonać rysunek z przekroju podłuŜnego otworu wraz z ładunkiem i przybitką,
3) opisać liczbowo minimalną długość przybitki w stosunku do długości otworu.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do sporządzenia rysunku.

Ćwiczenie 2

Narysuj w trzech rzutach włom stoŜkowy oraz podaj, w jakich rodzajach skał jest on

stosowany.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. NaleŜy zwrócić uwagę
na prawidłowe rzutowanie w rysunku. Czas wykonania ćwiczenia około 15 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych rodzaje włomów oraz warunki ich stosowania,
2) narysować włom stoŜkowy w trzech rzutach i podać w jakich skałach moŜe być

stosowany.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

papier do naniesienia rysunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Korzystając z atrap środków strzałowych, wykonaj kompletny ładunek jednokolumnowy

rozdzielony.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcji do ćwiczenia. NaleŜy zwrócić uczniom
uwagę na BHP przy obchodzeniu się z zapalnikami i lontem detonacyjnym oraz kolejność
wykonywania czynności. Czas wykonania ćwiczenia około 20 minut.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać

materiałach

dydaktycznych

informacje

dotyczące

ładunków

jednokolumnowych rozdzielonych i sposobów ich inicjowania,

2) wykonać ładunek wykorzystując do tego dziewięć naboi MW i inne niezbędne środki

strzałowe.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

atrapy środków strzałowych,

−

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Korzystając z wyposaŜenia pracowni i wskazówek nauczyciela, zademonstruj sposób

wykonywania wiercenia otworu strzałowego poziomego za pomocą wiertarki obrotowej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. NaleŜy zwrócić uczniom
uwagę prawidłową postawę ciała przy wykonywaniu wierceń.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych kryteria doboru sposobu wierceń w zaleŜności od

zwięzłości skał,

2) odszukać w materiałach dydaktycznych dobór rodzaju wierteł w zaleŜności od sposobu

wykonywania otworu,

3) korzystając ze wskazówek nauczyciela, osadzić wiertło w wiertarce i zademonstrować

wykonywanie wiercenia (lub wywiercić otwór).

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

wiertarki z osprzętem,

−

Poradnik dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.4. Roboty strzałowe. Przechowywanie i gospodarowanie

środkami strzałowymi

5.4.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie

Dobierz środki strzałowe i wykonaj cykl robót strzałowych stosując zasady obowiązujące

górnika strzałowego. Zakładamy, Ŝe otwór odwiercony jest w węglu i nie ma zagroŜenia
metanowego.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

fragment rozdziału Materiał nauczania oraz instrukcję do ćwiczenia. NaleŜy zwrócić uwagę
na obowiązki strzałowego w trakcie wykonywania robót strzałowych. Czas na realizację
ć

wiczenia określa nauczyciel.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych dobór środków strzałowych w zaleŜności od

rodzaju urabianych skał i zagroŜeń naturalnych,

2) odszukać w materiałach dydaktycznych zasady wykonywania otworów strzałowych

i przybitki,

3) odszukać w materiałach dydaktycznych zasady ładowania i odpalania otworów

strzałowych,

4) dokonać analizy materiału i dobrać środki strzałowe,
5) wykonać ćwiczenie zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Zalecane metody nauczania

−

uczenia się:

−

wiczenie praktyczne.

rodki dydaktyczne:

−

Poradnik dla ucznia,

−

atrapy środków strzałowych i sprzętu strzałowego,

−

materiał do wykonania przybitki,

−

otwór strzałowy lub jego atrapa wykonana z rury.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego

TEST 1

Test dwustopniowy do jednostki modułowej „Dobieranie środków
strzałowych”

Test składa się z zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−−−−

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 19 są poziomu podstawowego,

−−−−

zadania 8, 9, 17, 20 są poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące
oceny szkolne:

−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego,

−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego,

−

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 2 z poziomu ponadpodstawowego,

−

bardzo dobry – za rozwiązanie 19 zadań, w tym 3 z poziomu ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. b, 2. b, 3. a, 4. d, 5. b, 6. a, 7. d, 8. c, 9. a, 10. b, 11. d,

12. a, 13. a, 14. a, 15. b, 16. a, 17. a, 18. d, 19. b, 20. a.

