Microsoft Word - Artykuł -Powięź piersiowo

Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa

Odcinek l

wiowo-krzy

owy kr

gosłupa odgrywa kluczow

rol

w utrzymywaniu

posturalnej stabilno

ci ciała człowieka. Jednak

e, sam kr

gosłup w poł

czeniu ze stawami

i wi

zadłami tego odcinka, nie byłby w stanie zapewni

tej funkcji, gdyby nie „wsparcie” ze

strony układu mi

ęś

niowo-powi

ziowego [17,18]. Niezwykle istotna funkcja przypada tutaj

powi

zi piersiowo-l

wiowej, która jest jedn

z najbardziej zło

onych powi

zi naszego

ciała.

Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa (thoracolumbar fascia - TLF) według Langevin i in. mo

przyczyn

dolegliwo

ci bólowych w rejonie dolnego odcinka kr

gosłupa [4,5].

Problemem jednak jest fakt,

e powi

ęź

jest tkank

mało poznan

i dotyczy to równie

powi

zi TLF. Z anatomicznego punktu widzenia, wyró

nia si

w niej trzy podstawowe

warstwy (aczkolwiek spotka

na równie

podział dwuwarstwowy). Dwie z nich s

ęś

ciami grzbietowej warstwy TLF, składaj

cej si

z blaszki powierzchownej i gł

bokiej.

Jako trzeci

wymienia si

warstw

przedni

TLF (jest ona pomijana w modelach

dwuwarstwowych, bowiem traktowa

na jako przedłu

enie powi

zi poprzecznej

brzucha).

Powierzchowna blaszka grzbietowej warstwy TLF przyczepia si

do wierzchołków

wyrostków kolczystych kr

gów l

wiowych, jak równie

do wi

zadła nadkolcowego.

Pokrywa ona mi

ęś

nie przykr

gosłupowe, wliczaj

c w to mi

sie

prostownik grzbietu,

gaj

c do jego kraw

dzi bocznej. Tam, w kierunku do wierzchołków wyrostków

poprzecznych, wyró

nia si

gł

bok

blaszk

. Oddziela ona mi

sie

czworoboczny l

wi od

grupy prostowników [1,6,18].

sie

najszerszy grzbietu

Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa

Ryc.1.

Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa

blaszka

powierzchowna

utworzona

rozci

gna

ęś

nia

najszerszego grzbietu.

Włókna blaszki powierzchownej pochodz

w głównej mierze z rozci

gna mi

ęś

nia

najszerszego grzbietu (Ryc.1.). Brzusznie w stosunku do tej blaszki, ale i grzbietowo w

stosunku do blaszki gł

bokiej, wyst

puje czasem rozci

gno mi

ęś

nia z

batego tylnego

dolnego. To cienkie rozci

gno ł

czy si

znacznie bardziej z wierzchni

ęś

gł

bokiej

blaszki ni

powierzchown

. Blaszka gł

boka, w kierunku dogłowowym, w odcinku

piersiowym staje si

znacznie cie

sza. Otacza ci

gle mi

ęś

nie przykr

gosłupowe, przyczepia

bocznie do k

tów

eber, a przy

rodkowo do wierzchołków wyrostków kolczystych kr

gów

piersiowych

i wi

zadła nadkolcowego. W ko

cowej cz

ęś

ci blaszka gł

boka w okolicy karku pokrywa

równie

sie

płatowaty szyi i w tej okolicy ł

czy si

powi

ziami szyi. Istnieje te

liwo

ść

, i

ga ona a

do podstawy czaszki (Ryc.2.) [6,18].

Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa

Ryc.2. Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa pokrywaj

c mi

ęś

nie

przykr

gosłupowe, przechodzi ku górze w powi

szyjne, otaczaj

c m.in. mi

ęś

nie płatowate.

