1
1. Cel i zadania górnictwa
Przez górnictwo rozumie się obecnie:
- celową działalność człowieka,
- naukę,
- zawód.
Górnictwo jako celowa działalność człowieka. Jest ono gałęzią przemysłu, zajmującą się
wydobywaniem ze skorupy ziemi surowców mineralnych zwanych kopalinami i doprowa-
dzeniem ich do stanu, w którym mogą być przekazane do bezposredniego użytku lub dal-
szej przeróbki. Górnictwo w tym znaczniu nazywa się niekiedy przemysłem wydobywczym
W zależności od sposobu udostępnienia złoża kopaliny rozróżnia się górnictwo naziem-
ne (odkrywkowe), górnictwo podziemne, górnictwo odwiertowe i górnictwo morskie.
Górnictwo naziemne zajmuje się wydobywaniem sposobem odkrywkowym kopalin
użytecznych zalegających wprost na powierzchni ziemi lub też płytko pod powierzchnią.
G órni ct wo podzi emne ma za zadanie wydobycie kopalin użytecznych zalegających na
znacznej głębokości pod powierzchnią ziemi; wykonuje się w tym celu wyrobiska pod-
ziemne.
Górnictwo odwiertowe polega na udostępnieniu i eksploatacji kopalin użytecznych za
pomocą otworów odwierconych z powierzchni ziemi. Obejmuje ono eksploatację kopalin
ciekłych (ropa naftowa, wody mineralne), gazowych (gaz ziemny) oraz takich, które przez
odpowiednie zabiegi techniczne, jak rozpuszczanie w wodzie (sól kamienna) lub ogrzewa-
nie (siarka), dają się doprowadzić do stanu płynnego.
Górnictwo morskie obejmuje zagadnienia i procesy związane z wydobywaniem kopalin
użytecznych z dna mórz i oceanów oraz złóż zalegają pod ich dnem. Wydobywanie to od-
bywa s i ę za pomocą morskich urządzeń górniczych, zwłaszcza pływających lub trwale
posadowionych jednostek wiertniczych.
Ze względu na rodzaj wydobywanej kopaliny górnictwo dzieli się na:
- górnictwo węgla, które obejmuje eksploatację naziemną i podziemną złóż węgla ka-
miennego i brunatnego,
- górnictwo rud obejmujące eksploatację rud żelaza i metali nieżelaznych sposobami
naziemnymi i podziemnymi,
- górnictwo naftowe, obejmujące eksploatację ropy naftowej i gazu ziemnego,
- górnictwo skalne i surowców dla przemysłu chemicznego, ceramicznego, hutnictwa i
innych, jak np. gornictwo soli kamiennej, soli potasowych, siarki, kamieni budowla-
nych itp.
Górnictwo jako nauka. Nauka górnictwa wyjaśnia przyczyny i skutki zjawisk zachodzą-
cych podczas eksploatacji użytecznych surowców oraz ustala zasady racjonalnej eksploata-
cji tych surowców w celu ich pełnego wykorzystania.
Do czasu wyodrębnienia się górnictwa jako nauki wysokie umiejętności górnicze opie-
rały się na doświadczeniach pokoleń górniczych przekazywanych w toku pracy z ojca
na
syna. Górnictwo uważane za rzemiosło, a nawet za sztukę obejmowało umiejętności nie-
zbędne do bezpiecznego, sprawnego i ekonomicznego wykonywania robót związanych z
wydobywaniem kopalin.
Górnictwo jako zawód i przedmiot nauczania. Górnictwo jako zawód obejmuje ludzi
zajmujących się wydobywaniem i przeróbką mechaniczną kopalin. Górnikami są więc in-
żynierowie, technicy i robotnicy, którzy zdobyli odpowiednie kwalifikacje zawodowe nie-
zbędne do prowadzenia eksploatacji oraz przeróbki mechanicznej kopalin.
Celem górnictwa jako przedmiotu nauczania jest wyposażenie kandydatów do zawodów
górniczych w niezbędny zasób wiadomości oraz umiejętności umożliwiające celowe, racjo-