Plan testu

zad.

Cel operacyjny

(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

RozróŜnić rodzaje rozkładu MW

RozróŜnić rodzaj MW

Dobrać MW

RozróŜnić prędkość detonacji lontu.

Określić postępowanie w przypadku znalezienia
ś

rodków strzałowych.

Wymienić elementy składowe zapalnika.

Określić przeznaczenie ładownicy.

Rozpoznać szeregowy obwód strzałowy.

Rozpoznać równoległy obwód strzałowy.

Zdefiniować pojęcie ładunku
wielokolumnowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zdefiniować pojęcie otworu długiego.

Scharakteryzować rodzaje otworów strzałowych.

Dobrać materiał na przybitkę.

Zdefiniować pojęcie ładunku udarowego.

Zdefiniować pojęcie zabioru.

Zdefiniować pojęcie metryki strzałowej.

Przewidzieć

skutki

przeładowania

otworu

strzałowego.

Zdefiniować włomy.

Dobrać metodę wierceń.

Określić zasady obrotu środkami strzałowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

1. Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej

jednotygodniowym.

2.  Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.
3.  Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania.
4.  Przygotuj odpowiednią liczbę testów.
5.  Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań.
6.  Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia.
7.  Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij.
8.  Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test.
9.  Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie

zakończenia udzielania odpowiedzi.

Instrukcja dla ucznia

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwe odpowiedzi. Tylko

jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Deflagracja to rozkład MW przebiegający

a)  bardzo szybko, powodując kruszenie urabianych skał.
b)  wolno, z wydzielaniem ciepła i trujących gazów.
c)  ze średnią prędkością, jak dla MW miotających.
d)  przebiega tak samo jak detonacja.

2. MW skalne mają kolor opakowania

a)  niebieski.
b)  czerwony.
c)  kremowy.
d)  czarny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. MW skalne, mogą być stosowane w robotach kamiennych przy stęŜeniu metanu

w powietrzu do
a)  0,5%.
b)  1,5%.
c)  1,8%.
d)  2,0%.

4. Lonty detonacyjne detonują z prędkością powyŜej

a)  około 1 m/s.
b)  około 5 m/s.
c)  około 10 m/s.
d)  powyŜej 1000 m/s.

5. W przypadku znalezienia środków strzałowych naleŜy

a) zabrać je ze sobą i odnieść do składu MW.
b) zabezpieczyć miejsce znalezienia i zgłosić ten fakt osobie dozoru lub słuŜbie

strzałowej kopalni.

c) zabrać je ze sobą i zgłosić ten fakt osobie dozoru.
d) zabrać je ze sobą i przekazać je osobie dozoru.

6. W skład zapalnika elektrycznego ostrego wchodzi

a)  zespół zapalczy.
b)  lont prochowy.
c)  lont detonacyjny.
d)  nitki rozpoznawcze.

7. Ładownica to

a)  urządzenie do ładowania otworów strzałowych.
b)  narzędzie do ubijania przybitki.
c)  urządzenie do odpalenia ładunków wybuchowych.
d)  pojemniki do przenoszenia zapalników elektrycznych.

8. Przedstawiony na rysunku układ łączenia zapalników, to układ

a)  równoległy.
b)  grzebieniowy.
c)  szeregowy.
d)  mieszany.

9. Przedstawiony na rysunku układ łączenia zapalników, to układ

a)  równoległy.
b)  szeregowy.
c)  mieszany.
d)  szeregowo-równoległy.

zapalni

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10. Określenie „ładunek wielokolumnowy” oznacza

a)  wiele otworów strzałowych ułoŜonych w pionie.
b)  kilka kolumn ładunku w jednym otworze strzałowym.
c)  wiele otworów strzałowych ułoŜonych poziomo.
d)  ładunek złoŜony przynajmniej z trzech nabojów MW ułoŜonych jeden za drugim.

11. Pojęcie „długi otwór strzałowy” oznacza otwór o długości ponad

a)  1 metr.
b)  2 metry.
c)  3 metry.
d)  6 metrów.