Najnowsze badania Schuenke i wsp. z 2012 roku [13] potwierdzaj

e powi

ęź

piersiowo-l

wiowa,

otaczaj

ęś

nie

przykr

gosłupowe,

posiada

jednocze

nie

poł

czenie z mi

ęś

niami tworz

cymi

cian

brzucha. Rozci

gno mi

ęś

nia poprzecznego

brzucha ł

czy si

z TLF na kraw

dzi jej blaszki powierzchownej i grzbietowej. Te same

badania wskazuj

na fakt,

e powi

ęź

ta zbudowana jest po cz

ęś

ci z włókien powi

zi mi

ęś

przykr

gosłupowych, a po cz

ęś

ci z włókien rozci

gien mi

ęś

ni. Tym samym, tworz

c zwart

jedno

ść

z mi

ęś

niami dolnej cz

ęś

ci tułowia, TLF ma istotny wpływ na stabilizacj

wiowo-

krzy

owego odcinka kr

gosłupa. Najistotniejsze poł

czenie tej powi

zi z mi

ęś

niami dotyczy

ęś

nia najszerszego grzbietu oraz z

batego tylnego dolnego. Warto jednak, bior

c pod

uwag

rozci

gno mi

ęś

nia prostownika grzbietu, którego powi

ęź

czy si

równie

bezpo

rednio z TLF, zwróci

uwag

na jego poł

czenia. W cz

ęś

ci l

wiowej kr

gosłupa,

rozci

gno to pokrywa całkowicie mi

ęś

nie gł

bokie przykr

gosłupowe (m. wielodzielny)

i schodz

c w dół przyczepia si

ono do grzebienia talerza ko

ci biodrowej oraz kolca

biodrowego tylnego górnego. Nie wszystkie jednak włókna ko

w tej okolicy. Cz

ęść

z nich bowiem ł

czy si

bezpo

rednio z mi

ęś

niem po

ladkowym wielkim (Ryc.3.), a cz

ęść

wchodzi

w skład wi

zadła krzy

owo-guzowego, które nast

pnie przedłu

a si

w mi

ęś

nie dwugłowy

uda, pół

gnisty oraz półbłoniasty. Ponadto, spora cz

ęść

włókien tego fragmentu powi

TLF, stanowi w zasadzie jedn

struktur

z powi

ladkow

, przechodz

c w dół w

powi

ęź

szerok

uda, otaczaj

c je [15,16].

m. po

ladkowy wielki

pasmo biodrowo-piszczelowe

Ryc.3. Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa przechodz

c w

sie

ladkowy wielki, przedłu

a si

dalej w pasmo

biodrowo-piszczelowe (b

ce zgrubieniem powi

szerokiej uda).

Powy

szy opis dotycz

cy poł

cze

TLF z ró

nymi mi

ęś

niami sugeruje,

e jest to

struktura kluczowa w przekazywaniu napi

ęć

pomi

dzy mi

ęś

niami grzbietu, mi

ęś

niami

tworz

cymi

cian

brzucha oraz mi

ęś

niami kulszowo-goleniowymi. Do tego, poprzez mi

sie

najszerszy grzbietu, jest ona uzale

niona od stanu funkcjonalnego ko

czyny górnej. Tym

samym TLF powinna by

postrzegana jako kluczowa w procesach kompensacyjnych

w przypadku zaburze

napi

ęć

wymienionych grup mi

ęś

ni (Ryc.4.).

Ryc.4. Powi

ęź

piersiowo-l

wiowa, poprzez swoje

anatomiczne poł

czenia mo

e odgrywa

istotna rol

przekazywaniu napi

ęć

pomi

dzy ko

czyn

górn

tkankami okolicy kr

gosłupa – zwłaszcza l

wiowego,

powłok brzusznych, ko

czyn

doln

Nale

y pami

e powi

ęź

TLF, według najnowszych, niemniej jednak na razie

nielicznych bada

, posiada zako

czenia nerwowe w swojej strukturze. Przegl

miennictwa, jakiego dokonał Willard i wsp. [18] potwierdza unerwienie TLF przez gał