12. Przedstawiony ładunek to ładunek

a)  jednokolumnowy.
b)  wielokolumnowy.
c)  rozdzielony.
d)  dwukolumnowy.

13. Przybitka wodna otworu strzałowego wykonana jest z

a)  wody.
b)  mokrego piasku.
c)  plastycznej gliny.
d)  namoczonej wełny mineralnej.

14. Nabój udarowy to

a)  nabój MW wraz z zapalnikiem.
b)  sam zapalnik.
c)  gotowy ładunek w otworze strzałowym.
d)  rodzaj włomu.

15. Pojęcie zabiór liniowy oznacza

a)  objętość skał urobionych podczas strzelania.
b)  odległość o jaką przesunie się czoło przodka po jego odstrzeleniu.
c)  odległość między otworami strzałowymi.
d)  długość przybitki.

16. Metryka strzałowa to

a)  podstawowy dokument określający sposób wykonania robót strzałowych.
b)  dokument określający wyłącznie długość otworów strzałowych.
c)  przyrząd do pomiaru długości (głębokości) otworów strzałowych.
d)  dokument określający wyłącznie sposób łączenia zapalników w przodku.

17. Przeładowanie otworów strzałowych materiałem wybuchowym moŜe spowodować

a)  nadmierne rozdrobnienie i rozrzucenie urobku.
b)  brak widocznych efektów strzelania.
c)  wyrzucenie przybitki.
d)  namoczenie przybitki wodą z otaczających skał.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...........................................................................................................................

Dobieranie środków strzałowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

TEST 2
Test dwustopniowy do jednostki modułowej „Dobieranie środków
strzałowych”

Test składa się z zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−

zadania 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 19, 20 są poziomu podstawowego,

−

zadania 4, 14, 17, 18 są poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące
oceny szkolne:

−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego,

−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego,

−

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 2 z poziomu ponadpodstawowego,

−

bardzo dobry – za rozwiązanie 19 zadań, w tym 3 z poziomu ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. b, 2. b, 3. b, 4. c, 5. b, 6. a, 7. a, 8. c, 9. a, 10. d, 11. a,

12. d, 13. c, 14. b, 15. c, 16. b, 17. c, 18. d, 19. a, 20. a.

Plan testu

zad.

Cel operacyjny

(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

Określić przeznaczenie środków inicjujących.

Zdefiniować pojęcie lontu.

Określić przeznaczenie spłonki.

Określić zapalnik na podstawie oznaczenia.

Zdefiniować przeznaczenie zapalarki.

Scharakteryzować budowę środków strzałowych.

Zdefiniować pojęcie puszki strzałowej.

Scharakteryzować ładownice.

Określić sposób uzbrajania ładunku MW.

10 Dobrać metodę odpalania ładunków MW.

11 Zdefiniować rodzaje otworów strzałowych.

12 Scharakteryzować otwory strzałowe.

13 Określić przyczyny przeładowania otworów

strzałowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14 Określić rodzaj włomu.

15 Scharakteryzować przeznaczenie włomów.

16 Dobrać metodę wykonywania wierceń.

17 Zaklasyfikować sprzęt do rodzaju wierceń.

18 Rozpoznać wiertła.

19 Zdefiniować pojęcie metryki strzałowej.

20 Określić kwalifikacje osób wykonujących roboty

strzałowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

1. Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej

jednotygodniowym.

zakończenia udzielania odpowiedzi.

Instrukcja dla ucznia

jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

MW inicjujące słuŜą do
a)  bezpośredniego urabiania przodku.
b)  inicjacji właściwego MW.
c)  inicjacji zapalarki.
d)  inicjacji linii strzałowej.

Lont prochowy wykonany jest z
a)  MW kruszącego.
b)  MW miotającego.
c)  MW płynnego.
d)  cienkiej rurki zawierającej dynamit.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Spłonka górnicza słuŜy do
a)  zapalenia lontu prochowego.
b)  inicjacji właściwego materiału wybuchowego.
c)  inicjacji zapalnika elektrycznego.
d)  wywołania huku ostrzegawczego.

Litera „W” w oznaczeniu zapalnika elektrycznego ostrego oznacza zapalnik
a)  skalny.
b)  wielowarstwowy.
c)  węglowy.
d)  wodny.

Zapalarka to urządzenie słuŜące do
a)  zapalenia lontu prochowego.
b)  inicjacji ZE.
c)  inicjacji lontu detonacyjnego.
d)  inicjacji spłonki górniczej.

Na rysunku przedstawiono
a)  spłonkę górniczą.
b)  zapalnik elektryczny ostry.
c)  nabój MW.
d)  zapalnik elektryczny nieostry.

Puszka strzałowa słuŜy do
a)  przenoszenia MW.
b)  detonowania MW.
c)  podłączania przewodów strzałowych.
d)  strzelań doświadczalnych.

Na rysunku przedstawiono
a)  puszki strzałowe.
b)  opakowania ładunków MW.
c)  ładownice.
d)  pojemniki na przybitkę.

Zapalnik elektryczny powinien być włoŜony
a)  do naboju MW.
b)  między naboje MW.
c)  do przybitki.
d)  pustej przestrzeni w otworze strzałowym.

10 Ładunek rozdzielony inicjujemy

a)  tylko zapalnikiem.
b)  tylko lontem prochowym.
c)  tylko lontem detonacyjnym.
d)  ZE i lontem detonacyjnym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11 Otwory wciosowe wierci się

a)  prostopadle do czoła przodku.
b)  równolegle do czoła przodku.
c)  pod duŜym kątem, w kierunku spągu wyrobiska.
d)  pod duŜym kątem w kierunku stropu wyrobiska.

12 Przedstawiony otwór strzałowy to otwór

a)  wciosowy.
b)  wrębowy.
c)  włomowy.
d)  przebitkowy.

13 Przeładowanie otworu strzałowego spowodowane jest

a)  za długą przybitką.
b)  zbyt głębokim otworem strzałowym.
c)  za duŜą ilością MW.
d)  złym zapalnikiem.

14 Przedstawiony na rysunku włom, to włom

a)  szczelinowy.
b)  schodkowy.
c)  stoŜkowy.
d)  skośny.

15 Otwór włomowy ma za zadanie

a)  osłabić efekt strzelania.
b)  utworzyć kanał wentylacyjny.
c)  utworzyć drugą płaszczyznę odsłonięcia.
d)  przebić się do drugiego wyrobiska.

16 Wiercenia obrotowe stosujemy do

a)  skał twardych i zwięzłych.
b)  skał miękkich i słabych.
c)  wierceń tylko w skałach płonnych.
d)  nie stosujemy takich wierceń w górnictwie podziemnym.

17 Element przedstawiony na rysunku to

a)  zapalnik ostry.
b)  przybitka.
c)  końcówka wiertła do wierceń obrotowych.
d)  końcówka wiertła do wierceń udarowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko .................................................................................................................

Dobieranie środków strzałowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

1. Batko P., Ślęzak J., Lewicki J., Morawa R.: Technika strzelnicza 1. Górnicze środki

strzałowe i sprzęt strzałowy. Wydawnictwa AGH, Kraków 1998

2. Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo. cz. I. Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1993
3. Bonarek J., Goc St., Siemianowski J.: Górnik Strzałowy w kopalniach węgla

kamiennego. Wydawnictwo Śląsk, Katowice 2005

4. Hobler M., Projektowanie i wykonywanie robót strzelniczych w górnictwie podziemnym.

Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982

5. Nowak K., Kostrz J., Górnictwo cz. I. Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1989

Literatura metodyczna
1. Drętkiewicz-Więch J.: ABC nauczyciela przedmiotów zawodowych. Operacyjne cele

kształcenia. Zeszyt 32. CODN, Warszawa 1994

2. Krogulec-Sobowiec M., Rudziński M.: Poradnik dla autorów pakietów edukacyjnych.

KOWEZiU, Warszawa 2003

3. Niemierko B.: Pomiar wyników kształcenia zawodowego. Biuro Koordynacji Kształcenia

Kadr, Fundusz Współpracy, Warszawa 1997

4. Ornatowski T., Figurski J.: Praktyczna nauka zawodu. ITeE, Radom 2000