zie

tylne nerwów rdzeniowych. Pojawia si

równie

w literaturze poj

cie „fasciotomy”,

sugeruj

ce unerwienie segmentarne powi

zi – w tym powi

zi piersiowo-l

wiowej. Poj

cie

to, jak opisuje Schleip i wsp. [12], mo

e mie

e znaczenie dla wyja

nienia potencjalnej

roli TLF w wyst

powaniu bólu dolnego odcinka kr

gosłupa. Dodatkowo, w powi

zi piersiowo-

wiowej znajduj

zako

czenia nerwów współczulnych, które pochodz

od nerwów

towarzysz

cych naczyniom. St

d mo

na postawi

hipotez

, i

zaburzenia napi

ęć

TLF czy

elementów układu ruchu z ni

powi

zanych, mog

spowodowa

odruchowe zaburzenie

funkcji tych naczy

. Poza tym, obecne w niej s

zako

czenia nerwowe Paciniego,

Ruffiniego, Golgiego i nocyceptorowe. Zatem upatrywa

na i funkcji czuciowej (w tym

równie

i proprioceptywnej) ze strony TLF.

Z opisu Willarda i wsp. [17,18] wynika,

e powi

ęź

TLF powinno si

traktowa

jako

potencjalne

ródło bólu w okolicy dolnego odcinka kr

gosłupa. Istniej

bowiem minimum trzy

mechanizmy, na podstawie których powi

ęź

piersiowo-l

wiowa mo

e mie

wpływ na

wyst

powanie takich dolegliwo

ci. Po pierwsze, mikrouszkodzenia samej TLF lub struktur

z ni

powi

zanych, mog

powodowa

dra

nienie receptorów bólowych, których zako

czenia

umiejscowione s

w TLF. Po drugie, zakładaj

c istnienie segmentarnego unerwienia

powi

zi, podra

nienie tkanek unerwianych z tego samego poziomu co TLF, mo

e skutkowa

jej uwra

liwieniem i wi

ksz

podatno

na prowokowanie bólu. Po trzecie, deformacje

tkanek na skutek urazów, unieruchomienia, przeci

ąż

w trakcie

wicze

czy pracy, mog

wpływa

na nieprawidłowe przekazywanie sygnałów przez proprioreceptory. Mo

skutkowa

to uwra

liwieniem receptorów. Wszystkie te mechanizmy mog

wyst

powa

osobno lub w poł

czeniu z innymi. Hipotezy te s

niepewne, chocia

nie niemo

liwe (jak

podaj

Willard i wsp. [18]), a ich wyja

nienie mo

e okaza

bardzo cenne dla zwi

kszenia

skuteczno

ci terapii ukierunkowanych na ból dolnego odcinka l

wiowo-krzy

owego czy

działa

prewencyjnych.

Powi

zi to tkanki niezwykle ciekawe, których rola i funkcja nie s

do ko

ca poznane.

Mimo i

po raz pierwszy aktywn

kurczliwo

ść

tej tkanki zaobserwowano w 1993 roku [19],

a pó

niejsze prace jeszcze dokładniej okre

lały t

zdolno

ść

(m.in. badania Roberta Schleipa

na Uniwersytecie w Ulm w Niemczech [3,7,9-12]), wci

ąż

nie poznano mechanizmów

odpowiedzialnych za te procesy. Mimo to, terapeuci na całym

wiecie bardzo ch

tnie

wykorzystuj

ró

ne techniki, które wykorzystywane s

do normalizacji napi

ęć

powi

zi TLF

[4,5,14]. Ich skuteczno

ść

pozwala przypuszcza

e spora cz

ęść

hipotez opisanych

chocia

by przez Willarda i wsp. [18], jest prawdziwa. Dla rozwiania wszelkich w

tpliwo

ci,

nale

y mie

nadziej

e najbli

sze lata przynios

odpowiedzi na pytania dotycz

ce roli

samych powi

zi, jak i obiektywnych mo

liwo

ci terapii tych tkanek.

MIENNICTWO:

Benjamin M. The fascia of the limbs and back – a review. Journal of anatomy 2009, 214: 1–18;

Bochenek A, Reichel M. Anatomia człowieka. Tom 1. 1990. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa;

Findley TW, Schleip R. 2007. Fascia Research. Basic Science and Implication for Conventional and Complementary
Health Care, vols. 2–3. Elsevier, Germany;

Langevin HM, Stevens-Tuttle D, Fox JR, Badger GJ, Bouffard NA, Krag MH: Ultrasound evidence of altered lumbar
connective tissue structure in human subjects with chronic low back pain. In Fascia research ii. Edited by Huijing PA,
Hollander AP, Findley T, Schleip R. Elsevier, Munich; 2009. OpenURL

Langevin HM, Fox JR, Koptiuch C, Badger GJ, Greenan- Naumann AC, Bouffard NA, Konofagou EE, Lee WN, Triano
JJ, Henry SM. Reduced thoracolumbar fascia shear strain in human chronic low back pain. BMC Musculoskeletal
Disorders 2011, 12: 203;

Loukas M, Shoja MM, Thurston T, Jones VL, Linganna S, Tubbs RS. Anatomy and biomechanics of the vertebral
aponeurosis part of the posterior layer of the thoracolumbar fascia. Surg Radiol Anat 2008, 30:125–129

O’Connell JA. 1998. Bioelectrice Fascial Activation and Release. Indianapolis AOO;

Richter P, Hebgen E. 2010. Punkty Spustowe I Ła

cuchy Mi

ęś

niowo-Powi

ziowe w Osteopatii i Terapii Manualnej.

Galaktyka, Łód

;

Schleip R. Fascial plasticity – a new neurobilological explanation: Part 1. Journal of Bodywork and Movement Therapies
2003, 7(1): 11-19;

10.

Schleip R, Klingler W, Lehmann-Horn F. Active fascial contractility: fascia may be able to contract in a smooth muscle-
like manner and thereby influence musculoskeletal dynamics. Med Hypotheses 2005, 65: 273-277;

11.

Schleip R, Naylor IL, Ursu D, Melzer W, Zorn A, Wilke HJ, Lehmann-Horn F, Klingler W: Passive muscle stiffness may
be influenced by active contractility of intramuscular connective tissue. Med Hypotheses 2006, 66: 66-71;

12.

Schleip R, Vleeming A, Lehmann-Horn F, et al. (2007) Letter to the Editor concerning ‘A hypothesis of chronic back
pain: ligament subfailure injuries lead to muscle control dysfunction’ (M. Panjabi). Eur Spine J 16: 1733–1735;

13.

Schuenke MD, Vleeming A, Van Hoof T, et al. (2012) A description of the lumbar interfascial triangle and its relation with
the lateral raphe: anatomical constituents of load transfer through the lateral margin of the thoracolumbar fascia. Journal
of Anatomy 2012, 221: 507–536;

14.

Stecco L. 2010. Manipulacja powi

zi w zespołach bólowych układu ruchu. Odnowa, Szczecin;

15.

Vleeming A, Pool-Goudzwaard AL, Stoeckart R, van Wingerden JP, Snijders CJ. The posterior layer of the
thoracolumbar fascia. Its function in load transfer from spine to legs. Spine 1995, 1;20(7): 753-758;

16.

Vleeming A, Willard FH (2010) Forceclosure and optimal stability of the lumbopelvic region. In: 7th Interdisciplinary
World Congress on Low Back & Pelvic Pain. (ed. Vleeming A), 23–35. Los Angeles: Worldcongress LBP Foundation.

17.

Willard FH. The muscular and ligamentous structure of the low back and its relationship to back pain, In: A. Vleeming,V.
Mooney, C. Snijders, and R. Stoeckart, (eds) Movement, Stability & Low Back Pain, 2007, Churchill Livingston,
Edinburgh;

18.

Willard FH, Vleeming A, Schuenke MD, Danneels L, Schleip R. The thoracolumbar fascia: anatomy, function and clinical
considerations. Journal of anatomy 2012, 221(6): 507-36;

19.

Yahia LH, Pigeon P, DesRosiers EA: Viscoelastic properties of the human lumbodorsal fascia. J Biomed Eng 1993, 15:
425-429;